تقدیر و تکریم حبیب عظیم خامسان؛ از صداهای ماندگار دهل در موسیقی فولکلور کردستان

کرد پرس- کردستان سرزمینی با پیشینه‌ای غنی در فرهنگ، هنر و تاریخ است؛ سرزمینی که هنرمندان بسیاری را در دل خود پرورش داده و چهره‌هایی از آن توانسته‌اند با خلق آثار ارزشمند، در عرصه‌های ملی و بین‌المللی بدرخشند. بخش مهمی از این میراث فرهنگی و هنری، به‌صورت شفاهی و سینه‌به‌سینه از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است؛ میراثی که حاصل تلاش هنرمندانی است که در سخت‌ترین شرایط و با کمترین امکانات، برای حفظ و انتقال فرهنگ و هنر این سرزمین کوشیده‌اند.
حبیب عزتی، متخلص به «حبیب عظیم»، یکی از همین چهره‌هاست که بیش از چهار دهه از عمر هنری خود را در حوزه موسیقی محلی و نوازندگی ساز کوبه‌ای دهل سپری کرده است. او که این روزها با کسالت دست‌وپنجه نرم می‌کند، میزبان جمعی از هنرمندان و شخصیت‌های فرهنگی، هنری و رسانه‌ای بود که از سوی انجمن تجلیل از مفاخر و هنرمندان کردستان برای عیادت و قدردانی از سال‌ها تلاش او در روستای خامسان گرد هم آمدند.

تجلیل از چهار دهه تلاش برای ارتقاء موسیقی محلی و فولکلور کردستان

یحیی صمدی، دبیر انجمن تجلیل از هنرمندان کردستان، در این دیدار با اشاره به جایگاه حبیب عزتی در موسیقی فولکلور اظهار کرد: کاک حبیب بیش از چهار دهه در حوزه موسیقی فعالیت هنری داشته و امروز فرصتی فراهم شد تا از زحمات و تلاش‌های ایشان تجلیل و قدردانی کنیم.
وی با اشاره به حضور جمعی از چهره‌های فرهنگی و هنری سنندج در این مراسم افزود: انجمن در ارج‌گذاری به هنرمندان تفاوتی میان افراد قائل نیست و باور دارد همه کسانی که برای فرهنگ و هنر این سرزمین تلاش کرده‌اند، شایسته احترام و قدردانی هستند.
صمدی با اشاره به جایگاه فرهنگی سنندج تصریح کرد: سنندج شهری است که فرهنگ‌های گوناگون را در خود جای داده است و ما بر این باوریم که این شهر همان «سنه‌ی باوان» است؛ شهری با ریشه‌های عمیق فرهنگی و مردمانی برخوردار از اصالت و هویت تاریخی.
دبیر انجمن تجلیل از هنرمندان کردستان ادامه داد: کاک حبیب امروز دچار کسالت شده است، اما همچنان با نواختن دهل، شادی را به میان مردم می‌برد و به فرهنگ و هنر این سرزمین خدمت می‌کند چرا که او در طول حدود ۴۰ سال فعالیت در حوزه سازهای کوبه‌ای، به‌ویژه دهل‌نوازی، جایگاه و محبوبیت خاصی در میان مردم منطقه به دست آورده است.
صمدی حضور هنرمندان سنندج در روستای خامسان را نشانه‌ای از همبستگی و انسجام کوردها دانست و گفت: این دیدار نشان می‌دهد که مردم این سرزمین، فارغ از تفاوت در نگرش، مذهب و لهجه، در پاسداشت فرهنگ و احترام به هنرمندان اشتراک نظر دارند.
صمدی با اشاره به جایگاه آیین‌های موسیقایی در فرهنگ منطقه خاطرنشان کرد: نوای چه‌مه‌ری، گویزه‌وانه، سه‌حری و نه‌وروزانه بخشی از آداب و رسوم و میراث فرهنگی این سرزمین است و کاک حبیب نیز در مسیر حفظ و انتقال این هنرها به نسل جدید گام برداشته است.

