یکی از برجسته ترین ابعاد اندیشه ایشان، تأکید بر وحدت امت اسلامی است. امام شهیدآیت الله خامنه ای بارها تصریح کرده اند که اختلافات مذهبی نباید به ابزار دشمنان اسلام برای ایجاد تفرقه تبدیل شود و شیعه و سنی، با وجود تفاوت های فقهی و کلامی، در اصول دین، قرآن کریم، سنت نبوی، قبله واحد و ارزش های بنیادین اسلامی مشترک اند. ایشان همواره بر احترام متقابل میان پیروان مذاهب اسلامی، پرهیز از اهانت به مقدسات یکدیگر و تقویت همزیستی و اخوت اسلامی تأکید کرده اند.
در همین چارچوب، حمایت مستمر از فعالیت های متولیان اندیشه تعایش و تقریب مذاهب اسلامی و تأکید بر بزرگداشت «هفته وحدت» را می توان از جلوه های عملی این رویکرد دانست. همچنین فتوای مشهور ایشان مبنی بر حرمت اهانت به همسران پیامبر اکرم(ص) و مقدسات مورد احترام اهل سنت، در جهان اسلام بازتاب گسترده ای یافت و از سوی بسیاری از عالمان مسلمان، گامی مؤثر در تقویت همبستگی اسلامی ارزیابی شد.
از منظر فکری، آثار و بیانات ایشان بر مفاهیمی همچون عدالت، عزت، استقلال، مردم سالاری دینی، خودباوری ملی، پیشرفت علمی و «تمدن نوین اسلامی» استوار است. در این نگاه، پیشرفت علمی، اخلاق، معنویت، عدالت اجتماعی و مشارکت مردم، ارکان اصلی ساخت جامعه اسلامی معرفی می شوند. «بیانیه گام دوم انقلاب» نیز با همین رویکرد، بر نقش جوانان، علم، پژوهش، معنویت، عدالت و امید به آینده تأکید دارد.
در عرصه فرهنگی، اهتمام به قرآن کریم، ترویج فرهنگ مطالعه، پاسداشت زبان و ادبیات فارسی، تقویت بنیان خانواده و حفظ هویت اسلامی ـ ایرانی از محورهای ثابت دیدگاه های ایشان بوده است. در کنار این موارد، تأکید بر گفت وگوی نخبگان، ارتقای آگاهی عمومی و حفظ انسجام اجتماعی، بخشی از سیاست های فرهنگی مورد تأکید ایشان را تشکیل می دهد.
در حوزه سیاست، استقلال سیاسی، حفظ تمامیت ارضی، تقویت توان علمی و دفاعی و حمایت از ملت های مسلمان در چارچوب سیاست های کلان جمهوری اسلامی، از مهم ترین محورهای مورد توجه بوده است. در این نگاه، استقلال کشور تنها یک شعار سیاسی نیست، بلکه پیش شرط پیشرفت، امنیت و حفظ کرامت ملی تلقی می شود.
از منظر نگارنده، یکی از مهم ترین ابعاد میراث امام شهیدمان آیت الله خامنه ای، اهتمام مستمر به تعایش وتقریب مذاهب اسلامی و دعوت به همگرایی امت اسلام است. در شرایطی که جهان اسلام با افراط گرایی، اسلام هراسی، جنگ های داخلی و مداخلات خارجی روبه روست، تأکید بر مشترکات مسلمانان، پرهیز از تکفیر و احترام متقابل میان مذاهب، می تواند زمینه ساز تقویت وحدت و همبستگی امت اسلامی باشد.
بی تردید، تاریخ درباره ابعاد گوناگون این میراث داوری خواهد کرد؛ اما آنچه امروز از منظر پژوهشی قابل مشاهده است، جایگاه برجسته گفتمان وحدت اسلامی، استقلال، پیشرفت علمی و تمدن سازی در اندیشه و بیانات امام شهید خامنه ای است؛ گفتمانی که همچنان در بسیاری از مباحث سیاسی، فرهنگی و دینی جمهوری اسلامی ایران حضوری پررنگ دارد.
منابع و ارجاعات:
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصول ۵، ۵۷، ۱۰۷ و ۱۱۰
آیت الله سید علی خامنه ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن
آیت الله سید علی خامنه ای، بیانیه گام دوم انقلاب (۱۳۹۷)
مجموعه بیانات و پیام های رسمی آیت الله سید علی خامنه ای درباره وحدت اسلامی، تقریب مذاهب، پیشرفت علمی و تمدن نوین اسلامی.
اسناد و بیانیه های مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی

*ماموستا عابد نقیبی - روحانی اهل سنت و پژوهشگر ادیان و مذاهب اسلامی