سرویس اقلیم کردستان
آخرین خبرهای اقلیم کردستان
انتشار:  پنج‌شنبه 25 مهر 1398  ::  15:10   

لطیف فاتح تحلیل گر ارشد مسائل سیاسی در گفتگو با کردپرس:

چرایی تداوم وابستگی شدید اقلیم کردستان به بغداد

سرویس عراق و اقلیم کردستان – لطیف فاتح تحلیل گر ارشد مسائل سیاسی اقلیم کردستان، سایه‌ سنگین حاکمیت احزاب و انحصارطلبی در همه‌ حوزه‌ ها را از عوامل اصلی تدوام وابستگی اقلیم به‌ دولت مرکزی علیرغم گذشت سه‌ دهه‌ از حاکمیت کردی عنوان کرد.

کردپرس: روابط اقلیم کردستان با دولت مرکزی عراق پس از سقوط دولت بعث صدامی، شاهد تنش های شدیدی بوده‌ است، کشمکش های فی مابین در برخی مقاطع به‌ صف آرایی نظامی هم کشیده‌ است، اما همیشه‌ دو طرف ناچار به‌ نشستن پشت میز مذاکره‌ بوده‌ اند. با روی کار آمدن دولت مسرور بارزانی، وی بر اراده‌ دولتش برای حل و فصل تمامی مسائل اختلافی با بغداد تاکید و این مهم را در اولویت برنامه‌ های خود قرار داد. خبرگزاری کردپرس برای بررسی جایگاه‌ سیاسی اقلیم کردستان در صحنه‌ سیاسی عراق در مقطع کنونی، مسائل و مشکلاتی که‌ اقلیم با آن دست و پنجه‌ نرم می کند و دلایل تداوم وابستگی همه‌ جانبه‌ به‌ دولت مرکزی علیرغم گذشت سه‌ دهه‌ از حاکمیت کردی، گفتگوهای اربیل و بغداد و انتخابات شوراهای استانی و سرشماری نفوس و مسکن عراق در سال 2020 و تاثیرات احتمالی نتایج آن ها بر جایگاه‌ کردها در عراق گفتگویی با  لطیف فاتح تحلیل گر ارشد مسائل سیاسی اقلیم کردستان و عراق انجام داده‌ است که‌ در ادامه‌ می خوانید.

کردپرس: در مقطع کنونی و پس از رویدادهای چند سال اخیر، جایگاه و وزن کردها در عرصه سیاسی عراق را چگونه ارزیابی می کنید؟

لطیف فاتح: اگر اقلیم کردستان را به عنوان یک دیفاکتو در نظر بگیریم پیش از سال 2003 و سقوط رژیم بعث صدامی و در دهه نود سده گذشته این اقلیم موجودیت داشته و بر سر هویت سیاسی آن هیچ مناقشه ای نیست، اما می توان در خصوص جایگاه اقلیم کردستان در چارچوب عراق در مقطع کنونی صحبت کرد. نه تنها اقلیم کردستان بلکه کل عراق در وضعیت و موقعیت حساس و بی ثباتی  است.  سیاست اشتباه طرفین و این که در ایجاد موازنه در روابط فی مابین عاجز ماندند، عامل وضعیت موجود است. اقلیم کردستان هم در وضعیت بغرنجی به سر می برد. این اقلیم هم اکنون از اداره خود ناتوان است، این در حالی است که مشغول فروش نفت و دارای ادعای استقلال اقتصادی است، اما متاسفانه در اجرای پروژه های خود شکست خورد و در وضعیت اقتصادی بدی به سر می برد، به گونه ای که بدون عراق قادر به اداره خود نیست. عراق با فساد گسترده اداری روبرو است و برخی مسائل و مشکلات جدی نیز وجود دارند که این وضعیت به همان شکل وجود دارد.

