تقلای کردهای سوریه برای حفظ زبان مادری
به گزارش کردپرس، اعتراض کردهای سوریه به تصمیم دولت برای تدریس برخی دروس به زبان عربی در مدارس شمال‌شرق این کشور، بار دیگر اختلاف بر سر حقوق زبانی و فرهنگی و نحوه ادغام مناطق کردنشین در ساختار دولت مرکزی را برجسته کرده است. به گفته خانواده‌ها و کارشناسان، این مسئله می‌تواند به افت تحصیلی دانش‌آموزان و تضعیف هویت کردی منجر شود.
به گزارش نشریه سیریا دایرکت، صدها نفر از کردهای سوریه در ماه سپتامبر در شهرهای مختلف شمال‌شرق این کشور، از جمله قامیشلو، در اعتراض به تغییر زبان آموزش در مدارس تجمع کردند. معترضان خواستار آن شدند که زبان کردی همچنان زبان اصلی تدریس در مدارس مناطق کردنشین باقی بماند.
تصمیم جدید دولت سوریه برای آموزش برخی دروس به زبان عربی، در حالی اتخاذ شده است که احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، در ژانویه گذشته با صدور فرمانی حقوق زبانی و فرهنگی کردها را به رسمیت شناخت و زبان کردی را زبانی ملی اعلام کرد. وزارت آموزش سوریه نیز در ماه مارس از متخصصان و آموزگاران کرد خواسته بود برای تدوین برنامه درسی زبان کردی همکاری کنند. با این حال، آغاز سال تحصیلی جدید با تصمیم دولت برای تدریس ریاضی و علوم به زبان عربی، موجب شگفتی و نگرانی خانواده‌های کرد شد.
دانش‌آموزان و والدین آنان می‌گویند بسیاری از کودکان و نوجوانانی که در سال‌های اخیر در محیط آموزشی کردزبان تحصیل کرده‌اند، تسلط کافی به زبان عربی ندارند و به همین دلیل ممکن است نتوانند مفاهیم درسی را به‌درستی درک کنند. میران سلیمان، دانش‌آموز ۱۵ ساله کرد، به نشریه «سیریا دایرکت» گفت که آموزش ریاضی و علوم به زبان عربی، یادگیری این دروس را برای او دشوار می‌کند. او تأکید کرد که زبان کردی افزون بر ابزار ارتباطی، بخشی از هویت اوست.
هناء عیناس، آموزگار پیشین اداره خودگردان و از اعضای اتحادیه آموزگاران، نیز هشدار داد که برخی دانش‌آموزان به دلیل ناتوانی در فهم مطالب درسی و اعتراض به تغییر برنامه آموزشی، در کلاس‌ها حاضر نمی‌شوند و ممکن است ناچار به تکرار پایه تحصیلی شوند.
این نگرانی‌ها ریشه در تجربه تاریخی کردهای سوریه دارد. در دوران حکومت بشار اسد، استفاده از زبان کردی در مدارس و محیط‌های عمومی ممنوع بود و انتشار نشریات کردی و برگزاری برخی فعالیت‌های فرهنگی، از جمله جشن نوروز، با محدودیت روبه‌رو می‌شد. هناء عیناس به یاد می‌آورد که دانش‌آموزان کرد در آن دوران ناچار بودند زبان مادری خود را پنهانی بیاموزند و دفترهایشان را زیر لباس‌های خود مخفی کنند.
پس از خروج نیروهای حکومت سوریه از بخش‌هایی از شمال‌شرق این کشور در سال ۲۰۱۲، اداره خودگردان برنامه آموزشی جدیدی را بر پایه زبان کردی تدوین کرد. در این برنامه، تاریخ، جغرافیا و فلسفه نیز به زبان کردی آموزش داده می‌شد و در سال‌های بعد، مراکز آموزش عالی و دانشگاه‌هایی در مناطق تحت اداره کردها تأسیس شدند.
