67255 جۆره‌کانی مه‌دلوول له‌ زمانی شێعر و زمانی پێوه‌ردا/ عەلی قاسمی - نه‌غه‌ده‌ بەشی فەرهەنگ و هونەر- دیاره‌ له‌م وتاره‌دا نه‌چووینه‌ته‌ سه‌ر بابه‌تی مه‌دلوولی ڕها، ئه‌وه‌یکه‌ "ڕۆڵان بارت" باسی لێوه‌ده‌کا، چوونکه‌ به‌ پێی بۆچوونی بارت، له‌ ده‌قی کراوه‌دا، ده‌ق کاکشانێکه‌ له‌ داله‌کان و مه‌دلوول ئافراوی زه‌ینی خوێنه‌ره‌ و لێره‌ به‌سه‌ر جۆرێک له‌ ته‌ئویل و ته‌فسیردا ده‌که‌وین که‌ پۆلیفۆنیک و فره‌ده‌نگن و له‌ هه‌ر جار خوێندنه‌وه‌ی ده‌قدا مه‌دلوولی نوێ و مانای نوێ سه‌ر هه‌ڵداداته‌وه‌ و له‌ ڕاستیدا هیچ جۆره‌ "قطعیت" ێک له‌ بواری ماناییدا نابینرێ و خوێنه‌ر له‌ پڕۆسه‌ی به‌رهه‌م هێنانی مانادا به‌ ته‌واویی به‌شدار و کارایه‌‌ و ئه‌وه‌ی له‌ مانا گشتییه‌که‌یدا به‌ "مه‌رگی نووسه‌ر" ناسراوه‌، <div dir="rtl" style="text-align: justify; margin: 0in 0in 8pt"><div dir="rtl" style="text-align: justify; margin: 0in 0in 8pt"><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;کوردپرێس- کاتێ باسی وشه&zwnj;ی &quot;گوڵ&quot; ده&zwnj;که&zwnj;ین، ئه&zwnj;گه&zwnj;ر زمانی کوردی بزانین و گرێبه&zwnj;سته&zwnj; ده&zwnj;لاله&zwnj;تییه&zwnj;کانی زمانی کوردی بناسین، به&zwnj; بیستنی وشه&zwnj;ی &quot;گوڵ&quot; نه&zwnj;ک به&zwnj; دیتنی، یانی به&zwnj; شتێکی جیا له&zwnj; خودی &quot;گوڵ&quot; وێنه&zwnj;یه&zwnj;کی زه&zwnj;ینی له&zwnj; گوڵ ده&zwnj; مێشکماندا هه&zwnj;ڵده&zwnj;واسرێ، هه&zwnj;رچه&zwnj;ند نازانین ئه&zwnj;م گوڵه&zwnj; چ گوڵێکه&zwnj;، گه&zwnj;وره&zwnj; و بچووکی چه&zwnj;نده&zwnj;یه&zwnj;، چ ڕه&zwnj;نگه&zwnj; و ... به&zwnj;ڵام به&zwnj; هه&zwnj;ر شێوه&zwnj;یه&zwnj;ک بێ مانایه&zwnj;کی ده&zwnj;رهه&zwnj;ست له&zwnj; گوڵ ده&zwnj; مێشکماندا پێکدێ، وشه&zwnj;ی گوڵ که&zwnj; من به&zwnj;کاری ده&zwnj;به&zwnj;م &quot;داله&zwnj;&quot; و مانا زه&zwnj;ینییه&zwnj;که&zwnj;ی ئێوه&zwnj; &quot;مه&zwnj;دلوول&quot; ئه&zwnj;و نیشانه&zwnj;یه&zwnj;ی که&zwnj; ئێمه&zwnj; توانیومانه&zwnj; به&zwnj; هاوکاریی یه&zwnj;کتر پێوه&zwnj;ندی پێدابمه&zwnj;زرێنین، پێوه&zwnj;ندییه&zwnj;که&zwnj; له&zwnj; نێوان واژه&zwnj; و مانا، یان به&zwnj; وته&zwnj;یه&zwnj;کی تر پێوه&zwnj;ندییه&zwnj;که&zwnj; له&zwnj; نێوان دال و مه&zwnj;دلوول. که&zwnj; وابوو نیشانه&zwnj; هۆکارێکی پێوه&zwnj;ندییه&zwnj; له&zwnj; نێوان دال و مه&zwnj;دلوولدا.