کردپرس: دلیل این که پس از نزدیک به سه دهه از تجربه حاکمیت کردی در شمال عراق، اقلیم کردستان قادر به اداره خود بدون بغداد نیست را در چه می دانید؟

لطیف فاتح: دلایل بسیاری برای این موضوع وجود دارد. کشمکش حزبی در اقلیم کردستان که رویه ای منفی به خود گرفته است یکی از این دلایل می باشد. اقلیم کردستان با انحصارطلبی در همه حوزه ها مواجه است. نوعی از انحصارطلبی که نفت، خاک، منافع اقتصادی و همه جوانب زندگی را در برگرفته است.

یکی دیگر از دلایل را می توان عدم توجه و اهتمام به توسعه و خودکفایی در حوزه های مختلف به ویژه در زمینه اقتصاد، کشاورزی، نفت، در آمدهای مرزی و مالیات نام برد. در تمامی این حوزه ها اقدامات انجام شده غیر اصولی و غیر استاندارد بوده اند.

نباید از این نکته غافل بود که ما در اقلیم کردستان همزمان با تمامی مسائل و مشکلات پیش آمده شاهد نوعی از بی ثباتی سیاسی هستیم. هم اکنون نیز شاهد نشانه ها و تصاویری از تداوم نظام دو اداره ای هستیم. طی مدت اخیر باز هم شاهد ممانعت از ورود رهبران احزاب به شهرها از سوی احزاب رقیب بودیم.

یکی دیگر از حوزه های مورد انتقاد، نیروهای نظامی و امنیتی است. تاکنون در اقلیم کردستان یک نیروی واحد نظامی با فرماندهی مشترک تشکیل نشده است. نیرویی که تبلور اراده تمامی اقلیم کردستان باشد نه این که به عنوان شاخه نظامی احزاب و شخصیت های سیاسی عمل نماید.

کردپرس: حزب گرایی و حاکمیت احزاب در ایجاد وضعیت موجود چه نقشی داشته اند؟

لطیف فاتح: آن چه هم اکنون در اقلیم کردستان در جریان است حاکم کردن احزاب و تفکرات حزبی و انحصارطلبی حزبی در جامعه و به خدمت حزب درآوردن تمامی جامعه است. تلاشی است برای خدمت تمامی مردم و شهروندان به حزب و ایدئولوژی حزبی.  از ابراهیم خلیل در منطقه بادینان تا گذرگاه دیگله به سلیمانیه حزب دمکرات کردستان (پارتی) چنین تعاملی با مردم کرده اند و از مرز دیگله به این سو در سلیمانیه و تا مناطق دیگر تا جلولا از سوی احزاب دیگر به همان نحو   تعامل شده است. نوعی از محدود کردن آزادی ها به ویژه آزادی عقیده مشاهده می شود. از استخدام اشخاص خارج از چارچوب های حزبی و دارای افکار و گرایش های متفاوت جلوگیری می شود. کار به جایی رسیده است که شرکت های خصوصی نیز با فیلترهای حزبی نیروی انسانی استخدام می کنند. وضعیت موجود تاثیرات منفی جبران ناپذیری به اقلیم کردستان و به ویژه وجهه‌ بین المللی آن وارد کرده است. درباره وجود دمکراسی و آزادی در اقلیم کردستان اظهارات و ادعاهای بسیاری وجود دارد، اما واقعیات موجود به گونه ای دیگر است و دموکراسی و آزادی فقط برای حاکمان وجود دارد و مرزهای این  دموکراسی و آزادی به تامین منافع آن ها محدود می شود. اگر احساس کنند آزادی موجود، منافع آن ها را در معرض خطر قرار می دهد، شاهد قتل و حذف فیزیکی خواهیم بود. طی چند سال اخیر شاهد قتل روزنامه نگارانی همچون سردشت عثمان و سوران مام محمد و کاوه گرمیانی و چندین روزنامه نگار دیگر بوده ایم. سرنوشتی که برای کشته شده ها رقم خورد برای دگراندیشان و منتقدان دیگر نیز صدق می کند، اما شاید تاکنون فرصت یا زمینه برخورد با آن ها فراهم نشده باشد. هم اکنون تهدید و بازداشت و تحت کنترل و وابسته کردن، فریب دادن، تطمیع و مزدوری وجود دارد. وضعیت موجود مانعی بوده بر سر راه توسعه دموکراسی و ارتقای وضعیت اقلیم کردستان به گونه ای که توجه ها را به سمت خود جلب کند و همراهی و همکاری جامعه جهانی را با خود همراه داشته باشد. 

