عقاید یک دلقک؛ نقدی بر جامعه فاشیسمی
به گزارش کرد پرس، اواخر تابستان است و آفتاب سوزان دست از سر هوا برداشته و به سرمای پاییزی اجازه ورود زودهنگام داده و آمدن پاییز را اطلاع رسانی می کند. درست در این روزها که همه زیر بار سنگین فشار اقتصادی و معیشت، افسردگی گرفته اند… ذهن ات درگیر روایت «عقاید یک دلقک» است که «هاینریش بل» نویسنده شهیر آلمانی با نوشتن آن جایزه نوبل ادبیات را از آنِ خود کرد. همان دلقکی که «شنیر» نام دارد و بعد از شکست زندگی عاشقانه اش در منجلاب افسردگی و نداری به مرور خاطرات خود می پردازد و نقدی می زند بر تفکرات مذهبی و قضاوت های نابجا و سرمایه داری هدفمند… آن هم بعد از جنگ جهانی با باقیمانده دنیای فاشیسم هیتلری ... .
کتاب جدای از روایت زندگی عاشقانه یک هنرمندی که دلقک سیرک است، نقدی بر زندگی اجتماعی و اعتقادات آلمان های پس از دوران جنگ و هیتلر دارد و از پیامدهای جنگ بر زندگی انسان ها می گوید.
نویسنده در هر بخش از کتاب اوضاع اجتماعی، مذهبی و سیاسی دوران جنگ و پس از آن را به خوبی نشان می دهد. از خیانت ها و تأثیر جنگ روی خانواده ها صحبت می کند. «عقاید یک دلقک» ابزاری بود در دست «بل» برای به نمایش گذاشتن چهره فاشیسم و غبار نشسته آن بر عقاید سیاسی، فرهنگی و مذهبی آلمان بعد از جنگ.
با خوانش این کتاب می فهمی که در اصل روایت گر زندگی تلخ دلقکی است که از سوی همه حتی خانواده خود طرد شده و در تنهایی خود خاطره بازی می کند. «شنیر» همان دلقکی که در دل خاطراتش با فقر و نداری هم دست به گریبان است و جایی می رسد که هیچ برای خوردن ندارد. «فقیر بودن چیز وحشتناکی است اما فقط به قدر بخور و نمیر داشتن هم رنج آور است و این همان وضعیتی است که اکثر انسان ها دچار آن هستند».
نویسنده با انتخاب شخصیت دلقک با نقابی از رنگ روغن، انتقاد می کند به چهره ریاکار جامعه بعد از جنگ خانمان سوز. «گاه انسان دچار اشتباه می شود و نمی داند که آیا با یک انسان زنده روبرو است یا با یک عروسک کوکی»!
دلقک این کتاب، عقاید بسیار جالب و تأمل برانگیزی دارد. عقایدی از انسان بودن و خوشبختی تا منتقد پذیر بودن و ریاکاری. آنجا که نشان ات می دهد درست و غلط بودن هر مسئله ای قطعی نیست. «هیچ کس در این دنیا، چون در بطن موقعیت خاص انسانی دیگر قرار ندارد، نمی تواند احساس صحیح و درستی در مورد بدی یا خوبی مسئله ای داشته باشد». از نظر او «محبت و صمیمیت را نمی توان با زور در مردم به وجود آورد و اینکه انسان باید بعضی از کارهای حتی به ظاهر احمقانه را فوری و بدون تفکر و تعمق انجام دهد».
«عقاید یک دلقک» تا جایی پیش می رود که همراه اش می شوی و کنار دلسوزی با او حتی به هیچ هم فکر می کنی. «به هیچ فکر می کنم. می شود به هیچ فکر کرد. در این لحظات احساس می کنم درونم به طور کامل خالی شده است».
نویسنده یکی از موارد مطرح شده در داستان را به کسانی پرداخته که از دلقک انتقاد می کنند. همان منتقدانی که خود تاب و تحمل هیچ نقدی را بر خود نمی پذیرند اما برای دیگران زبان نقد تند و تیزی دارند. نمونه همین را «شنیر» در خاطراتش می آورد و چه زیبا روایت می کند که «اینکه خود منتقدان مورد نقد قرار نمی گیرند خیلی بد است. بدتر از همه این است که آنان تاب و تحمل نقد را ندارند و اگر از خودشان انتقاد کنی از کوره در می روند».
از پله های خاطرات و عقاید دلقک پایین می آیی و به انتهای آن می رسی. آنجا که دیگر هیچ چیز برای این دلقک معنا ندارد و راه بازگشتن خود به زندگی را در اوج تنهایی پیدا می کند. «بالش زیر بازوی چپم و گیتار زیر بازوی راستم، به سمت ایستگاه راه آهن حرکت کردم. در بین راه متوجه گذشت زمانی شدم که مردم نامش را «روزگار دیوانه» گذاشته اند. روی پله های ایستگاه راه آهن یک عده از گاوبازان و زنان اسپانیایی در انتظار آمدن تاکسی بودند. یادم رفته بود که موقع کارناوال و اجرای نمایش های عمومی در سطح خیابان های شهر است. برای من موقعیت خیلی خوبی بود. بهترین جا برای یک حرفه ای، پنهان شدن در میان غیرحرفه ای هاست.
«عقاید یک دلقک» روایت گر اختلافات و تفاوت های نگرشی انسان ها به مسائل زندگی است و برای علاقه مندان به دنیای ادبیات داستانی عاشقانه با پس زمینه انتقادی از جنگ جهانی و زندگی در دنیای پس از هیتلر و افراط مذهب گرایان، کتاب مناسبی است.
دیدگاه کاربران