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; به&zwnj; بۆچوونی فێردینان دۆ سۆسۆر(1913 &ndash; 1857)نیشانه&zwnj;ناسی، زانستی لێکۆڵینه&zwnj;وه&zwnj;ی نیزامه&zwnj; ده&zwnj;لاله&zwnj;تییه&zwnj;کانی ماناییه&zwnj; و زمان یه&zwnj;کێک له&zwnj;و نیزامانه&zwnj;یه&zwnj;، ئه&zwnj;و ده&zwnj;ڵێ:</span><span style="line-height: 150%">زمان نیزامێکه&zwnj; له&zwnj; نیشانان پێکهاتووه&zwnj; و بیر و ڕا ڕاده&zwnj;گوێزێ، له&zwnj;م رووه&zwnj;وه&zwnj; ده&zwnj;توانین ده&zwnj;گه&zwnj;ڵ نیزامی نووسین، ڕێنووسی که&zwnj;ڕان، ڕێ و شوێنه&zwnj; سیمبولیک و ده&zwnj;رجه&zwnj; نیزامییه&zwnj;کان و ... به&zwnj;راوه&zwnj;ردی به&zwnj;که&zwnj;ین، به&zwnj;ڵام زمان له&zwnj; هه&zwnj;مووی ئه&zwnj;و نیزامانه&zwnj; گرینگتره&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;هه&zwnj;رچه&zwnj;نده&zwnj; دواتر ڕۆڵان بارت ئه&zwnj;م بۆچوونه&zwnj;ی سۆسۆری وه&zwnj;ردداوه&zwnj;، به&zwnj; بڕوای بارت، هه&zwnj;ر جۆره&zwnj; نیزامێکی نیشانه&zwnj;ناسی ته&zwnj;نیا له&zwnj; ڕێگه&zwnj;ی ڕێسا و یاسا و مێتۆده&zwnj;کانی زانستی زمانناسییه&zwnj;وه&zwnj; ده&zwnj;بێ باسیان له&zwnj;سه&zwnj;ر بکرێ و هیچ ده&zwnj;لاله&zwnj;تێکی مانایی به&zwnj; بێ زانستی زمانناسی ده&zwnj;سته&zwnj;مۆ نابێ و خۆی به&zwnj; ده&zwnj;سته&zwnj;وه&zwnj; نادا.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; ئه&zwnj;گه&zwnj;ر بمانهه&zwnj;وێ پێکهاته&zwnj;ی باسه&zwnj;که&zwnj;ی سۆسۆر و بارت له&zwnj; بواری زمان و نیشانه&zwnj;وه&zwnj; نیشان بده&zwnj;ین ئه&zwnj;م شکڵه&zwnj;ی خواره&zwnj;وه&zwnj; ده&zwnj;توانێ گرێیه&zwnj;که&zwnj;مان بۆ بکاته&zwnj;وه&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; هه&zwnj;ر چه&zwnj;ند هه&zwnj;ر دوو بۆچوونی سۆسۆر و بارت له&zwnj; جێگه&zwnj;ی خۆیدا ده&zwnj;توانن پاساوی خۆیان هه&zwnj;بێ، به&zwnj;ڵام ئێمه&zwnj; کارمان به&zwnj; قورس بوونی تای ته&zwnj;رازووی هیچکام له&zwnj;م بۆچوونانه&zwnj; نییه&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; به&zwnj;ڵام به&zwnj; پێی بۆچوونی هه&zwnj;ردوو خاوه&zwnj;نڕا دال هه&zwnj;میشه&zwnj; وشه&zwnj; یان واژه&zwnj; نییه&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 33.75pt 0pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&middot;<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">هه&zwnj;بوونی دووکه&zwnj;ڵێک له&zwnj; ئاسماندا نیشانه&zwnj;ی ئاگرێکی هایساوه&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 33.75pt 0pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&middot;<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">شوێن پێی ئاژه&zwnj;ڵ نیشانه&zwnj;ی ئه&zwnj;وه&zwnj;یه&zwnj; که&zwnj; ئاژه&zwnj;ڵ بێره&zwnj;دا ڕابردووه&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 