انتشار:  چهارشنبه 17 مهر 1398  ::  20:30   

چرخش از دیوارهای مرزی به مناطق امن، تغییر در هندسه سیاسی سلطه/احمد غلامی

سرویس آذربایجان غربی- «ساخت دیوارهای حائل را می توان از دیوار چین تا دیوار برلین بخش لاینفکی از حاکمیت و نظریه دولت به حساب آورد؛ دیواری میان دو جهان و دو اندیشه و در نهایت دیواری برای سرکوب هر دو».ادامه این یادداشت را در زیر می خوانید؛

دیواری که مرزها را در قامت حصارهای اردوگاهی حیات اجتماعی مدرن پررنگتر و برجسته تر می سازد. این دیوارها و نمونه های بسیار زیادی از آن در واقع همان محدوده هایی هستند که جهان اجتماعی را به شکل یک اردوگاه یا در وضعیتی استثنائی معلق می کند.

امروزه بسیاری از کشورهای دموکراتیک طرح ساخت دیوار را به عنوان یکی از تلاشهای خود مقبول دانسته و به ساخت آن همت گماشته اند. امری که ریشه های آن به مفاد عهدنامه هایی چون وستفالیا برمی گردد. مفادی که خطوط مرزی میان دولتها را خطوطی ملی به حساب می آورد.

ساخت دیوار مرزی مکزیک توسط آمریکا، ساخت دیوار مرزی کردستان عراق توسط ترکیه، ساخت دیوار کاله در فرانسه و ... نمونه ای بارز از پررنگ شدن مرزها در جهان وستفالیایی است.

 جهانی که طرح سرزمینهای بدون مرز درست از سوی همین رهبران مورد توجه بوده است.  این دیوارها که در بیشتر کشورهای جهان نمونه هایی از آن را می توان پیدا کرد، نوعی استقرار فضایی سلطه است به میانجی دیوار و در عین حل ساختی ایدئولوژیک از خودی بودن را اعمال می کند.به همین دلیل است که می توان ادعا کرد مفهوم بنیادین سیاسی در دولتهای مدرن، هیچگاه آزادی نبوده بلکه در عمل ساخت و تحیکم مرزها بوده است.

 استقرار مکانی مرز اصلی ترین سپری است که می تواند حصاری باشد برای تثبیت قدرت سیاسی حاکمیت و در عین حال ساخت سوژه ای تحت عنوان نژاد.

 در درون این مرزها، همه آنچه در تقسیمات مابعد قرارداد وستفالی و انواع معاهدات تاریخی، در درون مرزها قرار گرفته اند با نامی جدید تحت عنوان سوژه های نژادی جدید بازتعریف شده اند.

به همین دلیل تصوری حاکم که مرز جایی است دور افتاده و خارج از نظارت دولت ها کاملاً اشتباه بوده، زیرا قدرت سیاسی حاکمیت در واقع از رمزها آغاز می شود.

مرزها همان جایگاهی هستند که سوژه را بازتعریف می کنند. مرز به معنای کلمه همان جایگاهی است که قانون به تعلیق درآمده و وضعیت استثنائی به طور دائم اعمال می شود.

وجود مرزها در واقع تغییر شکل منافع دولتی به منافع امنیتی را نشان می دهد. وضعیت استثنائی که مرز ایجاد می کند تنها راهکاری است که می تواند خیال حاکمان را از تهدیدهایی که می تواند موجب از دست رفتن ملتها باشد، راحت کند. همواره وجود بخشی از مردم در آن سوی مرزها عاملی مهمی است برای تخریب ساختار قوام یافته حاکمیت.

چیزی که مرز هیچگاه نمی تواند جلو آن را بگیرد. این مازاد مردمی که در بیرون از مرزها وجود دارند، درست مانند مازادی از معنا عمل می کند که مانع از قوام یافتگی مفهوم نژاد در درون مرزهای دولتی می شود. در ترکیه چنین وضعیتی به شدت تهدید کننده است.

 وجود کردها به ویژه کردهای سوریه در بیرون از مرزها، خوابِ ایجاد یک مفهوم خیالی تحت عنوان نژاد ترکیه ای را نقش بر آب می کند. تا زمانی که کردهایی در بیرون از مرزها باشند، تصور نژاد ترکیه ای یعنی مردمانی دارای یک فرهنگ خاص و تاریخی مشترک تحت عنوان یک ملت خالص، تصوری مذبوحانه خواهد بود. به همین دلیل هم هست که دیوارهای بتنی یا سیم خاردارها نمی تواند مانع از تهدیدهای ناشی از این مازاد مردم یا مازاد معنا شود و همین ترکیه را به ویژه در برنامه های خشونت طلبانه اردوغان و دولت عدالت و توسعه، ناچار کرده تا از مفهوم دیوار به مفهوم منطقه امن دست بزند.

 منطقه ای امن(امن برای حاکمیت ترکیه) با محدوده نزدیک به 60 کیلومتر هر چند برای ترکیه و اردوغان می تواند تصور فرضی نژاد و حاکمیت ترکیه ای را بهبود ببخشد، اما در نهایت منطقه امن، چیزی نیست جز توسعه سرزمینی ترکیه و حضور بیشتر در ناامن کردن منطقه.

 حضوری که تنها توسعه وضعیت استثنائی و تعلیق قوانین بین المللی است به نفع استقرار بیشتر حاکمیت درون مرزها و از سوی دیگر قوام یافتگی مفاهیم سمبولیکی همچون نژاد ترکیه ای. وضعیت استثنائی که به میانجی این منطقه امن ایجاد خواهد شد، علاوه بر اینکه نوعی تعلیق مکانی/زمانی است، شکلی توپولوژیک است که نه فقط استثناء و قاعده بلکه وضع طبیعی و قانون، بیرون و درون، از خلال یکدیگر گذر می کنند و دقیقا همین منطقه توپولوژیک است که اعمال سلطه را مشروع و حتی الهیاتی می کند.

 نوعی شکل گیری دولت امنیتِ مبتنی بر ساختی الهیاتی/قانونی، که همواره تلاش می کند سلطه را با ایجاد مرزی میان آنچه حکومت الهی و جریانهای دین ستیز می داند، بیشتر به قالبی مشروع درآورد. به همین دلیل است که در حمله ترکیه در 9 اکتبر سال 2019، اردوغان از روحانیون مسجد در سراسر ترکیه خواسته است، سوره فتح را تلاوت کنند.