ڕاپۆرتە ئەمنییەکان چارەنووسی پرۆسەی ئاشتی دیاری دەکەن؛ ئەگەری ڕاگرتنی یاسای چوارچێوە
بەپێی هەواڵی کوردپرێس، گفتوگۆ دەربارەی داهاتووی پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک دوای لێدوانەکانی دواییی بەسێ هۆزات، هاوسەرۆکی ئەنجومەنی جێبەجێکردنی کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە)، جارێکی تر لە ناوەندە سیاسییەکانی نزیک لە حکوومەتی تورکیا سەری هەڵدایەوە. تەوەری سەرەکیی ناکۆکی، چۆنیەتیی ڕادەستکردنی چەکەکان و هێنانەدیی ئەو مەرجانەیە کە لە یاسای چوارچێوەدا پێشبینی کراون.
بەپێی نووسینی ڕۆژنامەی جومھورییەت، سەرچاوەکانی پارتی داد و گەشەپێدان ڕایانگەیاند لێدوانەکانی هۆزات دەربارەی پێویستنەبوونی ڕادەستکردنی چەکەکان بە حکوومەت، ڕەنگە لەگەڵ مەرجە دیاریکراوەکانی یاسای چوارچێوەدا دژایەتیی هەبێت و جێبەجێکردنی یاساکە تووشی کێشە بکات.
جێبەجێکردنی یاساکە بەندە بە پشتڕاستکردنەوەی دامەزراوە ئەمنییەکانەوە
یاسای «بەهێزکردنی هاوپشتیی نەتەوەیی و یەکپارچەییی کۆمەڵایەتی» لە دەی ئابدا لە پەرلەمانی تورکیا پەسەند کرا و لە ۱۸ی ئابدا بە بڵاوبوونەوەی لە ڕۆژنامەی فەرمیدا چووە بواری جێبەجێکردنەوە؛ بەڵام دەستپێکردنی جێبەجێکردنی بڕگەکانی بە هێنانەدیی چەند مەرجێکی ئاسایشی بەستراوەتەوە.
بەپێی ماددەی سێیەمی ئەم یاسایە، دامەزراوە ئەمنییەکان دەبێت کۆتاییهاتنی بوونی کرداریی پەکەکە و ڕادەستکردنی تەواوی چەک و تەقەمەنییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئەم ڕێکخراوە پشتڕاست بکەنەوە. دوای ئەوە، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی تورکیا دەبێت بڕیارێک بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئەم هەڵسەنگاندنە دەربکات و ئەم بڕیارە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا بڵاو بکرێتەوە.
ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی لە ۳۰ی ئەیلوولدا بە سەرۆکایەتیی ڕەجەب تەیب ئەردۆغان کۆبووەوە؛ بەڵام لە ڕاگەیەندراوە هەشت ماددەیییەکەی کۆتایی کۆبوونەوەکەدا، ئاماژەیەک بە پشتڕاستکردنەوەی داماڵینی چەک یان کۆتاییهاتنی بوونی کرداریی پەکەکە نەکرا.
محەممەد ئوچوم، ڕاوێژکاری باڵای سەرۆک کۆماری تورکیا، پێشتر ڕایگەیاندبوو ئەگەری هەیە بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی تا کۆتایی ساڵی ۲۰۲۶ بڵاو بکرێتەوە و جێبەجێکردنی کرداریی یاساکە لە نیوەی یەکەمی ساڵی ۲۰۲۷دا دەست پێبکات.
هەڵسەنگاندنی دەزگای هەواڵگری و ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی یەکلاکەرەوە دەبێت
سەرچاوەکانی پارتی داد و گەشەپێدان جەختیان کردەوە کە پێویستبوونی جێبەجێکردنی یاسای چوارچێوە لەگەڵ دەستپێکردنی جێبەجێکردنی بڕگەکانی یەک شت نین و چوون بۆ قۆناغی دوایی، بە ڕاپۆرتی دەزگای هەواڵگریی تورکیا (میت) و هەڵسەنگاندنی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەییەوە بەستراوەتەوە.
بەوتەی ئەم سەرچاوانە، دامەزراوە ئەمنییەکان پێداچوونەوە دەکەن ئایا پەکەکە بەڕاستی چالاکییەکانی خۆی ڕاگرتووە و تەواوی مەرجەکانی پەیوەندیدار بە داماڵینی چەکی جێبەجێ کردووە یان نا.
ئوان گوت: «ئەگەر ڕاپۆرتی دامەزراوە ئەمنییەکان نەرێنی بێت، ڕەنگە قۆناغی جێبەجێکردن دەست پێنەکات و پرۆسەکە ڕابگیرێت. پەسەندکردنی یاساکە بەو مانایە نییە کە هەنگاوەکانی دوایی لە هەموو بارودۆخێکدا هەڵدەگیرێن.»