با این حال، آموزش به زبان کردی از ابتدا نیز محل اختلاف بود. برخی خانواده‌ها ترجیح می‌دادند فرزندانشان در مدارس دولتی سوریه تحصیل کنند، زیرا مدارک تحصیلی صادرشده از سوی اداره خودگردان در بسیاری از مناطق دیگر کشور به رسمیت شناخته نمی‌شد. اکنون نیز این نگرانی وجود دارد که با اجرای برنامه درسی جدید دولت مرکزی، تاریخ و فرهنگ کردها جایگاه خود را در کتاب‌های درسی از دست بدهد. هنوز مشخص نیست چه کسانی در تدوین این برنامه مشارکت خواهند کرد و آیا نمایندگانی از جامعه کرد در این روند حضور خواهند داشت یا خیر.
با وجود این اختلاف‌ها، بسیاری از خانواده‌های کرد با یادگیری زبان عربی مخالفتی ندارند، اما خواستار حفظ زبان مادری به‌عنوان زبان اصلی آموزش هستند. هدیّه عبدالوهّاب، مادر سه فرزند، گفت که کردها، آشوری‌ها، ارمنی‌ها و عرب‌ها باید بتوانند زبان یکدیگر را بیاموزند، اما آموزش بیشتر دروس دانش‌آموزان کرد باید به زبان کردی انجام شود.
توماس مک‌گی، پژوهشگر مسائل کردی در مؤسسه دانشگاهی اروپا، معتقد است زبان عربی می‌تواند نقش زبان مشترک را در یک کشور یکپارچه ایفا کند، اما دولت سوریه هم‌زمان باید پیامدهای دهه‌ها ممنوعیت و محدودیت زبان کردی را جبران کند. بنوآ مارتن، کارشناس آموزش و صلح‌سازی در سازمان هلندی «پاکس»، نیز هشدار داد که نادیده گرفتن زبان و هویت گروه‌های مختلف می‌تواند شکاف‌های اجتماعی را عمیق‌تر کند. او تجربه اقلیم کردستان عراق را نمونه‌ای از پیامدهای محدودبودن ارتباط زبانی نسل جوان کرد با دیگر مناطق کشور دانست.
این اختلاف آموزشی در شرایطی تشدید شده است که روند ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار دولت مرکزی همچنان با بی‌اعتمادی و تنش همراه است. در هفته‌های گذشته، اعتراض‌های کردها به تغییر سیاست آموزشی و تجمع‌های عرب‌های استان حسکه در حمایت از گسترش کنترل دولت مرکزی، بار دیگر اختلاف بر سر آینده اداره مناطق شمال‌شرق سوریه را آشکار کرد.
عبدالعزیز احمدو، سخنگوی اداره آموزش استان حسکه، اعلام کرد که وعده‌هایی برای بازگشت به برنامه آموزشی اداره خودگردان به زبان کردی در مدارس مناطق کردنشین مطرح شده است. این اظهارات احتمال بازنگری دولت در تصمیم اخیر را مطرح می‌کند، اما هنوز روشن نیست که چنین تغییری چه زمانی و با چه سازوکاری اجرا خواهد شد.
از نگاه کارشناسان، مناقشه بر سر زبان آموزش تنها یک اختلاف آموزشی نیست، بلکه به مسئله تمرکز قدرت و میزان پذیرش حقوق فرهنگی و زبانی جوامع مختلف در سوریه پس از سقوط حکومت بشار اسد مربوط می‌شود. در حالی که دولت مرکزی بر ساختن ساختاری یکپارچه تأکید دارد، کردها نگران‌اند که ادغام در نهادهای دولتی به بهای از دست رفتن دستاوردهای زبانی و فرهنگی آنان تمام شود.
بنوآ مارتن تأکید کرد که تصمیم یک‌جانبه دولت سوریه، بدون در نظر گرفتن درخواست‌ها و نگرانی‌های جامعه کرد، اعتماد میان دو طرف را بیش از پیش تضعیف می‌کند؛ مسئله‌ای که می‌تواند بر روند دشوار ادغام سیاسی و اداری مناطق شمال‌شرق سوریه نیز تأثیر بگذارد.
دیدگاه کاربران