جامعه ایلام و «خیال ژیان» / حمید حیدرپناه

به گزارش خبرگزاری کردپرس، شبکه استانی صداوسیمای ایلام در حالی به پانزدهمین سالگرد تولدش نزدیک می شود که در این سالها مسیری پر فراز و نشیب اما رو به پیشرفت داشته است؛ مجموعه ای که با تمام کمبودها و محدودیت هایش به لطف ارزشمندترین سرمایه اش که همان منابع انسانی بومی است، گام های ارزشمندی برداشته است.

انگار همین دیروز بود که این شبکه با برنامه ساده اما جذاب «هزارپیشه» با رویکرد طنز و توجه به فرهنگ بومی شروع و امروز به ساخت سریال های شبانه سی قسمتی رسیده است؛ مرکزی که هم در زمینه تربیت مدیران و هم هنرمندان موفق بوده و امروز شاهد درخشش آنها در عرصه های مختلف ملی و بین المللی هستیم.

با این وجود نمی توان عملکرد این مجموعه را خالی از نقد دانست و همواره طی این سالها یادداشت ها و تحلیل های زیادی در جهت بهبود کیفی برنامه های این شبکه نگاشته شده است.

با وجودی که اصلی ترین برنامه های این شبکه با رویکرد نمایشی و جنگ شبانه بوده است اما حرکت به سوی تولیدات بلند و سریال های نمایشی قابل تقدیر است.

تجربه های موفقی مانند سریال های «برا و بش»، «گنجی خان»، «هوز کشمات» و اخیرا «خیال ژیان» نشان داد که هنرمندان ایلامی با وجود کمبودها می توانند در این عرصه هم موفق باشند. بهره گیری از هنرمندانی که عمده آنها بازیگری را به صورت تجربی و نه آکادمیک آموخته اند، کار ساده ای نیست. در استانی که ابتدایی ترین امکانات تصویربرداری و تولید وجود ندارد ساختن سریال هایی در حد شبکه های سراسری کار دشواری است، ضمن اینکه فراموش نکنیم که در این زمینه در ابتدای راه هستیم، بنابراین لازم است سطح توقعاتمان هم متناسب با امکانات باشد.

خیال ژیان به کارگردانی روضان حسنی و تهیه کنندگی مراد کاوری که اخیرا در شبکه ایلام پخش شد را نمی توان خالی از اشکال دانست اما برخی نقدهای وارده در خصوص آن هم جای نقد داشت!

شاید اصولی ترین نقدی که منتشر شد، ایرادات زبانی یادداشت استاد ظاهر سارایی بود که قابل تامل است، نکته ای که در کلیه برنامه های مرکز قابل بحث و جای کار اساسی دارد اما کلی گویی و متهم کردن یک مجموعه به ابتذال فرهنگی آن هم بدون اشاره به مصداق ها، کمی تند و غیرمنصفانه است و موجب یأس و دلسردی عوامل می شود.

نقد اصولی باید دارای چارچوب و ضوابط نقد باشد، بعید است فرهنگ یک جامعه به واسطه چند دیالوگ در یک سریال دچار آسیب های جبران ناپذیر شود، چرا که فرهنگ مقوله ای پیچیده، چندوجهی و همه جانبه است، عناصر زیادی دارد و تقریبا با همه ی امورات زندگی مرتبط است، ضمن اینکه تحول در فرهنگ به این سادگی و سرعت اتفاق نمی افتد، هر چند طی سالهای اخیر شتاب بیشتری گرفته است.

عصاره ی محتوایی خیال ژیان بیانگر جامعه در حال گذار و تقابل سنت و مدرنیته است، همان وضعیتی که ریشه بسیاری از معضلات امروز جامعه ماست. خیال ژیان تلنگری به جامعه ای است که ریشه هایش در سنت است اما تکنولوژی و جهانی شدن آن را به سمت مدرنیته ای می برد که به دلیل تأخر فرهنگی مدرنیته ای سریع، نپخته با پایه های هویتی ضعیف است. جامعه ای که فضای مجازی همچون سیل اخیر به آن تاخته است، در حالی که آمادگی لازم را نداشته است و در این سریال به برخی از آنها مانند نحوه آشنایی و ازدواج نسترن، تجمل گرایی، سبک پوشش و آرایش پرداخته شده است.

خیال ژیان به شکل جسورانه ای اشاره به برخی واقعیت های اجتماعی دارد، شکاف نسلی بین والدین و فرزندان، معضلات مهاجرت بی رویه از روستا به شهر، تجمل گرایی و تلاش برای دیده شدن به هر قیمتی که محوری ترین اتفاق سریال است، جایی که مرد خانه مجبور است تن به بدهی سنگینی داده و بخاطر چند ساعت دیده شدن خودروی گران قیمتی را به امانت گرفته و سقوطش به دره سرآغازی برای سقوط زندگی و دردسرهای بزرگ شود.

نشان دادن برخی ازپسران امروزی که رفتار دخترانه دارند را نمی توان انکار کرد، البته نقد وارده در خصوص ضعیف نشان دادن دختران می تواند درست باشد اما خلق شخصیت باابهت و مردانه «ستاره» شاید برای جبران این نقد بوده باشد.

فاصله سنی زیاد زوجین و متعاقب آن پدر با فرزند که در جوامع سنتی مرسوم تر است در دوران گذار می تواند تهدید بزرگی باشد، که برخی چالش هایش در این سریال نشان داده شده است.

اما تقابل سنت و مدرنیته هم از طریق تفاوت های رفتاری، محبت و احترام متقابل درون خانوادگی بین دو خانواده (خیال و رستم) به خوبی نشان داده است و در نهایت بازگشت به سنت ها، سادگی و زندگی روستایی را تبلیغ می کند.

از نکات مثبت سریال شخصیت پردازی و توجه به ابعاد رفتاری آنهاست که هر کدام نمادی از افراد و قشرهای جامعه است که درجامعه ایلام دیده می شوند که در یادداشت بعدی به صورت دقیق تر به آنها پرداخته می شود.

خیال ژیان می خواهد بگوید اگر خیال زیستن داری خود را مهیای شرایط جامعه در حال گذار کن تا در سیلاب معضلاتش غرق نشوی.