71821 بۆچی کورده‌کان و تورکه‌کان ده‌نگیان به‌ گۆڕینی یاسای بنه‌ڕه‌تیی تورکیا دا؟/ حسێن مه‌عرووف پوور به‌شی وتار- حسێن مه‌عرووف پوور ڕۆژنامه‌وان و کارناسی باڵای زانسته‌ سیاسییه‌کان له‌ یادداشتێکدا ده‌نگی ئه‌رێنی کورد و تورکه‌کانی دانیشتووی تورکیا بۆ گۆڕینی یاسا که‌ به‌ حه‌زی ئه‌ردۆغان بوو تاوتوێ ده‌کات. <div dir="rtl" style="text-align: justify">کوردپرێس: ئه&zwnj;گه&zwnj;رچی گشتپرسییه&zwnj;که&zwnj;ی تورکیا به&zwnj; ده&zwnj;نگێکی لاواز به&zwnj; قازانجی ئه&zwnj;ردۆغان ته&zwnj;واو بوو به&zwnj;ڵام ئه&zwnj;و گشتپرسییه&zwnj; له&zwnj; ڕوانگه&zwnj;ی زانستییه&zwnj;وه&zwnj; باسی پرسێکی قووڵی زانستی سیاسه&zwnj;ت ده&zwnj;کات که&zwnj; ساڵگارێکه&zwnj; زانایانی سیاسه&zwnj;تی به&zwnj;خۆوه&zwnj; سه&zwnj;رقاڵ کردووه&zwnj;.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">ئه&zwnj;مڕۆکه&zwnj; چیدی سه&zwnj;رده&zwnj;می پرسیاری کلاسیکی ئه&zwnj;فلاتوون به&zwnj; سه&zwnj;ر چووه&zwnj; که&zwnj; ده&zwnj;ڵێت چاکترین حکوومه&zwnj;ت کامه&zwnj;؟ ئێستاکه&zwnj; پرسیارێکی ساده&zwnj; و به&zwnj;ڵام له&zwnj; خۆیدا دژوار مێشکی زانایانی زانسته&zwnj; سیاسییه&zwnj;کانی ئاڵۆز کردووه&zwnj;:</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">چۆن ده&zwnj;کرێت له&zwnj; نێوان ئازادی و ئه&zwnj;منییه&zwnj;تدا پێوه&zwnj;ندی دروست بکرێت به&zwnj; شێوازێک که&zwnj; هه&zwnj;م ئاسایشی هاووڵاتیان ده&zwnj;سته&zwnj;به&zwnj;ر بکرێت و هه&zwnj;م ئازادیش به&zwnj;رته&zwnj;سک نه&zwnj;کرێته&zwnj;وه&zwnj;؟</div><div dir="rtl" style="text-align: justify"><b>پێشه&zwnj;کی:</b></div><div dir="rtl" style="text-align: justify">دیارده&zwnj;یێکی سه&zwnj;ده&zwnj;ی بیسته&zwnj;م سه&zwnj;رهه&zwnj;ڵدانی ده&zwnj;سه&zwnj;ڵاتی دیکتاتۆری له&zwnj; ناو دڵی دیموکراسییه&zwnj;وه&zwnj;یه&zwnj;.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">جیهان ئه&zwnj;مه&zwnj;ی زۆر به&zwnj;خۆوه&zwnj; دیوه&zwnj; که&zwnj; خه&zwnj;ڵک له&zwnj; سه&zwnj;ر سندۆقه&zwnj;کانی ده&zwnj;نگداندا ده&zwnj;نگ به&zwnj; به&zwnj;رته&zwnj;سک کردنه&zwnj;وه&zwnj;ی دیموکراسی و ئازادیی خۆیان بده&zwnj;ن.