کردپرس: در ارتباط با روابط و مناسبات با بغداد، هم اکنون دولت اقلیم کردستان و مسرور بارزانی نخست وزیر جدید بر ضرورت حل و فصل تمامی اختلافات با دولت مرکزی عراق تاکید دارند. با توجه به تجربه چند سال اخیر و تنش های جدی در روابط فی مابین که به رفراندوم و صف آرایی نظامی در سال 2017 نیز انجامید، ارزیابی شما از این رویکرد و عوامل در پیش گرفتن آن و آینده این نوع نگاه به بغداد چیست؟

لطیف فاتح: توافق با بغداد در مقطع کنونی، رویکردی منطقی است. این یک ضرورت است. باید توسعه اقتصادی و تضمین تامین سهم بودجه ای و حقوق ماهیانه مردم در اولویت قرار گیرد و به سمت و سویی برویم که در آینده به استقلال و و خودکفایی اقتصادی دست یابیم و شاهد توسعه در زمینه های دیگر باشیم. تاکید می کنم که تحقق این اهداف صرفا با حرف زدن ممکن نیست. در این میان آن چه لازم است به آن اشاره داشته باشم ضرورت بازنگری در توافق 50 ساله با ترکیه در حوزه انرژی است که یا باید اصلاح گردد و  در آن تجدیدنظر شود یا این که لغو گردد. زیرا این توافق نامه میان دو طرف که دارای جایگاه برابر نیستند امضا شده است، توافق نامه ای نیست که صرفا برای فروش نفت و توسعه اقتصادی باشد؛ این توافق نامه یکی از موانع پیش روی توافق اقلیم کردستان با بغداد است و اگر اقلیم کردستان تعاملی منطقی با این موضوع داشته باشد قادر به حل و فصل این مسئله نیز خواهد بود.

کردپرس: موانع بسیاری بر سر حصول توافق همه جانبه میان اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق وجود دارد، در صورت عدم حصول توافق چه آینده ای برای اقلیم کردستان متصور هستید؟

لطیف فاتح: بعید می دانم هیچ توافقی حاصل نشود. دلیل آن هم مسئولیت اخلاقی دولت مرکزی عراق در مقابل همه شهروندان است. چهار استان اقلیم کردستان بخشی از کشور عراق و شهروندان آن بخشی از جامعه عراقی هستند. آن هایی هم که در جریان رفراندوم  به دنبال جدایی و تشکیل کشور بودند، پس از دو روز از این مطالبه دست کشیدند و در نهایت گفتند که قصد جدایی از عراق را ندارند. در مجموع باید تاکید کنم که شهروندان اقلیم کردستان حقوقی بر گردن دولت مرکزی عراق همچون دیگر شهروندان عراقی دارند و این دولت باید سهم بودجه ای و حقوق آن ها را تامین کند. این یک وظیفه اخلاقی است و در همه کشورها این گونه است. آلمان کشوری فدرالی است، اما دولت مرکزی نسبت به وضعیت مناطق فدرالی و چگونگی اداره آن ها مسئولیت دارد. همه کشورهای دارای سیستم فدرالی دارای همین وضعیت هستنند.

