خبرگزاری کردپرس _ نخستین تلاش برای ایجاد چنین مرکزی در سال ۱۹۴۸ صورت گرفت. استاد علاالدین سجادی نخستین بار این ابتکار را به خرج داد. وی در شمارهی ۴ روزنامهی «مجله نزاری» در تاریخ پانزدهم ماه پنجم آن سال، یادداشتی در اینباره منتشر کرد. پس از آن، روزنامهی «ژین» در شماره ۱۲۴۴، منتشرشده در ۲۵/۴/۱۹۵۷، یادداشتی با همین مضمون منتشر کرد. پس از انقلاب ۱۴ ژوئیهی ۱۹۵۸، این موضوع به محوری برای گردهمایی روشنفکران کرد تبدیل شد و در سالهای ۱۹۵۹ و ۱۹۶۰ به یکی از درخواستهای اصلی کنگرهی اساتید کرد در شهر شقلاوه بدل گشت. روزنامهی «خەبات» و مجلهی «هیوا» در آن دو سال بر تأسیس این فرهنگستان قلمفرسایی کردند و آن را مطالبهای برحق برای همهی کردها معرفی میکردند. سرانجام در ۱۱ مارس ۱۹۷۰ بیانیهای در همین راستا صادر شد. در پایان ماه اوت سال ۱۹۷۰، شورای رهبری انقلاب، قانون شماره ۸۱۳ را برای تأسیس «فرهنگستان زبان و ادب کردی» به تصویب رساند تا این نهاد به عنوان شاخهای از فرهنگستان زبان و ادب عراق، با تشکیلات اداری و افرادی مستقل فعالیت کند. محل استقرار آن در بغداد تعیین شد.
اهداف فرهنگستان
اهداف مندرج در مادهی سوم اساسنامهی فرهنگستان زبان و ادب کردی عبارت بود از:
۱. گسترش مطالعات و پژوهشهای علمی در عراق با رویکردی مترقی.
۲. حفظ زبان کردی و تلاش برای ارتقای آن، از طریق گردآوری اطلاعات، متون ادبی و آثار هنری.
۳. احیای میراث کردی و اسلامی در حوزههای دانش، ادبیات و هنر.
۴. توجه به آموزش تاریخ عراق و تمدن آن بهطور کلی، و مناطق کردنشین بهطور خاص.
۵. انتشار پژوهشهای اصیل و تشویق به ترجمه و تألیف در حوزههای دانش، ادبیات و هنر.
همچنین اهداف عملیاتی زیر برای فرهنگستان مشخص شد:
۱. تألیف فرهنگهای عمومی و تخصصی زبان کردی.
۲. انتشار مجله و نشریات.
۳. چاپ کتاب، اسناد و متون کهن.
۴. تقویت پیوند میان فرهنگستان زبان و ادب عراق و مراکز اطلاعاتی، زبانشناسی و فرهنگی در کشورهای عربی و دیگر نقاط.
۵. تقدیر از پژوهشگران و ادیبان برجسته.
۶. کمک مالی به پژوهشگران، نویسندگان و مترجمان.
۷. فراخوان عمومی برای تألیف و ترجمهی موضوعات منتخب فرهنگستان.
۸. اختصاص بخشی از فعالیتهای فرهنگستان به آموزش.
۹. ایجاد کتابخانهای برای فرهنگستان و غنیسازی آن، با توجه ویژه به امور چاپ و نشر.
کمیتهها و ساختار اداری
بر اساس قانون، مجمع فرهنگستان این اختیار را داشت تا از میان اعضای خود کمیتههای زیر را تشکیل دهد:
۱. کمیته زبان و دانشهای مربوط به آن
۲. کمیته ادبیات و میراث فرهنگی
۳. کمیته دانش
۴. کمیته فرهنگ
۵. کمیته ترجمه، تألیف و نشر
۶. کمیته تمدن اسلامی
۷. کمیته دانش اقتصادی و حقوقی
۸. کمیته کتابخانه و مجله
نظام عضویت داخلی فرهنگستان زبان و ادب کردی در بخش نخست به شرح زیر تعیین گردید:
۱. اعضای فعال و مؤسس: تعداد آنها بیش از ۱۵ نفر نبود و از ۵ عضو کمتر نبود.