33.75pt 0pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&middot;<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">وێنه&zwnj; و تابڵۆی ژنی نه&zwnj;خۆشخانه&zwnj; که&zwnj; قامکی له&zwnj;سه&zwnj;ر زاری ڕاگرتووه&zwnj; نیشانه&zwnj;ی پاراستنی بێده&zwnj;نگییه&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 33.75pt 8pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&middot;<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">سوور بوونی چرای چوارڕێیان نیشانه&zwnj;ی ڕاوه&zwnj;ستانه&zwnj;</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; که&zwnj;وابوو:</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 33.75pt 0pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&middot;<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">دووکه&zwnj;ڵ داله&zwnj; و مه&zwnj;دلووله&zwnj;که&zwnj;ی ئاگره&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 33.75pt 0pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&middot;<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">شوێن پێ داله&zwnj; و مه&zwnj;دلووله&zwnj;که&zwnj;ی ڕابردنی ئاژه&zwnj;ڵه&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 33.75pt 0pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&middot;<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">وێنه&zwnj;ی ژنی نه&zwnj;خۆشخانه&zwnj; داله&zwnj; و مه&zwnj;دلووله&zwnj;که&zwnj;ی پاراستنی بێده&zwnj;نگییه&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 33.75pt 8pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&middot;<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">سوور بوونی چرای چوار رێیان داله&zwnj; و مه&zwnj;دلووله&zwnj;که&zwnj;ی ڕاوه&zwnj;ستانه&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; نیزامی جل و به&zwnj;رگ ده&zwnj;توانێ نیشانه&zwnj; بێ، لیباسی ره&zwnj;ش له&zwnj; شێوه&zwnj;ی گشتیدا ده&zwnj;توانێ نیشانه&zwnj;ی تازییه&zwnj;باری بێ.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; هێما و ئیشاڕه&zwnj;کانی ئه&zwnj;ندامانی له&zwnj;ش ده&zwnj;توانێ نیشانه&zwnj; بێ، برۆ هه&zwnj;ڵته&zwnj;کاندن&nbsp;ده&zwnj;توانێ &quot;دال&quot;ێک بێ بۆ &quot;مه&zwnj;دلوول&quot; نه&zwnj; ڕۆیشتن یا قسه&zwnj;نه&zwnj;کردن.