روایت مجله آمریکایی از حضور یک فیلم کردی در ونیز و اسکار
فیلم «اگر به دست یک زن کشته شوی، بهشت نصیبت نمیشود» به کارگردانی ههلکوت مصطفی، فیلمساز نروژی-کرد، در حالی به عنوان نماینده عراق در بخش بهترین فیلم بینالمللی اسکار انتخاب شده که مجله معتبر سینمایی ورایتی با انتشار نقدی درباره آن، این اثر را روایتی تصویری و تأثیرگذار از مبارزه پیشمرگههای کرد با داعش توصیف کرده است.
به گزارش کردپرس، ورایتی در نقدی به قلم آلیسا سیمون که پنجم سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده، فیلم ههلکوت مصطفی را یکی از آثار حاضر در جشنواره فیلم ونیز معرفی کرده است؛ فیلمی ۱۱۰ دقیقهای که در بخش «ونیز اوپن» و خارج از بخش رقابتی به نمایش درآمده است.
ورایتی در توصیف این فیلم، داستان قهرمان تنها و شکستناپذیر آثار اکشن را این بار با تغییر جنسیت قهرمان آن بررسی کرده و نوشته است که فیلم درباره یک تکتیرانداز زن پیشمرگه است که با تکیه بر توانایی و اراده خود در برابر داعش میایستد. این مجله فیلم را از نظر بصری اثری چشمگیر ارزیابی کرده و در عین حال معتقد است ساختار آن ممکن است برای مخاطبان غربی میان دو طیف سینمایی قرار بگیرد؛ چرا که از یک سو برای علاقهمندان به آثار اکشن، صحنههای کافی از نبرد ندارد و از سوی دیگر، ترکیب ملودرام و روایت جدی آن ممکن است برای بخشی از مخاطبان سینمای هنری جذابیت کمتری داشته باشد.
با این حال، ورایتی تأکید میکند که شرایط در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا متفاوت است و با توجه به آنکه حقوق پخش فیلم در این منطقه از سوی سونی/امپایر خریداری شده، انتظار میرود مخاطبان منطقهای و بهویژه جامعه کردهای مهاجر، از کیفیت بصری و فنی فیلم استقبال کنند.
داستان فیلم در سال ۲۰۱۴ آغاز میشود؛ زمانی که «ویان»، دختر ۲۴ ساله کرد که در نروژ زندگی میکند، همراه والدین و خواهر کوچکترش «هلین» به اقلیم کردستان عراق سفر کرده است. همزمان با حمله داعش، خانواده از هم فرو میپاشد؛ والدین ویان کشته میشوند و او و خواهرش به عنوان برده جنسی در اختیار عناصر داعش قرار میگیرند. ویان سرانجام مردی را که او را خریداری کرده میکشد، میگریزد و خود را به مناطق تحت کنترل پیشمرگهها میرساند. او در آنجا به یک واحد ویژه زنان پیشمرگه میپیوندد و به عنوان تکتیرانداز آموزش میبیند.
ورایتی شخصیت ویان را نقطه مرکزی فیلم میداند؛ زنی که از قربانی بودن عبور میکند و به یکی از نیروهای فعال میدان نبرد علیه داعش تبدیل میشود. او در روایت فیلم میگوید پیشمرگه به معنای «پیش از مرگ» است و نیروهای پیشمرگه نه از سر ترس، بلکه با قدرت وارد میدان جنگ میشوند. ویان ادعا میکند که طی سه سال بیش از ۱۰۰ عضو داعش را کشته است. همین تصویر از یک زن جنگجو در میان داعش، به یکی از عناصر محوری داستان تبدیل میشود؛ تا جایی که بر اساس روایت فیلم، داعش برای کشتن او یک میلیون دلار جایزه تعیین کرده است.