در صورت عدم توافق با  دولت مرکزی عراق به هر دلیلی، اقلیم کردستان وضعیتی بحرانی  خواهد داشت و اعتراضات مردمی آغاز می شوند. همان گونه که شاهد اعتراضات مردمی در بغداد و برخی از استان های مرکزی و جنوبی عراق از بابل تا بصره بودیم  و شهروندان مطالبه افزایش خدمات و ایجاد فرصت های شغلی و بهبود وضعیت اقتصادی را داشتند، اقلیم کردستان نیز به همان سرنوشت دچار خواهد شد.

هم اکنون شهروندان اقلیم کردستان 19 میلیارد دلار مطالبه نزد دولت اقلیم دارند، همزمان دولت اقلیم کردستان اعلام کرده است که 23 میلیارد دلار دیگر مقروض است. یعنی اقلیمی کوچک با 4 استان 42 میلیارد دلار مقروض است و چنین وضعیتی منطقی نیست.

کردپرس: به موضوع انتخابات شوراهای استانی سال 2020 عراق و وضعیت و برنامه کردها در ارتباط با آن بپردازیم. ارزیابی شما از تشکیل همپیمانی کردستانی میان احزاب کردستانی برای شرکت در این انتخابات و تاثیرات آن چیست؟

لطیف فاتح: قبل از هر چیز باید اشاره کنم که همپیمانی کردستانی را نمی توان نماینده همه احزاب کردی در عراق برای شرکت در انتخابات شوراهای استانی دانست. این همپیمانی، احزاب بزرگ و اصلی به ویژه حزب دمکرات، اتحادیه میهنی، جنبش تغییر، اتحاد و جماعت اسلامی و برخی دیگر از احزاب را دور هم گرد آورده است، اما احزاب و جریان های دیگری هم وجود دارند که خارج از این همپیمانی فعالیت می کنند از جمله می توان به نسل نو، جنبش آزادی و برخی احزاب دیگر اشاره داشت. آن چه در این موضوع مهم است جلوگیری از به هدر رفتن و پراکنده شدن آرای کردها در مناطق مشمول ماده 140 موسوم به مناطق مورد مناقشه است. زیرا احتمال جذب رای از سوی احزاب دیگری خارج از همپیمانی کردستانی وجود دارد. تاکنون 219 حزب و لیست انتخاباتی برای شرکت در انتخابات شوراهای استانی ثبت نام کرده اند. در عراق با جمعیت 35 میلیون نفری که چهار استان آن (اربیل، سلیمانیه، دهوک و حلبچه) در اقلیم کردستان جای گرفته است در 15 استان دیگر 219 حزب وجود دارد و این یعنی هر 160 هزار نفر دارای یک حزب هستند. این موضوع انجام ساماندهی در همه امور به ویژه امور سیاسی را ضروری کرده است. اساسا منطقی نیست 219 حزب در کشوری با جمعیت عراق فعالیت داشته باشند، اکثریت آن ها کمپانی و دارای اهداف دیگری خارج از ماهیت کاری حزبی هستند. اقلیم کردستان هم با همین وضعیت دست و پنجه نرم می کند. این نشان از وجود بیماری و معضلی است که باید فکری به حال آن شود. حداکثر باید در اقلیم کردستان، دو یا سه حزب وجود داشتە باشد و در دیگر مناطق عراق مثلا در میان شیعیان همان تعداد و سنی ها هم به همین نحو. برای مثال در کشور بزرگی همچون آمریکا با جمعیتی 380 میلیونی پنج یا شش حزب فعالیت دارند و دو حزب آن ها اصلی هستند. در برخی کشورها همچون کویت و عربستان هم اساس حزبی وجود ندارد. وجود تعدد احزاب به ویژه در اقلیم کردستان نشانه دموکراسی نیست، بلکه نشانه آشفتگی و انحصارطلبی در همه حوزه ها و فساد است. به همین دلیل به عقیده من آن چه‌ اهمیت دارد جلوگیری از به هدر دادن رای ساکنان مناطق مورد مناقشه است. زیرا به دلیل وضعیت موجود در این مناطق مردم و واجدین شرایط رای دادن به صورت گسترده پای صندوق های رای حاضر می شوند.