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; به&zwnj;ڵام له&zwnj; بواری زمان و پێوه&zwnj;ندیدا و بۆ گه&zwnj;یاندنی په&zwnj;یام، ئێمه&zwnj; که&zwnj;ڵک له&zwnj;و نیشانانه&zwnj; وه&zwnj;رده&zwnj;گرین که&zwnj; پێشتر له&zwnj; سه&zwnj;ر ده&zwnj;لاله&zwnj;ته&zwnj; ماناییه&zwnj;کانیان پێکهاتووین، بۆ وێنه&zwnj; کاتێک ده&zwnj;ڵێین: &quot;فڵانی جوانه&zwnj;&quot; هیچکات به&zwnj; ڕسته&zwnj;یه&zwnj;کی وه&zwnj;ک&quot;له&zwnj; خه&zwnj;وفی ته&zwnj;لعه&zwnj;تی ڕۆژ هه&zwnj;ر وه&zwnj;کوو شێت، به&zwnj; ڕوو زه&zwnj;ردی هه&zwnj;ڵات و که&zwnj;وته&zwnj;کێوان&quot; بۆ به&zwnj;رده&zwnj;نگه&zwnj;که&zwnj;مان نایه&zwnj;ینه&zwnj;گۆ، هۆیه&zwnj;که&zwnj;شی ڕوونه&zwnj; و ده&zwnj;گه&zwnj;ڕێته&zwnj;وه&zwnj; بۆ نه&zwnj;شێواندنی پێوه&zwnj;ندیی نێوان دال و مه&zwnj;دلوول، چوونکه&zwnj; ده&zwnj;مانهه&zwnj;وێ په&zwnj;یام ڕاگوازیین، که&zwnj;وابوو وشه&zwnj;کان ده&zwnj;بێ له&zwnj; مانای قامووسیدا به&zwnj;کار ببرێن.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; له&zwnj; دونیایی پێوه&zwnj;ندی و گه&zwnj;یاندنی په&zwnj;یامدا زمان ده&zwnj;بێته&zwnj; سیستمێکی ئاماژه&zwnj; و هه&zwnj;ر داله&zwnj;ی خاوه&zwnj;نی مه&zwnj;دلوولێکی تایبه&zwnj;ت به&zwnj; خۆیه&zwnj;تی و هه&zwnj;ر وشه&zwnj;یه&zwnj;ی هه&zwnj;ڵگری بارێکی تایبه&zwnj;تی ماناییه&zwnj;، به&zwnj;ڵام له&zwnj; جیهانی شێعردا هه&zwnj;ڵگه&zwnj;ڕانه&zwnj;وه&zwnj; له&zwnj; نێوان دال و مه&zwnj;دلوول دێته&zwnj; ئاراوه&zwnj;، پێوه&zwnj;ندیی نێوان دال و مه&zwnj;دلوول ئاسایی نییه&zwnj; و وشه&zwnj; هه&zwnj;ڵگری ئه&zwnj;و باره&zwnj; ماناییه&zwnj; نییه&zwnj; که&zwnj; له&zwnj; سه&zwnj;ره&zwnj;وه&zwnj; ئاماژه&zwnj;ی پێکرا، دال هه&zwnj;یه&zwnj; به&zwnj;ڵام مه&zwnj;دلووله&zwnj;که&zwnj;ی له&zwnj; مانا گرێبه&zwnj;ستییه&zwnj;که&zwnj;ی ده&zwnj;سڕدرێته&zwnj;وه&zwnj; و ئه&zwnj;و قه&zwnj;رارداده&zwnj;ی که&zwnj; له&zwnj; زمانی ئاخاوتن و پێوه&zwnj;ندیدا وێژه&zwnj;ر و به&zwnj;رده&zwnj;نگ له&zwnj; سه&zwnj;ری ڕێککه&zwnj;وتبوون هه&zwnj;ڵده&zwnj;وه&zwnj;شێته&zwnj;وه&zwnj; و وشه&zwnj; ده&zwnj;بێته&zwnj; مه&zwnj;لێکی سه&zwnj;ربه&zwnj;ست و ڕه&zwnj;ها و له&zwnj; ئاسمانی شێعردا هه&zwnj;ڵده&zwnj;فڕێ، جیاوازیی نێوان نووسه&zwnj;ر و ئاخێوه&zwnj;ر له&zwnj; لایه&zwnj;ک و شاعیر له&zwnj;لایه&zwnj;کی تر له&zwnj;وه&zwnj;دایه&zwnj; که&zwnj; هه&zwnj;م نووسه&zwnj;ر و هه&zwnj;م ئاخێوه&zwnj;ر، زمان وه&zwnj;ک ئامرازی پێوه&zwnj;ندیی و سیستمی ئاماژه&zwnj; به&zwnj; کار ده&zwnj;بن، له&zwnj; کاتێکدا &quot;ساتر&quot; وته&zwnj;نی زمان له&zwnj; شێعر ده&zwnj;بێ به&zwnj; شت و تا ئه&zwnj;و کاته&zwnj;ی دانه&zwnj;ڕێژرێ هیچ ده&zwnj;لاله&zwnj;تێک به&zwnj;رهه&zwnj;م