هه‌ڵدانه‌وه‌ی لاپه‌ڕه‌ی مێژووی کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌
ساڵی ۱۹۲۵ رێککه‌وتننامه‌ی ژێنێڤ، یان قه‌ده‌غه‌ کردنی که‌ڵک وه‌رگرتن له‌ چه‌کی کیمیایی له‌ شه‌ڕ، واژۆ کرا. به‌ڵام عێراق له‌ ره‌وتی شه‌ڕدا ئه‌و رێکه‌وتنه‌ی پێشێل کرد. سوپای عێراق بۆ یه‌که‌مجار له‌ ساڵی ۱۹۸۲ چه‌کی کیمیایی له‌ دژی هێزه‌کانی ئێران به‌ کار هێنا. سوپای عێراق به‌ شێوه‌یه‌کی به‌ربڵاو له‌ کاتژمێر چوار و نیوی پاش نیوه‌ڕۆی ۲۸ جوونی ساڵی ۱۹۸۷، واته هه‌شت مانگ به‌ر له‌ کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌، چه‌کی کیمیایی به‌ دژی خه‌ڵکی شاڕی سه‌رده‌شت به‌ کار هێنا. له‌و هێرشه‌دا ۱۱۰ که‌س له‌ خه‌ڵکی مه‌ده‌نی سه‌رده‌شت کوژران و نێزیک ۸۰۰۰ که‌س بریندار و ژه‌هراوی بوون. دیاره‌ له‌ ره‌وتی شه‌ڕی ئێران و عێراقدا هه‌ر چوار زڵهێزی جیهان واته‌ ئه‌مه‌ریکا، بریتانیا، فه‌ره‌نسه‌ و یه‌کێتی سۆڤییه‌ت به‌ دژی کۆماری ئیسلامی و هاوپه‌یمانی سه‌ددام بوون، هه‌ر بۆیه‌ پێشێل کردنی یاساکانی نێوده‌وڵه‌تی و به‌ کارهێنانی چه‌کی کیمیایی له‌ لایه‌ن سوپای عێراقه‌وه‌ په‌رده‌ پۆش ده‌کرا.
هه‌واڵه‌ زێتر بینراوه‌کان
هه‌واڵه‌ زێتر بینراوه‌کان
نوێنه‌ری پارێزگای سلێمانی و سه‌رۆکی فراکسیۆنی بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان له‌ په‌رله‌مانی عێراق داوای له‌ به‌غدا و هه‌ولێر کرد بۆ قه‌ره‌بووکردنه‌وه‌ی ڕابردووی تاڵ و پڕ له‌ مه‌ینه‌تی هه‌ڵه‌بجه‌، ئه‌م شاره‌ی به‌ شارێکی ئاوه‌دان و فه‌رهه‌نگی بگۆڕن.
سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستان له‌ په‌یامێکیدا بۆ ساڵیادی کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌ سڵاو بۆگیانی پاکی شەهیدانی ئه‌و شاره‌ ده‌نێرێت.
سه‌رۆکی په‌رله‌مانی کوردستان رایده‌گه‌یه‌نێت که‌ "له‌ په‌رله‌مانی کوردستان، شه‌ره‌فی دوو کاری مێژوویی گه‌وره‌مان پێبه‌خشرا که‌ بۆ هه‌ڵه‌بجه‌ی بکه‌ین، یه‌که‌میان بڕیاری بوونی هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ پایته‌ختی ئاشتی هه‌رێمی کوردستان و دووه‌میان یاسای به‌ پارێزگابوونی هه‌ڵه‌بجه‌."
جێگری سه‌رۆکی حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان له‌ وته‌دانێکیدا له‌ مه‌راسیمی یادی کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌ وتی:" گه‌وره‌ترین مه‌ترسی ئه‌مڕۆ ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌موان یه‌کڕیز نین، هه‌ربۆیه‌ پێویسته‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ تایبه‌ته‌کانمان وه‌لا بنێین بۆ به‌رژه‌وه‌ندی گه‌له‌که‌مان."
ئەمڕۆ لە یادی 27 ساڵەی کارەساتی کیمیابارانکردنی شاری هەڵەبجەدا کاتژمێر 3ی سەرلەبەیانی یەکێک لە بریندارانی چەکی کیمیایی کە خاوەنی 20 شەهیدە، گیانی لەدەستدا.
