خوێندنەوەیەک بۆ پەیکەری پێشمەرگە لە سلێمانی

بەپێی هەواڵی کوردپرێس، پەیکەرە گەورەکەی کە لە ۳ی تشرینی یەکەمی ۲۰۲۶دا لە سلێمانی پەردەی لەسەر لادرا، وێنەی پێشمەرگەیەک بە بەرگی کوردی، ئاڵای کوردستان و چەکی کڵاشینکۆفەوە نیشان دەدات؛ ئەمەش هێمایەکی خەباتی مێژوویی کوردە کە هاوکات پێویستیی وەرچەرخان لە پێکهاتە و ڕۆڵی هێزەکانی پێشمەرگە بیر دەهێنێتەوە. دکتۆر سەردار عەزیز، نووسەری گۆڤاری "ئامارگی"، لە شیکارییەکی خۆیدا دەربارەی ئەم پەیکەرە دەنووسێت: پێشمەرگە لە ڕابردوودا هێزێکی پارتیزانی بوو بۆ بەرەنگاربوونەوەی دەسەڵاتدارێتییەکانی عێراق، بەڵام ئەمڕۆ کە هەرێمی کوردستان خاوەنی پێکهاتەی حوکمڕانی و دامەزراوەی کارگێڕییە، دەبێت ببێتە هێزێکی بەرگریی پیشەیی کە پشت بە هاووڵاتییان دەبەستێت.

ئەم پەیکەرە لەلایەن بەختیار هەڵەبجەیی، هونەرمەندی ناوچەکەوە دروست کراوە و تێچووەکەی لەلایەن یەکێتیی پێشمەرگە دێرینەکانەوە دابین کراوە، کە پێشمەرگەی حیزبە جیاوازەکانی کوردستان لەخۆ دەگرێت، بەڵام پارتی دیموکراتی کوردستانی تێدا نییە. بیرۆکەی دروستکردنی ئەم بەرهەمە زیاتر لە دەیەیەک پێش ئێستا خسترابووە ڕوو، پاش دوو جار داڕشتن و لێکۆڵینەوە، سەرەنجام کەوتە بڕگەی جێبەجێکردنەوە. بە وتەی هونەرمەندەکە، کەسایەتیی وێنەکێشراو نوێنەرایەتیی کەسێکی دیاریکراو یان حیزبێکی سیاسی ناکات و بڕیارە نوێنەرایەتیی تەواوی پێشمەرگەکان بکات.

سەرەڕای ئەوەش، پەیکەرەکە لە چەندین ڕوانگەوە جێی ڕەخنەیە. گرنگترین ڕەخنە ئەوەیە کە پێشمەرگە لە شێوەی کەسایەتییەکی پیاوانەدا نیشان دەدات؛ لە کاتێکدا ژنانیش لە مێژووی ئەم هێزەدا ڕۆڵیان هەبووە و لە چالاکیی سەربازی و پشتیوانیدا بەشدارییان کردووە. پاشگوێخستنی ئەم ڕۆڵە لە بەرهەمێکی گشتیدا، بەشێک لە ڕاستییە مێژووییەکانی پێشمەرگە دەسڕێتەوە و وێنەیەکی ناتەواو لە هێزێک پێشکەش دەکات کە ژنانیش لە شێوەگرتن و بەردەوامییدا پشکیان تێدا هەبووە.

بەرگی ڕەسەنی کوردی و چەکی کڵاشینکۆف، دوو هێمای دیاری تری پەیکەرەکەن کە هەردووکیان ئاماژە بە ڕابردووی پێشمەرگە دەکەن. بەرگی کوردی بیرهێنەرەوەی ناسنامەی کلتووری و مێژوویی ئەم هێزەیە، بەڵام چیتر پۆشاکی فەرمیی هێزە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان نییە. کڵاشینکۆفیش لە چەکێک فراوانتر، هێمای قۆناغێک لە خەباتی کورد و شێوازی جەنگێکە کە بەشێکی گرنگی لە مێژووی هاوچەرخیان پێک هێناوە.

کڵاشینکۆف بەهۆی خۆڕاگری و ئاسانیی بەکارهێنانی، لە زۆربەی ڕووبەڕووبوونەوەکانی ناوچەکەدا بووە چەکێکی بەربڵاو. ئەم تفەنگە سەرەتا لە یەکێتیی سۆڤیەتی پێشوو دروست کرا و دواتر گەشەی کرد بۆ وڵاتانی تر لەوانەش چین. حکومەتەکانی عێراق و ئێرانیش لە جەنگی هەشت ساڵەی نێوانیاندا، بڕێکی زۆر لەم چەکە چینییەیان کڕی. لە درێژەدا، کڵاشینکۆف ڕێگەی کردەوە بۆ ناو ژیان و کلتووری سیاسی و سەربازیی کورد و لە ئەدەبیاتی کوردیدا ڕەنگی دایەوە.