داستان در ادامه ویان را پس از جلوگیری از حمله یک خودروی انتحاری داعش به پایگاه نیروهایش، در حالی که به شدت زخمی شده، به نروژ بازمیگرداند. در آنجا یک مقام دولتی به او پیشنهاد میکند هویت جدیدی بگیرد و تحت حفاظت دولت قرار گیرد؛ در غیر این صورت ممکن است به دلیل جنگیدن برای کشوری دیگر تحت پیگرد قرار گیرد. اما ویان از طریق یک تماس تلفنی متوجه میشود که خواهرش هلین همچنان در موصل و در اسارت یکی از نیروهای داعش باقی مانده است. او در نتیجه تصمیم میگیرد برای نجات خواهرش به عراق بازگردد و مأموریتی را آغاز کند که ممکن است آخرین مأموریت زندگیاش باشد.
به نوشته ورایتی، نیمه دوم فیلم بیش از هر چیز بر حرکت مخفیانه ویان در تونلها، ویرانههای موصل و محیطی مملو از آثار جنایت داعش تمرکز دارد. فیلم در این بخش، تصویری جزئیتر از نحوه فعالیت یک تکتیرانداز و صبر و تنهایی مورد نیاز برای چنین مأموریتی ارائه میکند. ویان با استفاده از منطق و کمک یک فرمانده کرد از نیروهای دولتی عراق در موصل، تلاش میکند تکتیراندازهای داعش را که مانع خروج غیرنظامیان از شهر شدهاند، شناسایی کند.
ههلکوت مصطفی برای ساخت این فیلم از تجربه پروژه تلویزیونی سال ۲۰۱۵ خود با عنوان «زنانی که داعش از آنها میترسد» و همچنین تجربهاش به عنوان عکاس جنگ بهره گرفته است. ورایتی مینویسد مشاهده زنان جنگجوی قدرتمند در جریان فعالیتهای مصطفی، الهامبخش ساخت این اثر بوده و کارگردان فیلم را به دخترانش تقدیم کرده است.
یکی دیگر از ویژگیهایی که ورایتی بر آن تأکید دارد، حضور عناصر فرهنگی کردی در ساختار فیلم است. به نوشته این مجله، فیلم مانند آثار قبلی مصطفی، آداب و رسوم و عناصر فرهنگی کردها را در روایت خود جای داده و حتی صدای شلیک تفنگ ویان و موسیقیهای سنتی کردی نیز بخشی از فضای فیلم را شکل میدهند.
ورایتی همچنین از جنبههای فنی فیلم تمجید کرده است. فیلمبرداری جان ارلینگ اچ. فردریکسن، استفاده از مکانهای واقعی شهر موصل و نمایش ویرانههای برجایمانده از جنگ علیه داعش از جمله نقاط قوت اثر عنوان شدهاند. این مجله همچنین طراحی صدا توسط ماتیاس اکلوند و یان کاسکاوو را در ایجاد فضای پرتنش فیلم، بهویژه در بخشهایی که شخصیت اصلی سکوت میکند، قابل توجه دانسته است.
فیلم با بازی آوان جمال، ثوربیورن هار، کَنار سرچل و قادر جلال ساخته شده و محصول مشترک نروژ، عراق، امارات متحده عربی و سوئد است. فیلمنامه و کارگردانی آن را ههلکوت مصطفی بر عهده داشته و دیالوگهای فیلم به زبانهای کردی، عربی، نروژی و انگلیسی است.
اهمیت حضور این فیلم در فصل اسکار، تنها به انتخاب آن به عنوان نماینده عراق محدود نمیشود. نقد ورایتی نشان میدهد که فیلم در یکی از مهمترین رویدادهای سینمایی جهان، داستان مبارزه زنان کرد با داعش، تجربه جنگ در موصل و نقش پیشمرگهها را به مخاطبان بینالمللی عرضه کرده است. از این منظر، «اگر به دست یک زن کشته شوی، بهشت نصیبت نمیشود» نه فقط یک فیلم جنگی، بلکه تلاشی برای انتقال بخشی از تجربه جنگ داعش از زاویه نگاه یک زن کرد به مخاطب جهانی است.
دیدگاه کاربران