حذف صفر از پول ملی، درمان یا خودفریبی؟ / نبی امیدی*

وقتی نشانگرهای اصلی اقتصادی و مالی یک کشور (مانند نرخ تورم، میزان بدهی دولت، نرخ اشتغال، میزان GNP و GDP، تراز تجاری، کسری و موازنه بودجه) در نتیجه سیاست های دولت در بخش های مختلف اقتصادی و مالی و ارزی، وضعیت مطلوبی نداشته باشند و شرایط حاکم اقتصادی همپوشانی شاخص ها و معیارهای مالی را در جهت بهبود فضا نشان ندهد، حذف صفر فقط به معنای حذف صفرها "از کاغذ اسکناس" خواهد بود و نمی توان به تاثیر این حذف بر بهبود وضعیت اقتصادی و مالی کشور دل بست.

وضعیت اقتصاد کشور ما با عدم مهیاسازی شرایط پایدار اقتصادی متاسفانه همانند کشورهایی است که تجربه ناموفقی از حذف صفر از پول خود داشته اند. در حالی که تجارب موفق حذف پول در جهان نشان می دهد حذف صفر تنها زمانی می تواند کمک کننده باشد که بسترهای کاهش تورم آماده باشد. کشور آلمان به عنوان آغازگر سیاست حذف اسکناس همزمان با اصلاحات ساختاری اقتصادی و مالی چنین اقدامی را انجام داد و موفق شد.

شرایط خاص کشور ما نشان می دهد ابتدا باید معضلات اساسی را حداقل در یک کانال کاهشی قرار داد و سپس دنبال کاهش صفرها بود. چون انتظارات تورمی به واسطه شرایط تحریمی و افزایش تنش های سیاسی و کاهش حجم ارزی کشور ناشی از کاهش صادرات نفت، دورنمای مطلوبی حداکثر در کوتاه مدت را نوید نمی بخشد، اعمال این سیاست در این شرایط حتی می تواند نتایج معکوس داشته باشد.

امکان ادامه شرایط خاص تورم رکودی و تحریم ها، ممکن است صفرهای جدیدتری را به اسکناس هایی که قبلا صفرهایشان حذف شده برگرداند، که در این شرایط مدیریت نظام مالی غیرقابل کنترل خواهد شد.

تحریک شرایط روانی بازار به سمت دستکاری رفتار تورمی بعد از حذف صفرها، دیگر تهدید فزاینده نظام مالی بخصوص در کشور ما و به ویژه با در نظر گرفتن تجارب پیشین در چند سال گذشته ایران است.

چنانچه دولت قصد دارد بر روی مزایای روانی حذف صفر از پول ملی، حساب باز کند، پیشنهاد می شود:

۱. با توجه به عدم تغییر انتظارات تورمی در شرایط فعلی کشور، یک صفر را حذف کند و عملا واحد پولی کشور را به تومان تغییر دهد. بدین ترتیب هم صفری حذف شده است و هم جامعه با مفهوم تومان بیشتر از ریال همسو خواهد شد.

۲. به محض مشاهده بهبود انتظارات تورمی به منظور غلبه بر شرایط کوتاه مدت و میان مدت، می توان به فراخور بهبود شرایط بر تعداد حذف صفرها بیاندیشد.

همه می دانیم هدف دولت از طرح این موضوع در شرایط کنونی تسلط روانی بر وضعیت مالی حداقل در کوتاه مدت برای تعویق انداختن بحران اقتصادی کشور است؛ که با توجه به میزان فشار اجتماعی و سیاسی به دولت چندان دور از انتظار نبود.

قطعا مدیران بانک مرکزی و مرکز آمار انتظار دارند با حذف صفرها، میزان مقایسه های اقتصادی و مالی با سال های گذشته حداقل توسط بدنه اجتماعی (توده های مردمی) کاهش یابد تا فضای سنگین اجتماعی کنونی که ناشی از شرایط اقتصادی و مالی (و نه محدود به آن) است را کنترل کند تا بتواند در شرایط آرام تری سیاست های پولی و مالی و اقتصادی را جلو ببرد.

اما انتظار می رود دولت با درکی عمیق تر از شرایط مالی و اقتصادی، به فکر بهبود شاخص های اصلی اقتصاد کشور باشد.

*دکترای مدیریت مالی