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">یه&zwnj;ک له&zwnj;و سه&zwnj;رسووڕهێنه&zwnj;رترین نموونانه&zwnj; به&zwnj; ده&zwnj;سه&zwnj;ڵات گه&zwnj;یشتنی ئادۆلڤ هیتله&zwnj;ر بوو. ئه&zwnj;و سیاسه&zwnj;تمه&zwnj;داره&zwnj;ی له&zwnj; ناو جه&zwnj;رگه&zwnj;ی ڕه&zwnj;وتێکی به&zwnj; ته&zwnj;واوه&zwnj;تی دیموکراتیکه&zwnj;وه&zwnj; گه&zwnj;یشته&zwnj; ده&zwnj;سه&zwnj;ڵات و پاشان هه&zwnj;موو توانای خۆی بۆ هه&zwnj;ڵپێچانی دیموکراسی به&zwnj;کار هێنا.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">کۆمۆنیزمی ڕووس و فاشیزمی ئیتالیاش هه&zwnj;ردووک به&zwnj;پێی ئیراده&zwnj;ی میلله&zwnj;ت گه&zwnj;یشتنه&zwnj; ده&zwnj;سه&zwnj;ڵات و نموونه&zwnj;ی له&zwnj;و چه&zwnj;شنه&zwnj; زۆرن.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">به&zwnj;ڵام ئه&zwnj;وه&zwnj;ی بۆته&zwnj;هۆی سه&zwnj;رسووڕمانی نوخبه&zwnj; سیاسییه&zwnj;کانی جیهان سه&zwnj;باره&zwnj;ت به&zwnj; ڕیفراندۆمی تورکیا گه&zwnj;ڕانه&zwnj;وه&zwnj;ی تورکه&zwnj;کانه&zwnj; بۆ ئه&zwnj;زموونی فه&zwnj;شه&zwnj;لی سه&zwnj;ده&zwnj;ی ڕابردوو. لای هه&zwnj;موو جیهان وێنا نه&zwnj;ده&zwnj;کرا که&zwnj; خه&zwnj;ڵک له&zwnj; سه&zwnj;رده&zwnj;می پێوه&zwnj;ندیدا ده&zwnj;نگ به&zwnj; به&zwnj;رته&zwnj;سک کردنه&zwnj;وه&zwnj;ی ئازادیی خۆیان بده&zwnj;ن.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">ڕاستییه&zwnj;که&zwnj; ئه&zwnj;وه&zwnj;یه&zwnj; که&zwnj; جگه&zwnj; له&zwnj; ئه&zwnj;مریکا که&zwnj; سیسته&zwnj;می سه&zwnj;رۆکایه&zwnj;تییه&zwnj;که&zwnj;ی دیموکراتیکه&zwnj; دیکه&zwnj;ی وڵاتان که&zwnj; ڕواڵه&zwnj;تی حکوومه&zwnj;تی سه&zwnj;رۆکایه&zwnj;تیان هه&zwnj;یه&zwnj; وڵاتانی دیکتاتۆر و ده&zwnj;سه&zwnj;ڵاتخوازن.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">له&zwnj;و گۆڕانه&zwnj;دا که&zwnj; به&zwnj; حه&zwnj;زی ئه&zwnj;ردۆغان بوو ده&zwnj;سه&zwnj;ڵات له&zwnj; هاووڵاتیان و په&zwnj;رله&zwnj;مان ده&zwnj;سه&zwnj;ندرێته&zwnj;وه&zwnj; به&zwnj; شێوازێکی کۆنتڕۆڵ نه&zwnj;کراو ڕاده&zwnj;ستی سه&zwnj;رۆک کۆمار ده&zwnj;کرێت. به&zwnj;م گۆڕانه&zwnj; هه&zwnj;موو ده&zwnj;ره&zwnj;تانه&zwnj;کان ده&zwnj;که&zwnj;وێته&zwnj; ده&zwnj;ست یه&zwnj;ک که&zwnj;س و چیدی جێگای ده&zwnj;سه&zwnj;ڵاتی چاودێری نابێته&zwnj;وه&zwnj; به&zwnj;و شێوازه&zwnj;ی له&zwnj; ئه&zwnj;مریکا هه&zwnj;یه&zwnj; و ئه&zwnj;ردۆغان به&zwnj; کرداری تا ساڵی 2029 له&zwnj; ده&zwnj;سه&zwnj;ڵاتدا ده&zwnj;مێنێته&zwnj;وه&zwnj;.