ادبیات شفاهی؛ گنجینه‌ای به قدمت تاریخ

سید اسماعیل حسینی، عضو هیات مدیره انجمن تجلیل از هنرمندان کردستان، نیز در این مراسم با اشاره به جایگاه ادبیات شفاهی در فرهنگ کُردی اظهار کرد: ادبیات فولکلور کُردی بر هفت بن‌مایه استوار است که از جمله آن‌ها می‌توان به افسانه، چیروک و داستان، گورانی، ضرب‌المثل و متل اشاره کرد؛ مؤلفه‌هایی که زیرساخت‌های فرهنگی و ادبیات شفاهی ما را شکل می‌دهند.
وی با اشاره به قدمت موسیقی و گورانی در زندگی مردم کُرد افزود: گورانی با تاریخ زندگی انسان پیوند دارد و از دل کار، زندگی و تجربه‌های روزمره مردم شکل گرفته است و گورانی‌های مرتبط با زندگی چوپانی از نمونه‌های کهن این میراث به شمار می‌روند و پس از آن، گورانی‌های مرتبط با کشاورزی نیز در فرهنگ مردم جایگاه پیدا کرده‌اند.
حسینی در ادامه با اشاره به جایگاه استادان موسیقی کُردی، از علیمردان و طاهر توفیق به‌عنوان چهره‌های برجسته این عرصه یاد کرد و با قرائت بخشی از گلستان سعدی گفت: «گر هنرمند از دولت بیفتد غم نباشد که هنر در نفس خود دولت است؛ هر جا که رود قدر بیند و در صدر نشیند و بی‌هنر لقمه چیند و سختی بیند.»
وی با تأکید بر اهمیت شناخت جایگاه هنرمندان در جامعه عنوان کرد: هنرمند زمانی که جایگاه و منزلت خود را بشناسد و در مسیر درست حرکت کند، در میان مردم نیز از احترام و اعتبار برخوردار خواهد بود.
این گوینده پیشکسوت با اشاره به مسئولیت اجتماعی هنرمندان اظهار کرد: هنرمندان می‌توانند به الگوهایی برای جامعه، به‌ویژه نسل جوان، تبدیل شوند، بنابراین باید از آسیب‌های اجتماعی و ناهنجاری ها دوری کنند.

هنرمندان، سرمایه‌های ماندگار جامعه

زاهد کریمی عضو هیات مدیره انجمن تجلیل از هنرمندان نیز در این دیدار با اشاره به ماندگاری هنر و هنرمندان اظهار کرد: آنچه در جهان از بین می‌رود، ظلم و ستم و تخت پادشاهی است، اما آنچه ماندگار می‌ماند، کلاه و عصای چارلی چاپلین و دهل کا به‌رات است.
کریمی با اشاره به نقش هنرمندانی که شادی را به مردم هدیه می‌کنند، افزود: هنرمندانی که با هنر خود دل مردم را شاد می‌کنند، شایسته احترام و قدردانی هستند. کاک حبیب نیز هر آنچه در توان داشته، برای خدمت به مردم به کار گرفته و توانسته است به یکی از چهره‌های شناخته‌شده موسیقی فولکلور منطقه تبدیل شود.
جلال شریعتی، عضو هیات مدیره انجمن تجلیل و عضو سابق شورای شهر سنندج، نیز با اشاره به حضور جمعی از استادان و هنرمندان در این دیدار گفت: امروز به همراه جمعی از هنرمندان برای عرض خسته‌نباشید و قدردانی از زحمات کاک حبیب به اینجا آمده‌ایم. هنرمندان و مردم هر جامعه‌ای در قبال پاسداری از آداب، رسوم و میراث فرهنگی خود مسئولیت دارند و باید برای حفظ این سرمایه‌ها تلاش کنند.

حافظه تاریخی جامعه

سیدبهاالدین حسینی هنرمند و عضو سابق شورای شهر سنندج، نیز با اشاره به جایگاه هنرمندان در حافظه تاریخی جامعه اظهار کرد: هنرمندان گاهی پس از مرگ بیشتر شناخته می‌شوند و ارزش آثارشان بیش از گذشته مورد توجه قرار می‌گیرد.
وی با اشاره به آثار برجای‌مانده از ماموستا هه‌ژار افزود: پس از درگذشت ماموستا هه‌ژار، آثار ارزشمندی از او به یادگار ماند و امروز نیز هنرمندان و علاقه‌مندان بسیاری از میراث فرهنگی او الهام می‌گیرند.
حسینی خطاب به حبیب عزتی گفت: امروز آمده‌ایم تا به شما بگوییم قدردان زحماتتان و سال‌ها خدمت شما به مردم کُرد و فرهنگ کردستان هستیم.

روایت چهار دهه دهل‌نوازی از زبان حبیب عزتی

حبیب عزتی نیز در این دیدار با ابراز خرسندی از حضور اعضای انجمن تجلیل از هنرمندان کردستان و جمعی از چهره‌های فرهنگی و هنری اظهار کرد: حضور اعضای انجمن و چهره های ارزشمند فرهنگی در منزل بنده افتخار بزرگی است که نصیبم شده و از همه کسانی که برای این دیدار وقت گذاشتند، قدردانی می‌کنم.
وی با اشاره به سابقه فعالیت هنری خود گفت: 62 سال سن دارم و حدود ۴۰ سال است که در حوزه موسیقی فعالیت می‌کنم و ساز تخصصی من دهل است. از دوران نوجوانی و جوانی به موسیقی علاقه داشتم. محمد درویش، از اهالی روستای قورخ، برای اجرای مراسم عروسی به روستای خامسان می‌آمد و من نیز از همان زمان به دهل‌نوازی علاقه‌مند شدم و یادگیری این ساز را آغاز کردم.
عزتی ادامه داد: دهل‌نوازی را به‌ صورت گوشی و تجربی و بدون حضور استاد آموختم و به‌ تدریج توانستم این ساز را به شکل تخصصی بنوازم. علاقه شخصی به موسیقی و فضای فرهنگی روستای خامسان، نقش مهمی در رشد و پیشرفت من در این مسیر داشت و طی این سالها در منطقه خامسان، کامیاران و کولیایی و مناطق دور و بر در کنار مردم و برای فرهنگ و هنر دیارم هنرنمایی و خدمتگزاری کرده ام.
این هنرمند و نوازنده پیشکسوت با اشاره به فرهنگ‌دوستی مردم کردستان خاطرنشان کرد: روستای خامسان مردمانی فرهنگی دارد که به هنر و موسیقی علاقه‌مندند. مردم کردستان همواره قدردان تلاش هنرمندان بوده‌اند و من نیز جز احترام و عزت چیزی از مردم ندیده‌ام. به حضور در میان چنین مردمان اصیل و فرهنگ‌دوستی افتخار می‌کنم.