لێدوانەکانی بەسێ هۆزات لە ناوەندی ناکۆکییەکاندا
بەسێ هۆزات لە لێدوانەکانی دواییدا گوتبووی پێویستییەک بۆ ڕادەستکردنی چەکەکان بە حکوومەتی تورکیا نییە و ئەم چەکانە دەتوانن لە ناوچەکانی تردا بۆ «بەرگریی ڕەوا» بەکار بهێنرێن.
ئەو گوتبووی: «ئێمە چەکمان لە دیدی تورکیادا لە دۆخی هەڕەشە دەرهێناوە» و بانگەشەی کردبوو ئیتر هیچ کام لە ئەندامانی پەکەکە لە ناو سنوورەکانی تورکیا یان ناوچەکانی نزیک لەم سنوورانەدا بوونیان نییە.
هۆزات هەروەها داوای بەهرەمەندبوونی عەبدوڵڵا ئۆجەلان لە بڕگەکانی یاسای چوارچێوە، ئازادکردنی ئەو و بەفەرمیناسینی «مافی ئومێد»ی کردبوو.
سەرچاوەکانی پارتی داد و گەشەپێدان ڕایانگەیاند کە ئەم لێدوانانە دەتوانن کاردانەوەی رای گشتی بەدوای خۆیدا بهێنن و ئاگری گفتوگۆ و گومانەکان دەربارەی پرۆسەکە خۆشتر بکەن. ئەوان بەتایبەتی هەڵوێستی هۆزاتیان دەربارەی ڕادەستکردنی چەکەکان بە پێچەوانەی مەرجی ڕوونی یاساکە زانی؛ چونکە لە دەقی یاساکەدا جەخت لەسەر «ڕادەستکردن»ی چەک و تەقەمەنییەکانی ژێر کۆنترۆڵی پەکەکە بە دامەزراوە ئەمنییەکان کراوەتەوە.
دژایەتیی سەرچاوە حکومییەکان لەگەڵ ئازادکردنی ئۆجەلان
لە سەر بنەمای ڕاپۆرتەکەی جومھورییەت، داواکاریی ئازادکردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلانیش لە ناوەندەکانی پارتی داد و گەشەپێداندا پێشوازیی لێ نەکراوە. سەرچاوەکانی ئەم پارتە ڕایانگەیاند لە بارودۆخی ئێستادا، هەڵگرتنی هەنگاوێکی وەها بە شیاو نازانن.
ئەم سەرچاوانە هەروەها ئاماژەیان بەوە دا کە لە ناو پارتەکەدا بەرامبەر بە هەر هەڵوێست یان وتەیەک کە بتوانێت پرۆسەکە بە شێوەی «پاشەکشەی حکوومەت» یان «قبووڵکردنی زۆرەملێی داواکارییەکان» نیشان بدات، هەستیاری هەیە. بەوتەی ئەوان، تێڕوانینی زاڵ لە پارتەکەدا ئەوەیە کە نبێت ڕێگە بدرێت ئەم وێنەیە دروست بێت کە «حکوومەت تەسلیم بووە».
دەنگۆی ناڕەزایەتیی ئەردۆغان لە پرۆسەکە
لە ڕاپۆرتەکەی جومھورییەتدا هەروەها بانگەشەی ئەوە کراوە کە ڕەجەب تەیب ئەردۆغان لە هەندێک پێشهات و هەڵوێستی خستراوە ڕوو دەربارەی پرۆسەکە ڕازی نییە. هەندێک داواکاریی دەم پارتی لە ناوەندەکانی پارتی داد و گەشەپێداندا بە «قبووڵنەکراو» هەڵسەنگێندراون و لێدوانەکانی بەڕێوەبەرانی کەجەکەش بووەتە هۆی زیادبوونی نیگەرانییەکان.
سەرچاوەکانی پارتی داد و گەشەپێدان، هەڵوێستەکانی داهاتووی دەم پارتی و پەکەکەیان بۆ چارەنووسی پرۆسەکە بە یەکلاکەرەوە زانی و بانگەشەیان کرد ئەگەر گفتوگۆکان بگەنە بنبەست، هۆکارەکەی دەبێت لە داواکاری و لێدوانەکانی ئەم لایەنانەدا بگەڕێن.
بەڵام، ئەم هەڵسەنگاندنانە تا ئێستا لە چوارچێوەی ڕاگەیەندراوی فەرمیی حکوومەت، سەرۆکایەتیی کۆمار یان ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەییدا بڵاو نەکراونەتەوە و ڕاپۆرتەکەی جومھورییەت لەسەر لێدوانی سەرچاوە نەناسراوەکان لە پارتی داد و گەشەپێدان و کەشی زاڵ بەسەر ناوەندەکانی ئەم پارتەدا وەستاوە. کەواتە، ڕاگرتنی پرۆسەکە هێشتا بڕیارێکی فەرمی نییە و بەستراوەتەوە بە ناوەرۆکی ڕاپۆرتە ئەمنییەکان و بڕیاری داهاتووی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەییەوە.
بۆچوونی بەکارهێنەران