۲. اعضای فعال
۳. اعضای افتخاری
معیار عضویت چنین بود که فرد در یک یا چند رشته، تخصص داشته باشد، از شهرت علمی بالایی برخوردار باشد یا اطلاعات زیادی در مورد زبان کردی داشته باشد؛ به یکی از زبانهای زنده یا قدیمی مسلط باشد و توانایی تفکیک گویشها و صحبت به آنها را داشته باشد. اما زمان زیادی نگذشت که شورای رهبری انقلاب به موجب بخشنامهی شماره ۲۱۷ در تاریخ ۴/۴/۱۹۷۲، بندهای اول و دوم مادهی ششم اساسنامه را به این شرح اصلاح کرد: «اعضای فعال فرهنگستان زبان و ادب کردی تنها ۱۵ نفر خواهند بود که از این تعداد، تنها ۵ نفر به عنوان نیروی متخصص میتوانند در فرهنگستان فعالیت کنند».
تشکیل هیئت رئیسه
پس از تصویب قانون شماره ۱۸۳ سال ۱۹۷۰ در مورد فرهنگستان زبان و ادب کردی، وزیر آموزش و پرورش، هیئت رئیسه فرهنگستان را منصوب و دستور داد فرهنگستان زبان و ادب کردی و فرهنگستان زبان و ادب عراق نشستی مشترک برگزار کنند. در غروب ۱۷ مارس ۱۹۷۱ به ریاست رئیس فرهنگستان زبان و ادب عراق، عبدالرزاق محیالدین، و با حضور وزیر آموزش و پرورش، دکتر احمد عبدالستار جیواری، نشستی مشترک برگزار شد تا هیئت رئیسه فرهنگستان زبان و ادب کردی را انتخاب کنند. در این جلسه، تمامی اعضای فعال فرهنگستان حاضر بودند که عبارت بودند از: احسان شیرزاد، عزیز عقراوی، شیخ محمدی خال، علاالدین سجادی، دکتر ناجی عباس، دکتر احمد علی عثمان، دکتر پاکیزه رفیق حلمی، دکتر عبدالله نقشبندی و عبدالرحمان هژار. این افراد با رأیگیری مخفی، هیئت رئیسه را انتخاب کردند. ترکیب هیئت رئیسه فرهنگستان به شرح زیر اعلام شد:
۱. احسان شیرزاد – رئیس فرهنگستان
۲. عزیز عقراوی – معاون اول رئیس
۳. شیخ محمدی خال – معاون دوم رئیس
۴. علاالدین سجادی – عضو
۵. ناجی عباس – عضو
تغییر در هیئت رئیسه
مجمع عمومی هر دو فرهنگستان زبان و ادب کردی و عراق در تاریخ ۲۸ نوامبر ۱۹۷۲ جلسهای تشکیل داد و دو عضو فعال جدید را برای هیئت رئیسه فرهنگستان انتخاب کرد که عبارت بودند از:
۱. استاد مسعود محمد
۲. دکتر کمال مظهر احمد
با اضافه شدن این دو عضو جدید، ترکیب هیئت رئیسه به شرح زیر درآمد:
۱. احسان شیرزاد – رئیس
۲. مسعود محمد – معاون اول رئیس
۳. شیخ محمدی خال – معاون دوم رئیس
۴. استاد علاالدین سجادی – عضو
۵. دکتر کمال مظهر – عضو
فعالیتهای مهم فرهنگستان
از زمان تأسیس تا انحلال آن در سال ۱۹۷۸، فرهنگستان فعالیتهای مهم و مفید بسیاری انجام داد، از جمله:
۱. پذیرش استاد توفیق وهبی بیگ و عبدالله نقشبندی به عنوان اعضای افتخاری فرهنگستان.