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify"><b>خه&zwnj;ڵکی تورکیا بۆ گه&zwnj;یشتن به&zwnj; ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت له&zwnj; مافی ئازادی خۆیان چاوپۆشی ده&zwnj;که&zwnj;ن</b></div><div dir="rtl" style="text-align: justify">تورکیا له&zwnj;و چه&zwnj;ند ساڵه&zwnj;ی دواییدا که&zwnj;شێکی نائه&zwnj;منی و تیرۆری ئه&zwnj;زموون کردووه&zwnj;. یه&zwnj;ک له&zwnj;و دڵه&zwnj;ڕاوکێیانه&zwnj;ی هاووڵاتییانی تورکیا هه&zwnj;ڵمه&zwnj;تی تیرۆریستیی خۆکوژییه&zwnj; که&zwnj; ناو به&zwnj; ناو ده&zwnj;یان کوژراوی لێده&zwnj;که&zwnj;وێته&zwnj;وه&zwnj; و تورکیای کردۆته&zwnj; وڵاتێکی نائه&zwnj;من. ئۆپه&zwnj;راسیۆنی سوپای تورکیا له&zwnj; خاکی سووریادا ئه&zwnj;وه&zwnj; ده&zwnj;سه&zwnj;لمێنێت که&zwnj; تورکه&zwnj;کان له&zwnj; په&zwnj;ره&zwnj;سه&zwnj;ندنی توندئاژۆیی له&zwnj; سووریاوه&zwnj; به&zwnj;ره&zwnj;و سنووره&zwnj;کانی تورکیا ده&zwnj;ترسن. باشوور و باشووری ڕۆژهه&zwnj;ڵاتی تورکیا ناوچه&zwnj;یێکی شه&zwnj;ڕ دێته&zwnj; ئه&zwnj;ژمار و شه&zwnj;ڕێکی ڕانه&zwnj;گه&zwnj;یێندراو له&zwnj; نێوان سوپای تورکیا و په&zwnj;که&zwnj;که&zwnj;دا حاکمه&zwnj; که&zwnj; وێرانی و خه&zwnj;ساری زۆری لێکه&zwnj;وتۆته&zwnj;وه&zwnj;.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">پاش کووده&zwnj;تای بێ ئاکامی 9 مانگ له&zwnj;مه&zwnj;وپێش، ئه&zwnj;ردۆغان حاڵه&zwnj;تی نائاسایی له&zwnj; سه&zwnj;رانسه&zwnj;ری تورکیادا ڕاگه&zwnj;یاند و دۆخی ئابووریی ئه&zwnj;و وڵاته&zwnj; به&zwnj; زۆری ته&zwnj;نه&zwnj;زۆلی کرد و به&zwnj;و حاڵه&zwnj;ته&zwnj; نائاساییه&zwnj; ده&zwnj;ره&zwnj;تانی هه&zwnj;ره&zwnj;زۆر که&zwnj;وته&zwnj; به&zwnj;رده&zwnj;ست ده&zwnj;وڵه&zwnj;ته&zwnj;وه&zwnj;.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">له&zwnj;لایێکی دیکه&zwnj;وه&zwnj; تورکه&zwnj;کان دۆخی نائه&zwnj;من و توندئاژۆییه&zwnj;کانی پاش به&zwnj;هاری عه&zwnj;ره&zwnj;بی له&zwnj; وڵاتانی میسر و یه&zwnj;مه&zwnj;ن و سووریا و...یان ده&zwnj;دی.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">ئه&zwnj;ردۆغان 14 ساڵه&zwnj; له&zwnj; تورکیادا حکوومه&zwnj;ت ده&zwnj;کات و مه&zwnj;ترسی و هه&zwnj;ڕه&zwnj;شه&zwnj;ی ئه&zwnj;رته&zwnj;شی له&zwnj;سه&zwnj;ر حکوومه&zwnj;ته&zwnj;که&zwnj;ی لابرد و به&zwnj;م شێوازه&zwnj; بووه&zwnj; حاکم و ده&zwnj;سه&zwnj;ڵاتداری بێ به&zwnj;رهه&zwnj;ڵستی تورکیا.