ساڵی ۱۹۲۵ رێککه‌وتننامه‌ی ژێنێڤ، یان قه‌ده‌غه‌ کردنی که‌ڵک وه‌رگرتن له‌ چه‌کی کیمیایی له‌ شه‌ڕ، واژۆ کرا. به‌ڵام عێراق له‌ ره‌وتی شه‌ڕدا ئه‌و رێکه‌وتنه‌ی پێشێل کرد. سوپای عێراق بۆ یه‌که‌مجار له‌ ساڵی ۱۹۸۲ چه‌کی کیمیایی له‌ دژی هێزه‌کانی ئێران به‌ کار هێنا. سوپای عێراق به‌ شێوه‌یه‌کی به‌ربڵاو له‌ کاتژمێر چوار و نیوی پاش نیوه‌ڕۆی ۲۸ جوونی ساڵی ۱۹۸۷، واته هه‌شت مانگ به‌ر له‌ کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌، چه‌کی کیمیایی به‌ دژی خه‌ڵکی شاڕی سه‌رده‌شت به‌ کار هێنا. له‌و هێرشه‌دا ۱۱۰ که‌س له‌ خه‌ڵکی مه‌ده‌نی سه‌رده‌شت کوژران و نێزیک ۸۰۰۰ که‌س بریندار و ژه‌هراوی بوون. دیاره‌ له‌ ره‌وتی شه‌ڕی ئێران و عێراقدا هه‌ر چوار زڵهێزی جیهان واته‌ ئه‌مه‌ریکا، بریتانیا، فه‌ره‌نسه‌ و یه‌کێتی سۆڤییه‌ت به‌ دژی کۆماری ئیسلامی و هاوپه‌یمانی سه‌ددام بوون، هه‌ر بۆیه‌ پێشێل کردنی یاساکانی نێوده‌وڵه‌تی و به‌ کارهێنانی چه‌کی کیمیایی له‌ لایه‌ن سوپای عێراقه‌وه‌ په‌رده‌ پۆش ده‌کرا.
رێکخراوەکانی کۆمەڵی مەدەنی (NJO) لە شاری هەولێر بۆ دەربڕینی ناڕەزایی بەرامبەر بە حکوومەتی ئەڵمانیا کە لە ساڵانی رابردوودا چەکی کیمیایی داوەتە رژێمی پێشووی عێراق، چوونە بەردەم کونسوڵخانەی ئەڵمانیا ‌و یاداشتێکیان ئاراستەکردن.
کۆمیته‌ی جێبه‌جێکاری به‌ڕێوه‌بردنی ڕێوڕه‌سمی به‌رز ڕاگرتنی بیست و حه‌وته‌مین ساڵوه‌گه‌ڕی بوردومانی کیمیایی هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ هه‌رێمی کوردستان ڕایگه‌یاند: یه‌کێک له‌ شه‌قامه‌کانی ئه‌م شاره‌ به‌ ناوی "سه‌رده‌شت" ناوی لێده‌نرێت.
یادێک له‌ کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه؛
" برینه‌کانی جه‌سته‌ی هه‌ڵه‌بجه‌‌ سه‌خت و قووڵ و به‌سۆن، که‌ له‌ مێژووی کورده‌واریدا بوونه‌ته‌ ناسنامه‌ی سته‌م له‌ مرۆڤ و مرۆڤایه‌تی."
هه‌واڵه‌ هه‌ڵبژارده‌کانی ماڵپه‌ر
سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستان له‌ په‌یامێکیدا بۆ ساڵیادی کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌ سڵاو بۆگیانی پاکی شەهیدانی ئه‌و شاره‌ ده‌نێرێت.
رێکخراوەکانی کۆمەڵی مەدەنی (NJO) لە شاری هەولێر بۆ دەربڕینی ناڕەزایی بەرامبەر بە حکوومەتی ئەڵمانیا کە لە ساڵانی رابردوودا چەکی کیمیایی داوەتە رژێمی پێشووی عێراق، چوونە بەردەم کونسوڵخانەی ئەڵمانیا ‌و یاداشتێکیان ئاراستەکردن.
یادێک له‌ کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه؛
" برینه‌کانی جه‌سته‌ی هه‌ڵه‌بجه‌‌ سه‌خت و قووڵ و به‌سۆن، که‌ له‌ مێژووی کورده‌واریدا بوونه‌ته‌ ناسنامه‌ی سته‌م له‌ مرۆڤ و مرۆڤایه‌تی."
ئیمکانات