۲. پذیرش اساتیدی مانند قناتی کردو، کامران بدرخان و دیگران به عنوان اعضای فعال خارج از کشور.
۳. انتخاب اساتیدی به عنوان اعضای همکار فرهنگستان در سالهای ۱۹۷۲ و ۱۹۷۳، از جمله: عرب شمو، حاجیا جوندی، فایق هوشیار، عبدالحمید اتروشی، جمال رشید، شاکر فتاح، نسرین فخری، روشن بدرخان، ممدوح سلیم، اکریم جمیل پاشا، علی صیدو گورانی، محمد مصطفی گورانی، جمال بابان، کمال محمد سعید، سامال مجید فرج، عزیز احمد، احمد عثمان ابوبکر، صادق بهاءالدین، عثمان عونی، کمال بصیر، کمال جلال غریب، حافظ مصطفی قاضی، احمد طاهر نقشبندی، محمد امین عثمان، علی عبدالله شبنم، عبدالرحمان حاجی معارف، گیوی موکریانی، عمید احمد حسن، رشاد موفتی، مصطفی نریمان، محمد امین هورامی، کاکه فلاح، کریم شارزا، رئوف آلانی و قرنی دوغرمچی.
۴. انتشار شش شماره از مجله فرهنگستان در هفت جلد نفیس.
۵. چاپ دهها کتاب ارزشمند مانند «شرفنامه»، «دیوان نالی»، «دیوان محوی»، «دیوان وفایی»، سه جلد از کتاب حاجی قادری کویی توسط استاد مسعود محمد و «فرهنگ زبان کردی» اثر روانشاد ذبیحی.
۶. کمک به چاپ دهها کتاب ارزشمند نویسندگان کرد.
۷. ایجاد کتابخانهای نفیس مشتمل بر کتابهای ارزشمند کردی، عربی و خارجی.
۸. ایجاد ارتباط با برخی مراکز علمی، دانشگاهها و نهادهای فرهنگی خارج از عراق.
انحلال فرهنگستان
پس از عقبنشینی دولت بعث از حقوق فرهنگی کردها، بر اساس قانون شماره ۱۶۳ سال ۱۹۷۸، فرهنگستان زبان و ادب کردی منحل و به «شاخه کردی» فرهنگستان زبان و ادب عراق تبدیل شد و تعداد اعضای این شاخه به ۹ نفر کاهش یافت. بدینترتیب، فرهنگستان زبان و ادب کردی منحل شد و اتحادیه نویسندگان کرد نیز منحل و در اتحادیه ادبا و نویسندگان عراق ادغام گردید. با این حال، در آن مرحله نیز مجموعهای از فعالیتهای فرهنگی و انتشاراتی انجام شد. مهمترین انتشارات فرهنگستان در این مرحله عبارت بودند از:
۱. بخش دوم از جلد سوم مجله فرهنگستان
۲. بخش دوم از «تحفهی مظفریه» اثر اسکارمان
۳. چکیدهای از گلزار نالی
۴. بخش سوم از کتاب حاجی قادری کویی
۵. مهدینامه
۶. شرح و تفسیر دیوان نالی
۷. مجموعهای از متون فولکلور کردی
۸. دیوان ولی دیوانه
۹. فونتیک در زبان کردی
۱۰. افسانه کوه ئاگری
۱۱. واژه در زبان کردی
۱۲. نام شهرها و روستاهای عراق
۱۳. جلد چهارم مجله فرهنگستان زبان و ادب کردی
۱۴. پند پیشینیان در شعر کردی
۱۵. معاهده/قرارداد
۱۶. امالی کردی (مجموعهای از گفتارها یا نوشتهها)
۱۷. فرهنگ لغت شیخ محمد خال
۱۸. دستور زبان کردی به زبان عربی
۱۹. سه تصویر (داستانهای ترجمهشده از زبان انگلیسی)
منبع: سایت چاوی کورد
نظر شما