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">ده&zwnj;نگی خه&zwnj;ڵکی تورکیا به&zwnj; ڕیفراندۆمه&zwnj;که&zwnj;ی ئه&zwnj;مدواییه&zwnj; ئه&zwnj;گه&zwnj;رچی ده&zwnj;نگێکی لاوازیش بووبێت به&zwnj; مانای درێژه&zwnj;ی ده&zwnj;سه&zwnj;ڵات ئه&zwnj;ردۆغان نه&zwnj;بوو چوونکه&zwnj; خه&zwnj;ڵکی تورکیا ڕاستییه&zwnj;که&zwnj;ی ئه&zwnj;ردۆغانیان قبووڵ کردووه&zwnj;. ڕاستییه&zwnj;که&zwnj;ش ئه&zwnj;وه&zwnj;یه&zwnj; که&zwnj; خه&zwnj;ڵکی تورکیا ده&zwnj;نگیان به&zwnj; ئاسایش و ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت داوه&zwnj;.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">ده&zwnj;وڵه&zwnj;ت باخچه&zwnj;لی سه&zwnj;رۆکی پارتی ڕادیکاڵی بزووتنه&zwnj;وه&zwnj;ی نه&zwnj;ته&zwnj;وه&zwnj;یی تورکیا که&zwnj; له&zwnj; ڕیفراندۆمه&zwnj;که&zwnj;دا هاوپه&zwnj;یمانی ئه&zwnj;ردۆغان بوو له&zwnj; ڕاگه&zwnj;یێندراوێکدا پاش سه&zwnj;رکه&zwnj;وتنی لاوازی ڕیفراندۆم به&zwnj; ئاشکرا ڕایگه&zwnj;یاند: &quot;خه&zwnj;ڵکی به&zwnj; ڕێژه&zwnj;ی به&zwnj;شداریی زۆره&zwnj;وه&zwnj; ده&zwnj;نگی خۆیان دایه&zwnj; ئاسایش و ئه&zwnj;منییه&zwnj;تی ئه&zwnj;م وڵاته&zwnj; و ئه&zwnj;مه&zwnj;ش سه&zwnj;رکه&zwnj;وتنێکی هه&zwnj;ره&zwnj;گه&zwnj;وره&zwnj;یه&zwnj;.&quot;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">ڕه&zwnj;جه&zwnj;ب ته&zwnj;ییب ئه&zwnj;ردۆغان سه&zwnj;رۆک کۆماری تورکیاش پاساو بۆ پێویستیی ئه&zwnj;م گۆڕانه&zwnj; ده&zwnj;هێنێته&zwnj;وه&zwnj; و ده&zwnj;ڵێت: له&zwnj;پێناو چاره&zwnj;سه&zwnj;ریی کێشه&zwnj; ئه&zwnj;منییه&zwnj;کانی تورکیا و به&zwnj; مه&zwnj;به&zwnj;ستی پێشگرتن له&zwnj; سه&zwnj;رهه&zwnj;ڵدانی ده&zwnj;وڵه&zwnj;تی ئیئتیلافی 9 مانگ پاش کووده&zwnj;تا ئه&zwnj;و گۆڕانه&zwnj; زۆر پێویسته&zwnj;.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify"><b>پێوه&zwnj;ندیی ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت و ئازادی چییه&zwnj;؟</b></div><div dir="rtl" style="text-align: justify">پێوه&zwnj;ندی نێوان مافی ئاسایش له&zwnj;لایێکه&zwnj;وه&zwnj; و مافی ئازادی له&zwnj;لایێکی دیکه&zwnj;وه&zwnj; زۆر دژوارتره&zwnj; له&zwnj;وه&zwnj;ی له&zwnj; یه&zwnj;ک ڕوانیندا ده&zwnj;بیندرێت.