کردپرس: با توجه به وضعیتی که هم اکنون بر مناطق مورد مناقشه حاکم است پیش بینی شما از نتایج کردها در انتخابات شوراهای استانی در سال آینده میلادی چیست؟

لطیف فاتح: در مرحله کنونی بازگشت کردها به جایگاه پیشین در کرکوک و دیگر مناطق مشمول ماده 140 دشوار می باشد، اما آن چه نزد من مهم است حفظ هویت طیف های مختلف قومی و مذهبی در این مناطق است. طی دوران حاکمیت بعث انواع روش ها برای امحا و نابودی کردها در این مناطق در پیش گرفته شد، اما این هدف محقق نشد. اندیشیدن به حذف ترکمان، عرب و کرد و دیگر طیف ها بیهوده است. باید هویت و حقوق همه ساکنان همراه با همزیستی مسالمت آمیز در سیستمی دمکراتیک حفظ شود و در ثبات ایجاد شده شاهد توسعه اقتصادی و افزایش سطح زندگی مردم باشیم. در چنین شرایطی تنش ها و نزاع های سیاسی کاهش می یابند. شرایط کنونی و دور بودن از وضعیتی که شرح آن رفت موجب ایجاد بی ثباتی و بهره برداری سیاسی احزاب سیاسی از همه طیف ها شده است. اگر شاهد توسعه اقتصادی و سیاسی باشیم، وجود طیف های مختلف قومی و مذهبی در یک استان و شهر، فرصت  است نه تهدید . بسیاری از کشورها در مناطقی که موزاییکی از اقوام و فرهنگ ها هستند شاهد پیشرفت و توسعه همه جانبه بوده اند.

کردپرس: در ارتباط با مناطق مورد مناقشه موضوع دیگری که موجب نگرانی کردها شده است برگزاری سرشماری نفوس در سال 2020 است. ارزیابی شما از نتایج احتمالی این سرشماری به ویژه در ارتباط با کردها با تواجه به شرایطی که بر مناطق مشمول ماده 140 حاکم است، چیست؟

لطیف فاتح:  قبل از هر چیز باید بگویم که این سرشماری قطعا در موعد مقرار برگزار می شود. به عقیده من جوانب مثبت این اقدام بیش از جوانب منفی آن است. به ویژه اطلاعات آماری که در هر سرشماری علمی دیگری کسب می شود و در چارچوب برنامه های توسعه ای و اتخاذ برخی تصمیمات برای اداره جامعه به کار گرفته می شود.   اگر وضعیت عراق بی ثبات نگردد و شاهد بحران های دیگری نباشیم این سرشماری انجام خواهد شد.

در ارتباط با اقلیم کردستان باید بگویم طی سالیان اخیر دولت اقلیم کردستان می توانست در استان های این اقلیم سرشماری نفوس را انجام دهد تا جمعیت آن مشخص شود. به عقیده من برگزاری این سرشماری برای تمام عراقی ها دستاوردهایی خواهد داشت و به ضرر کردها هم نخواهد بود به ویژه برای ماده 140 قانون اساسی. زیرا این ماده تا هنگامی که قانون اساسی کنونی تغییر نکند هر چقدر هم مخالفت هایی با آن صورت گیرد قانونی و قابل اجرا است. باید تصریح کنم آن هایی که به ماده 140 و همزیستتی مسالمت آمیز ضربه زده اند آن هایی هستند که فکر می کنند با سلاح و زور اسلحه این مسئله پایان می یابد و بر پایان عمر این ماده تاکید کرده اند .

 

مصاحبه‌ : حسن صالحی سرویس عراق و اقلیم کردستان خبرگزاری کردپرس