بەختیار عەلی، نووسەری دیاری کورد، لە ڕۆمانێکیدا دەربارەی جەنگی ناوخۆی هەرێمی کوردستان لە دەیەی ۱۹۹۰دا، وێنەی دەستەیەک پێشمەرگەی ماندوو دەکێشێت کە لە دەرەوەی ماڵی بەرپرسێکی باڵا دانیشتوون، کڵاشینکۆفی کۆنی ساختەی سۆڤیەتیان بەدەستەوەیە و پێدەکەنن. ئەم جۆرە وێنانە نیشان دەدەن کە چەکی سووک و ئەزموونی جەنگی پارتیزانی چۆن لە بیرەوەریی مێژوویی و گێڕانەوە ئەدەبییەکانی کورددا شوێنی خۆیان کردووەتەوە.

سەرەڕای ئەم پەیوەندییە مێژووییە، بارودۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی لە کوردستانی عێراقدا گۆڕاوە. شارنشینی فراوان بووەتەوە و هەرێمی کوردستان ئێستا خاوەنی دامەزراوەی حوکمڕانی و پێکهاتەی کارگێڕییە. لە دۆخێکی وەهادا، پێشمەرگە چیتر تەنیا هێزێکی پارتیزانی نییە بۆ بەرەنگاربوونەوەی سوپا گەورەکان، بەڵکو بەرپرسیارێتیی بەرگریکردن لە ناوچەیەک بە دانیشتووانی شارنشین، دامەزراوەی دەسەڵات و ژێرخانی ئابووریی لەسەر شانە. لەم ڕووەوە، دەبێت پێکهاتە و تواناکانی ئەم هێزەش لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا بگونجێندرێن.

کڵاشینکۆف کە لە جەنگە سنووردارەکان و ڕووبەڕووبوونەوە پارتیزانییەکانی ڕابردوودا پێگەیەکی گرنگی هەبوو، ناتوانێت بە تەنیایی ببێتە هێمای پێداویستییە سەربازییەکانی ئەمڕۆ. بەکارهێنانی فراوانی درۆن و وەرچەرخانی تەکنەلۆجیای جەنگ نیشان دەدەن کە هێزەکانی پێشمەرگە بۆ بەرەنگاربوونەوەی مەترسییە نوێیەکان پێویستییان بە ڕاهێنانی پسپۆڕانە، ئامێری پێشکەوتوو، توانای کارگێڕیی زیاتر و فەرماندەییی یەکگرتوو هەیە. پشتبەستنی تەنیا بە ئەزموونی نەوەکانی پێشوو، وەڵامدەرەوەی پێداویستییەکانی هێزێکی بەرگریی هاوچەرچ نییە.

ئەم پێویستییە بە بابەتی چاکسازی لە پێکهاتەی هێزەکانی پێشمەرگەدا بەستراوەتەوە؛ پرۆسەیەک کە لە ساڵانی ڕابردوودا بە پشتیوانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا و هاوبەشە دەرەکییەکانی تری هەرێمی کوردستان بەدواداچوونی بۆ کراوە. لە تشرینی یەکەمی ۲۰۲۲دا، وەزارەتی کاروباری پێشمەرگەی هەرێمی کوردستان و وەزارەتی بەرگریی ئەمەریکا لێکتێگەیشتنێکی چوارساڵەیان واژۆ کرد کە ئامانجی پشتیوانیکردنی چاکسازی و پیشەییکردنی هێزەکانی پێشمەرگە بوو. بەپێی ئەم ڕێککەوتنە، ئەیلوولی ۲۰۲۶ وەک دوا مۆڵەت بۆ تەواوکردنی پرۆسەی یەکخستنی هێزەکان لەژێر چەتری وەزارەتێکی یەکگرتوودا دیاری کرا.

لە ۲۱ی ئەیلوولی ۲۰۲۶دا، مەراسیمێک لە سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان لە هەولێر بەڕێوە چوو بۆ ڕاگەیاندنی یەکخستنەوە و ڕێکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە. ئامادەبوونی عەبدولئەمیر ئەلشەممەری، سەرۆکی نووسینگەی فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی عێراق لەم مەراسیمەدا، جەختی لەسەر گرنگیی ئەم وەرچەرخانە کردەوە. مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە وتارەکەیدا یەکخستنەوەی وەک یەکەم هەنگاوی پرۆسەیەکی درێژخایەن وەسف کرد، کە نیشان دەدات ڕاگەیاندنی فەرمیی یەکێتی، بە مانای کۆتاییهاتنی چاکسازییەکان نییە.

لە ساڵانی دواییدا، گۆڕانکاری لە ڕاهێنان و پێکهاتەی هێزی مرۆیی پێشمەرگەشدا ڕووی داوە. ژمارەیەکی زیاتر لە ئەفسەرە نوێیەکان، بە پێچەوانەی بەشێک لە نەوەکانی پێشوو کە زۆرتر لەسەر بنەمای ڕاهێنانی نافرەمی و ئەزموونی مەیدانی بوون، لە کۆلێژە سەربازییەکاندا ڕاهێنانیان بینیوە. بەڵام وەرچەرخانی خێرای تەکنەلۆجیا و شێوازەکانی جەنگ نیشان دەدەن کە دەبێت چاکسازییەکان بە خێراییەکی زیاترەوە بەردەوام بن.