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">پێوه&zwnj;ندیی ئازادی و ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت به&zwnj; سێ شێواز ده&zwnj;بیندرێت:</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">- ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت له&zwnj; سه&zwnj;رووی ئازادییه&zwnj;وه&zwnj;یه&zwnj;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">له&zwnj;م شێوازه&zwnj;دا هه&zwnj;موو یاسا و ڕه&zwnj;فتاره&zwnj;کانی ده&zwnj;سه&zwnj;ڵات به&zwnj; گوێره&zwnj;ی ئه&zwnj;وله&zwnj;وییه&zwnj;تی ئاسایش پێکدێن. له&zwnj; سه&zwnj;رده&zwnj;می شه&zwnj;ڕ و قه&zwnj;یراندا ده&zwnj;سه&zwnj;ڵاتداران حکوومه&zwnj;تی نائاسایی ڕاده&zwnj;گه&zwnj;یێنن و به&zwnj;م چه&zwnj;شنه&zwnj; له&zwnj;پێناو دابین&zwnj;کردنی ئه&zwnj;منییه&zwnj;تی کۆمه&zwnj;ڵگا، ئازادییه&zwnj;کانی به&zwnj;رته&zwnj;سک ده&zwnj;که&zwnj;نه&zwnj;وه&zwnj; و پاش تێپه&zwnj;ڕاندنی شه&zwnj;ڕ و قه&zwnj;یران دۆخه&zwnj;که&zwnj; ئاسایی ده&zwnj;که&zwnj;نه&zwnj;وه&zwnj;. له&zwnj; ماده&zwnj;ی 79ی یاسای بنه&zwnj;ڕه&zwnj;تیی ئێراندا ئه&zwnj;و شته&zwnj; پێشبینی کراوه&zwnj; و ئاوا نووسراوه&zwnj;: &quot;ڕاگه&zwnj;یاندنی دۆخی نائاسایی قه&zwnj;ده&zwnj;غه&zwnj;یه&zwnj;. له&zwnj; حاڵه&zwnj;تی شه&zwnj;ڕ و دۆخی نائاسایی له&zwnj;و چه&zwnj;شنه&zwnj;دا ده&zwnj;وڵه&zwnj;ت مافی ئه&zwnj;وه&zwnj;ی هه&zwnj;یه&zwnj; ئه&zwnj;گه&zwnj;ر مه&zwnj;جلیسی شۆرای ئیسلامی په&zwnj;سه&zwnj;ندی بکات به&zwnj; شێوازی کاتی به&zwnj;رته&zwnj;سکیگه&zwnj;لێک که&zwnj; پێویستن جێگیر بکات به&zwnj;ڵام به&zwnj; هیچ شێوازێک ناکرێت بۆ زیاتر له&zwnj; 30 ڕۆژ درێژه&zwnj;ی هه&zwnj;بێت.&quot;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">- ئازادی له&zwnj; سه&zwnj;رووی ئه&zwnj;منییه&zwnj;ته&zwnj;وه&zwnj;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">ئه&zwnj;م ڕوانگه&zwnj;یه&zwnj; پێیوایه&zwnj; ئه&zwnj;گه&zwnj;ر کۆمه&zwnj;ڵگا ئازاد بێت پێش به&zwnj; دیکتاتۆرێتی و نائاسایی بوونه&zwnj;وه&zwnj;ی کۆمه&zwnj;ڵگا ده&zwnj;گیردرێت و کۆمه&zwnj;ڵگای ئازاد ئاسایش و ئه&zwnj;منییه&zwnj;تی خۆی ته&zwnj;زمین