ناهێنێ، دیاره&zwnj; ئه&zwnj;وه&zwnj;ی ئاماژه&zwnj;ی پێکرا بێ مانایی نییه&zwnj;، به&zwnj;ڵکوو لۆژیکی شێعر ده&zwnj;خوازێ که&zwnj; ئاوا باسی لێوه&zwnj;بکرێ، شێعر ده&zwnj;توانێ باسی هه&zwnj;موو شتێک بکا، له&zwnj; له&zwnj;نجه&zwnj;و لاری یاره&zwnj;وه&zwnj; بگره&zwnj; تا ده&zwnj;گاته&zwnj; بابه&zwnj;تیی نیشتمانی و به&zwnj;رخۆدان، به&zwnj;ڵام به&zwnj;و مه&zwnj;رجه&zwnj;ی به&zwnj; جۆرێ باسی ئه&zwnj;و بابه&zwnj;تانه&zwnj; بکا که&zwnj; هه&zwnj;تا ئه&zwnj;و کات باسیان لێکرابێ، دیاره&zwnj; زۆر جار یه&zwnj;ک پێت و یه&zwnj;ک وشه&zwnj; ده&zwnj;توانی وشه&zwnj;کانی دوای خۆی ڕاسێنێ و به&zwnj;سه&zwnj;ر بابه&zwnj;تێکی ته&zwnj;واو شاعیرانه&zwnj;مان دا بخن.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; ئه&zwnj;گه&zwnj;ر سووکه&zwnj; ئاوڕێک وه&zwnj;سه&zwnj;ر بۆچوونی&quot;یاکوبسێن&quot; له&zwnj; مه&zwnj;ڕ خوازه&zwnj; و مه&zwnj;جاز بده&zwnj;ینه&zwnj;وه&zwnj; و له&zwnj;نگه&zwnj;رێکیان له&zwnj;سه&zwnj;ر بگرین &ndash; دیاره&zwnj; ئه&zwnj;م دوو بابه&zwnj;ته&zwnj; وه&zwnj;ک کڕ و ته&zwnj;ونی زمانی و پێکهاته&zwnj;ی شێعر دێنه&zwnj; ئه&zwnj;ژمار &ndash; ڕه&zwnj;نگه&zwnj; بتوانین به&zwnj; شێوه&zwnj;یه&zwnj;کی لۆژیکی تر باسه&zwnj;که&zwnj;مان به&zwnj;رینه&zwnj; پێش، چوونکه&zwnj; ئه&zwnj;گه&zwnj;ر خوازه&zwnj; له&zwnj; قاوغ و پێلک و چواچێوه&zwnj;ی کلاسیکی بێته&zwnj; ده&zwnj;رێ و به&zwnj; شێوه&zwnj;ی نوێ و ئیمڕۆیی لێی بڕوانیین، بۆمان ده&zwnj;رده&zwnj;که&zwnj;وێ که&zwnj; له&zwnj; ساده&zwnj;ترین شێعره&zwnj;وه&zwnj; بگره&zwnj; تا ده&zwnj;گاته&zwnj; شێعرێکی زۆر تۆکمه&zwnj;، پێوه&zwnj;ند پێوه&zwnj;ندێکی خوازه&zwnj;ییه&zwnj;و هه&zwnj;ر وه&zwnj;ها شێعرێک پێکهاته&zwnj;یه&zwnj;کی ره&zwnj;خته&zwnj;ی ده&zwnj;بێ که&zwnj; به&zwnj; باشترین شێوه&zwnj; له&zwnj; گۆڕه&zwnj;پانی مه&zwnj;جازدا هه&zwnj;ڵسووڕابێ.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; <b>یاکوبسێن ده&zwnj;ڵێ:</b> زمانی مرۆڤ له&zwnj; ناو دوو قالب و چوارچێوه&zwnj;ی سه&zwnj;رکیدا کار ده&zwnj;کا:</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">1-خوازه&zwnj;یی</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">2- مه&zwnj;جازیی / مه&zwnj;جازی موره&zwnj;سه&zwnj;ل</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; لایه&zwnj;ی خوازه&zwnj;یی زمان له&zwnj; ناو ته&zwnj;وه&zwnj;ره&zwnj;ی جێ نشینی و لایه&zwnj;ی مه&zwnj;جازیش له&zwnj; ناو ته&zwnj;وه&zwnj;ره&zwnj;ی هاونشینی دا خۆیا ده&zwnj;بن و هه&zwnj;ر ئه&zwnj;م