قدردانی از سرمایه‌های فرهنگی کردستان

در ادامه دکتر امید استاد نوروزی، عضو هیات مدیره انجمن خیرین کشور، با اشاره به ضرورت قدردانی از هنرمندان اظهار کرد: امروز در منزل کاک حبیب حضور پیدا کرده‌ایم تا به ایشان بگوییم قدردان زحمات و خدماتشان هستیم.
استادنوروزی با آرزوی سلامتی و بهبودی برای این هنرمند افزود: از خداوند متعال برای کاک حبیب سلامتی و بهبودی مسئلت داریم و امیدواریم همچنان برای فرهنگ و هنر کُردستان پاینده و ماندگار باشند.
نوروزی با تأکید بر اهمیت تداوم مسیر هنری پیشکسوتان تصریح کرد: امیدواریم هنر ایشان همچنان پایدار بماند و شمار رهروان و شاگردانشان روزبه‌روز بیشتر شود. شاید از نظر تعداد، جمعیت ما در مقایسه با برخی جوامع کمتر باشد، اما سرمایه اصلی ملت ما حضور هنرمندان، مفاخر و چهره‌های ارزشمندی همچون کاک حبیب است.

ناصر رحیمیان مدیر چاپ معلم سنندج و از حامیان فرهنگ و ورزش کردستان نیز طی سخنانی با بیان اینکه مردم خامسان مانند دیگر مناطق کردنشین، مردمی زحمت کش، فرهنگ دوست و حامی هنرمندان هستند اظهار داشت: نتیجه این تاریخ و فرهنگ پروری خامسان، تحویل علما و فرهیختگان، هنرمندان و اساتید برجسته و مدیران دلسوزی است که خدمات ماندگار و مفیدی به جامعه ارائه داده و می دهند.
ایراد سخنرانی توسط عزت رضایی عضو شورای اسلامی شهر سنندج در ارتباط با نقش هنرمندان در ماندگاری هنرهای کهن و فولکلور کردستان و تاثیرگذاری آن در جامعه و همراهی با آداب و رسوم مردم و انتقال آرامش و شادی به جامعه توسط هنرمندانی مانند کاک حبیب عظیم و ایراد بیاناتی توسط یوسف مرادی در ارتباط با تاریخ کهن خامسان و آثار باستانی این منطقه و عجین شدن هنر و نواهای فولکلور با زندگی مردم از دیگر بخش های مراسم بود.
قرائت چند شعر زیبای کوردی توسط شاعر سنندجی عماد کریمیان برای جمع و تقدیم آن به کاک حبیب عزتی، اجرای موسیقی باستانی "هوره" توسط حبیب مرادی متخلص به "حبیب مینا" و همچنین اجرای قطعاتی از موسیقی فولکلور و نواهای منطقه کلیایی و خامسان با اجرای دهل حبیب عزتی و سرنای اقبال قشلاقی از دیگر بخش های این مراسم صمیمی بود و پایان بخش مراسم نیز  اهداء لوح تقدیر ویژه و هدایایی به کاک حبیب عزتی و همسرش از سوی انجمن تجلیل از هنرمندان کردستان بود.
لازم به ذکر است دیدار و عیادت اعضای انجمن تجلیل از هنرمندان کردستان از حبیب عزتی نوازنده پیشکسوت، بار دیگر اهمیت توجه به پیشکسوتانی را یادآوری کرد که سال‌ها از عمر خود را صرف حفظ و انتقال میراث فرهنگی کرده‌اند؛ هنرمندانی که شاید امکانات چندانی در اختیار نداشته باشند، اما با هنر و تلاش خود، بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی مردم کردستان را زنده نگه داشته‌اند.
گفتنی است هیات مدیره کنونی انجمن تجلیل از مفاخر و هنرمندان کردستان: فتانه مرادی، زاهد کریمی، سید اسماعیل حسینی، یحیی صمدی و جلال شریعتی می باشند و این انجمن تاکنون از ده‌ها استاد و هنرمند تجلیل کرده است.

گزارش: فردین کمانگر
عکاس: جلیل رضایی