ده&zwnj;کات. هه&zwnj;ندێک له&zwnj; ڕۆشنبیرانی حه&zwnj;وزه&zwnj;ی کۆمه&zwnj;ڵایه&zwnj;تی و سیاسی ئازادیی له&zwnj; سه&zwnj;رووی ئه&zwnj;منییه&zwnj;ته&zwnj;وه&zwnj; ده&zwnj;زانن به&zwnj;و مانایه&zwnj; که&zwnj; ده&zwnj;کرێت بۆ سه&zwnj;رده&zwnj;مێک ئه&zwnj;منییه&zwnj;تێکی پایا و چالاک هه&zwnj;بێت که&zwnj; شوناس و چییه&zwnj;تیی ئازادیش به&zwnj; باشی بپارێزێت.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">- پێوه&zwnj;ندیی ئازادی و ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">به&zwnj;پێی ئه&zwnj;م ڕوانگه&zwnj;یه&zwnj;ش ئازادی و ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت پێوه&zwnj;ندیی دوو لایه&zwnj;نه&zwnj;یان هه&zwnj;یه&zwnj; و لازم و مه&zwnj;لزوومی یه&zwnj;کن و هیچ کام له&zwnj;و دوو دیارده&zwnj;یه&zwnj; ئه&zwnj;وله&zwnj;وییه&zwnj;تێکی به&zwnj; سه&zwnj;ر ئه&zwnj;وی دیکه&zwnj;دا نییه&zwnj; چوونکه&zwnj; نه&zwnj;بوونی یه&zwnj;ک له&zwnj;و دوو دیارده&zwnj;یه&zwnj; ده&zwnj;بێته&zwnj;هۆی بێ&zwnj;بایه&zwnj;خ بوونی ئه&zwnj;وی دیکه&zwnj;. پۆست پۆزه&zwnj;تیڤیسته&zwnj;کان ڕێژه&zwnj;ی هه&zwnj;بوونی ئازادی وه&zwnj;کوو پێوه&zwnj;رێک هه&zwnj;ڵده&zwnj;سه&zwnj;نگێنن بۆ ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت و ده&zwnj;سته&zwnj;واژه&zwnj;ی ئه&zwnj;منییه&zwnj;تی مانابه&zwnj;خش به&zwnj;کار ده&zwnj;هێنن. به&zwnj; ڕای ئه&zwnj;م بیرمه&zwnj;ندانه&zwnj; ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت کاتێک ده&zwnj;سته&zwnj;به&zwnj;ر ده&zwnj;بێت که&zwnj; هه&zwnj;موو ئینسانێک به&zwnj; ئازادی یاسا و ڕێساکانی ژیانی خۆی هه&zwnj;ڵبژێرێت و هه&zwnj;موو ئه&zwnj;و شته&zwnj;ی به&zwnj; ته&zwnj;دبیر و بیر و ئه&zwnj;ندێشه&zwnj;ی خۆی بۆی ده&zwnj;گه&zwnj;ڕێت به&zwnj; ده&zwnj;ستی بهێنێت. (نه&zwnj;ویدنیا:1389)</div><div dir="rtl" style="text-align: justify"><b>له&zwnj; جیهانی سێهه&zwnj;مدا ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت له&zwnj; سه&zwnj;رووی ئازادییه&zwnj;وه&zwnj; پێشنیار ده&zwnj;کرێت</b></div><div dir="rtl" style="text-align: justify">هه&zwnj;ندێک له&zwnj; بیرمه&zwnj;ندان و زانایانی سیاسی له&zwnj; جیهانی سێهه&zwnj;مدا ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت له&zwnj; سه&zwnj;رووی