دوو ته&zwnj;وه&zwnj;ره&zwnj;ش ده&zwnj;توانن &ndash; به&zwnj; تایبه&zwnj;تی خوازه&zwnj; - زمان بته&zwnj;قێننه&zwnj;وه&zwnj; و شێعری به&zwnj; توانا بخوڵقێنن، ته&zwnj;وه&zwnj;ره&zwnj;ی جێ نشینی له&zwnj; غیاب دایه&zwnj; و هه&zwnj;ڵده&zwnj;بژێردرێ و بانگهێشه&zwnj;ی وشه&zwnj;گه&zwnj;لێک ده&zwnj;کرێ تا جێگه&zwnj;ی وشگه&zwnj;لی تر ڕۆبنیشن، ئه&zwnj;و وشه&zwnj;یه&zwnj;ی له&zwnj; غیابه&zwnj;وه&zwnj; بانگهێشه&zwnj;ی بۆ ده&zwnj;کرێ ده&zwnj;بێ جۆره&zwnj; وێچوونێکی له&zwnj; نێوان وشه&zwnj;ی لابراو دا هه&zwnj;بێ، به&zwnj;ڵام ته&zwnj;وه&zwnj;ره&zwnj;ی هاونشینی له&zwnj; حزووردا خۆی ده&zwnj;نوێنێ و وشه&zwnj;یه&zwnj;ک به&zwnj; دوای وشه&zwnj;یه&zwnj;کی تردا دێ و به&zwnj; جۆرێ ده&zwnj;بنه&zwnj; درواسێی یه&zwnj;کتری و ئه&zwnj;م شێوه&zwnj;داڕشتنه&zwnj;ش پێکهاته&zwnj; تان ساختاری ده&zwnj;ق به&zwnj;رهه&zwnj;م دێنێ:</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">با به&zwnj; نموونه&zwnj;یه&zwnj;ک باسه&zwnj;که&zwnj;مان به&zwnj;رینه&zwnj; پێش:</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 0.5in 0pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">1-<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">چاوم له&zwnj; ئاست جوانی تۆ هه&zwnj;ڵنایه&zwnj;</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 0.5in 0pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">2-<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">ئه&zwnj;ستێره&zwnj; له&zwnj; ئاست تیشکی خۆری ڕووتا هه&zwnj;ڵنایه&zwnj;</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 0.5in 8pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">3-<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">ئه&zwnj;ستێره&zwnj; له&zwnj; ئاست تیشکی خۆری ڕووتا نه&zwnj; به&zwnj; شه&zwnj;و و نه&zwnj; به&zwnj; ڕۆژ هه&zwnj;ڵنایه&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; له&zwnj; ڕسته&zwnj;ی یه&zwnj;که&zwnj;مدا وشه&zwnj;کان ته&zwnj;واو له&zwnj; مانای قامووسیدا به&zwnj;کار براون، به&zwnj;ڵام له&zwnj; ڕسته&zwnj;ی دووهه&zwnj;مدا &quot;ئه&zwnj;ستێره&zwnj;&quot; و &quot;تیشکی خۆر&quot; له&zwnj; غیابه&zwnj;وه&zwnj; بانگهێش کراون و له&zwnj; جێگه&zwnj;ی &quot;چاوم&quot; و &quot;جوانی&quot; دا ڕۆنیشێندراون، بانگ کردنی &quot;ئه&zwnj;ستێره&zwnj;&quot; و &quot; تیشکی خۆری روو&quot; له&zwnj; ڕووی ئه&zwnj;و وێچوونه&zwnj;وه&zwnj;یه&zwnj; که&zwnj; له&zwnj; نێوان &quot;ئه&zwnj;ستێره&zwnj;&quot; و &quot;چاو&quot; و &quot;تیشکی خۆر&quot; و &quot;ڕووی یار&quot; دا به&zwnj;دی ده&zwnj;کرێ.