یەکێک لە بەربەستە سەرەکییەکانی بەردەم چاکسازی، بەردوامیی وابەستەییی بەشێک لە هێزەکانی پێشمەرگەیە بە حیزبە سیاسییەکانەوە. سازدانی مەراسیمی فەرمی بۆ ڕاگەیاندنی یەکخستنەوە، خۆی نیشاندەری ئەوەیە کە ئەم هێزە بەر لەوە ڕووبەڕووی پەشێویی ڕێکخستن و فەرماندەیی بووەتەوە. بابەتەکە تەنیا بوونی پێکهاتەی سەربازیی جیاواز نییە، بەڵکو وەفاداریی حیزبی و نەبوونی زنجیرەی فەرماندەییی کامڵانە یەکگرتوو، کاریگەری لەسەر توانای پێشمەرگە بۆ گێڕانی ڕۆڵ وەک هێزێکی بەرگریی هاوبەش دادەنێت.

لە دۆخێکی وەهادا، جیاوازیی نێوان هێزێکی سەربازیی حیزبی و سوپایەکی سەربەخۆی هاووڵاتییان گرنگیی پەیدا دەکات. هێزێک کە لە پلەی یەکەمدا وەفادار بۆ حیزبێک و سەرکردەکانی بێت، دەتوانێت بکەوێتە خزمەت پاراستنی دەسەڵات و بەرژەوەندییەکانی هەمان حیزبەوە. لە بەرامبەردا، سوپایەک کە بۆ بەرگریکردن لە خەڵک، حوکمڕانی و دامەزراوە گشتییەکان کار بکات، دەبێت لەسەر بنەمای پێکهاتەیەکی پیشەیی و یاسای هاوبەش ڕەفتار بکات و وەڵامدەرەوەی دامەزراوە یاساییەکان بێت. هێنانەدیی گۆڕانکارییەکی وەها پێویستی بە ڕاهێنانی گونجاو، شایستەسالاری، ڕاگرتنی مافی هێزە سەربازییەکان و ڕەخساندنی دەرفەتی یەکسانە بۆ پێشکەوتنی پیشەیی.

ئاڵای کوردستان لە دەستی پەیکەری پێشمەرگەدا، نیشاندەری ناسنامەی بەکۆمەڵی کورد و ئینتیما بۆ کۆمەڵگەیەکی هاوبەشە؛ بەڵام لە ڕوانگەی سەردار عەزیزەوە، ئەم وێنەیە زیاتر لەوەی ڕەنگدانەوەی ڕاستیی ئێستای پێکهاتەی سەربازیی هەرێمی کوردستان بێت، ئامانجێکە کە هێشتا بە تەواوی نەهاتووەتە دی. هێزەکانی پێشمەرگە تەنیا بەرپرس نین لە بەرگریکردن لە دانیشتووانی هەرێم، بەڵکو لە پێکهاتەی سیاسیی ئێستادا، توانای سەربازییان دەتوانێت ببێتە ئامرازێک بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە سەرزمینی، ئابووری و سیاسیی حیزبەکانیش. بەم هۆیەوە، یەکخستنی ڕاستەقینە تەنیا بە چاکسازیی کارگێڕی و سەربازی نایەتە دی و بەستراوەتەوە بە بڕیاری سیاسیی حیزبە سەرەکییەکان بۆ دەستبەرداربوون لە بەشێک لە دەسەڵاتی خۆیان بەسەر هێزە چەکدارەکاندا.

پەیکەری پێشمەرگە لە سلێمانی لە لایەکەوە بیرهێنەرەوەی مێژووی خەباتی کورد و ڕۆڵی ئەم هێزەیە لە شێوەگرتنی ناسنامەی سیاسی و نیشتمانییاندا، لە لایەکی تریشەوە پرسیارێک دەربارەی داهاتووی دەخاتە ڕوو: چۆن دەکرێت کەلەپووری مێژوویی پێشمەرگە بپارێزرێت، بێ ئەوەی پێکهاتەی سەربازیی هەرێمی کوردستان لە شێوازەکانی ڕابردوودا بمێنێتەوە؟

وەڵامی ئەم پرسیارە لە تێپەڕین لە هێزێکی حیزبییەوە بۆ سوپایەکی پیشەیی، یەکگرتوو و پشتئەستوور بە هاووڵاتییان شاراوەتەوە، کە لەبری ئەوەی ببێتە ئامرازی پاراستنی بەرژەوەندیی حیزبێک، بەرگری لە کۆمەڵگە و دامەزراوە گشتییەکانی هەرێمی کوردستان بکات. پەیکەرەکەی سلێمانی ئامانجی یەکگرتن نیشان دەدات، بەڵام هێنانەدیی ئەم ئامانجە بەستراوەتەوە بە چاکسازیی پێکهاتەی فەرماندەیی، کەمکردنەوەی هەژموونی حیزبی و دامەزراندنی دامەزراوەیەکی سەربازی کە بەرژەوەندیی گشتی بخاتە پێش هەڵسەنگاندنە حیزبییەکانەوە.