ئازادییه&zwnj;وه&zwnj; داده&zwnj;نێن. ئه&zwnj;و تیئۆریانه&zwnj;ی که&zwnj; بوونه&zwnj;ته&zwnj; پاساوێک بۆ ده&zwnj;سه&zwnj;ڵاتی دیکتاتۆرانه&zwnj; تاکوو &quot;ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت و بژێوی ژیان له&zwnj; سه&zwnj;رووی ئازادییه&zwnj;وه&zwnj;&quot; وه&zwnj;کوو نوسخه&zwnj;یێکی ده&zwnj;رمان بۆ کۆمه&zwnj;ڵگا پێشنیار بکه&zwnj;ن.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">ئاره&zwnj;ش نه&zwnj;راقی ڕۆشنبیری ئێرانی سه&zwnj;باره&zwnj;ت به&zwnj; بیرمه&zwnj;ندانی ئه&zwnj;و ڕوانگه&zwnj;یه&zwnj; ده&zwnj;ڵێت: به&zwnj;رجسته&zwnj;ترین نوێنه&zwnj;ری ئه&zwnj;و ڕوانگه&zwnj;یه&zwnj; له&zwnj; نێو بیرمه&zwnj;ندانی زانستی سیاسه&zwnj;تدا سامووئێل هانتینگتۆنه&zwnj;. ناوبراو سه&zwnj;باره&zwnj;ت به&zwnj; وڵاتانی هه&zwnj;ژار یان ئه&zwnj;و وڵاتانه&zwnj;ی له&zwnj; حاڵی گه&zwnj;شه&zwnj;دان له&zwnj; بیرۆکه&zwnj;ی &quot;ڕاوه&zwnj;دوونانی ئازادی&quot; ناو ده&zwnj;بات. به&zwnj; گوێره&zwnj;ی ئه&zwnj;و تیئۆرییه&zwnj; له&zwnj; وڵاتانی هه&zwnj;ژاردا به&zwnj;هره&zwnj;مه&zwnj;ندی له&zwnj; که&zwnj;مینه&zwnj;کانی بژێوی ژیان تێچوویێکی ده&zwnj;بێت به&zwnj; نرخی چاوپۆشی کردن له&zwnj; ئازادی خۆیان. ته&zwnj;نانه&zwnj;ت تیئۆریی دادی جان ڕواڵزیش له&zwnj;سه&zwnj;ر ئه&zwnj;و بینایه&zwnj;یه&zwnj; که&zwnj; لانیکه&zwnj;م له&zwnj; هه&zwnj;ندێک کاتدا به&zwnj; مه&zwnj;به&zwnj;ستی گه&zwnj;شه&zwnj;ی ئابووری پێویسته&zwnj; ئازادی قوربانی بکرێت. ئه&zwnj;و تیئۆرییه&zwnj;ش گرینگترین بنه&zwnj;مای پاساوی &quot;دیکتاتۆره&zwnj; موسلیحه&zwnj;کان&quot; بووه&zwnj;. بۆ نموونه&zwnj; جه&zwnj;هانگیر ئامووزگار نوێنه&zwnj;ری ئه&zwnj;و کاته&zwnj;ی ئێران له&zwnj; بانکی جیهانی و ڕێکخراوی نێونه&zwnj;ته&zwnj;وه&zwnj;یی پاره&zwnj;دا به&zwnj; نوێنه&zwnj;رایه&zwnj;تی له&zwnj; پاشای ئێرانه&zwnj;وه&zwnj; بانگه&zwnj;شه&zwnj;ی بۆ تیئۆری ئه&zwnj;وله&zwnj;وییه&zwnj;تی مافی ژیان به&zwnj; سه&zwnj;ر ئازادی له&zwnj; وڵاتانی جیهانی سێهه&zwnj;مدا ده&zwnj;کرد.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify"><b>ده&zwnj;ره&zwnj;نجام:</b></div><div dir="rtl" style="text-align: justify">خه&zwnj;ڵکی تورکیا له&zwnj; ڕیفراندۆمه&zwnj;که&zwnj;ی تورکیا ده&zwnj;نگیان به&zwnj; ئاسایش و ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت و سه&zwnj;قامگیریی ئابووری دا. به&zwnj;ڵام ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت ته&zwnj;نها پێش&zwnj;مه&zwnj;رجێکه&zwnj; بۆ گه&zwnj;یشتن به&zwnj; دیکه&zwnj;ی مافه&zwnj;کان. هه&zwnj;موو مافه&zwnj;کانی شارۆمه&zwnj;ندی له&zwnj; به&zwnj;ستێنی ئه&zwnj;منییه&zwnj;تدا مانا ده&zwnj;گرێته&zwnj;خۆ به&zwnj;ڵام ئه&zwnj;وه&zwnj;ش به&zwnj;و مانایه&zwnj; نییه&zwnj; که&zwnj; به&zwnj; قازانجی ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت چاوپۆشی له&zwnj; مافه&zwnj; ئه&zwnj;ساسییه&zwnj;کان بکرێت.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">له&zwnj; سه&zwnj;رده&zwnj;می شه&zwnj;ڕ و قه&zwnj;یراندا ده&zwnj;سه&zwnj;ڵاتداران دۆخی نائاسایی ڕاده&zwnj;گه&zwnj;یێنن و به&zwnj;و شێوازه&zwnj; له&zwnj;پێناو دابین&zwnj;کردنی ئه&zwnj;منییه&zwnj;تی کۆمه&zwnj;ڵگادا ئازادییه&zwnj;کان به&zwnj;رته&zwnj;سک ده&zwnj;که&zwnj;نه&zwnj;و و پاش تێپه&zwnj;ڕاندنی شه&zwnj;ڕ و قه&zwnj;یران دۆخه&zwnj;که&zwnj; ئاسایی ده&zwnj;که&zwnj;نه&zwnj;وه&zwnj; و خه&zwnj;ڵکی تورکیا له&zwnj; ڕیفراندۆمه&zwnj;که&zwnj;ی ئه&zwnj;و وڵاته&zwnj;دا ته&zwnj;نها ده&zwnj;نگیان به&zwnj; درێژه&zwnj;ی دۆخی نائاسایی دا که&zwnj; ده&zwnj;وڵه&zwnj;تی پاش کووده&zwnj;تا ڕایگه&zwnj;یاندبوو ئه&zwnj;و پڕۆسه&zwnj;یه&zwnj; هێمای یاسایی به&zwnj;خۆوه&zwnj; گرت.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">له&zwnj;وانه&zwnj;یه&zwnj; به&zwnj; به&zwnj;رته&zwnj;سک&zwnj;کردنه&zwnj;وه&zwnj;ی ئازادی بکرێت ئه&zwnj;منییه&zwnj;تی گیانی و بژێوی ژیانی خه&zwnj;ڵک ته&zwnj;زمین بێت به&zwnj;ڵام ئه&zwnj;منییه&zwnj;ت ده&zwnj;سته&zwnj;واژه&zwnj;یێکی به&zwnj;ربڵاوه&zwnj; که&zwnj; ئازادی، به&zwnj;شداری له&zwnj; سیاسه&zwnj;ت، لێپێچینه&zwnj;وه&zwnj; له&zwnj; به&zwnj;رپرسان و...ش ده&zwnj;گرێته&zwnj;وه&zwnj;.</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify"><b>وه&zwnj;رگێڕان له&zwnj; فارسییه&zwnj;وه&zwnj;:</b> سروور خدری</div><div dir="rtl" style="text-align: justify">&nbsp;</div><div dir="rtl" style="text-align: justify"><span style="font-size: 10px"><span style="color: #666666">کۆدی هه&zwnj;واڵنێر: 60103</span></span></div>