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; له&zwnj; ته&zwnj;نیشت یه&zwnj;کتر هه&zwnj;ڵکه&zwnj;وتنی ته&zwnj;واوی ئه&zwnj;و پیت و وشانه&zwnj;ی که&zwnj; سێ دێڕه&zwnj;که&zwnj;ی سه&zwnj;ره&zwnj;وه&zwnj; پێکدێنن له&zwnj; ڕووی ئه&zwnj;و پێوه&zwnj;ندییه&zwnj; مه&zwnj;جازییه&zwnj;وه&zwnj;یه&zwnj; که&zwnj; خۆی له&zwnj; خۆیدا پێکهاته&zwnj;ی رسته&zwnj;کان پێک دێنن.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; یاکوبسێن باسی ئه&zwnj;وه&zwnj; ده&zwnj;کا که&zwnj; کاتێک زمان به&zwnj; شێوه&zwnj;ی شاعیرانه&zwnj; به&zwnj;کار ببرێ له&zwnj; هه&zwnj;ر دوو شێوه&zwnj;ی هه&zwnj;ڵبژێریی(خوازه&zwnj;یی) و تێکه&zwnj;ڵاوی(مه&zwnj;جازی) که&zwnj;ڵک وه&zwnj;رده&zwnj;گیرێ، ده&zwnj;توانین لایه&zwnj;ی هه&zwnj;لبژێری و تێکه&zwnj;ڵاوی به&zwnj;م شێوه&zwnj;یه&zwnj;ی خواره&zwnj;وه&zwnj; نیشان بده&zwnj;ین:</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; بۆ وێنه&zwnj; کاتێک ده&zwnj;ڵێم: &quot;ماشینی من چوار ناڵ ده&zwnj;فڕێ&quot;، &quot;چوار ناڵ&quot; له&zwnj; هه&zwnj;نبانه&zwnj;ی وشاندا هه&zwnj;لبژاردووه&zwnj; و ده&zwnj;گه&zwnj;ڵ &quot;ماشێن&quot; تێکه&zwnj;ڵاوم کردووه&zwnj;، دیسان ده&zwnj;توانین له&zwnj; جێگه&zwnj;ی &quot;ماشێن&quot; وشه&zwnj;گه&zwnj;لێکی وه&zwnj;ک &quot;فکر&quot;، &quot;خه&zwnj;ون&quot;، &quot;ویست&quot; و ... به&zwnj;کار به&zwnj;رین.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; با به&zwnj; نموونه&zwnj;یه&zwnj;ک له&zwnj; شێعری نالی که&zwnj; له&zwnj; باری ماناییه&zwnj;وه&zwnj; پێوه&zwnj;ندی هه&zwnj;یه&zwnj; ده&zwnj;گه&zwnj;ڵ سێ ڕسته&zwnj;که&zwnj;ی سه&zwnj;ره&zwnj;وه&zwnj; باسه&zwnj;که&zwnj;مان پته&zwnj;وتر بکه&zwnj;ین:</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><b>&quot;عه&zwnj;جه&zwnj;ب ئه&zwnj;ستێره&zwnj; شه&zwnj;و هه&zwnj;ڵدێ له&zwnj; تاوی خه&zwnj;سره&zwnj;وی خاوه&zwnj;ر</b></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><b>له&zwnj; ڕووی تۆم دیده&zwnj; هه&zwnj;ڵنایه&zwnj; شه&zwnj;و و ڕۆژ گه&zwnj;رچی بێدارم&quot;</b></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><b><span style="line-height: 150%">(نالی، ل 272)</span></b></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; به&zwnj; پێی لێکدانه&zwnj;وه&zwnj;ی مامۆستایانی موده&zwnj;ڕس، خه&zwnj;سره&zwnj;وی خاوه&zwnj;ر ده&zwnj;بێته&zwnj; پادشای ڕۆژهه&zwnj;ڵات و کینایه&zwnj;یه&zwnj; له&zwnj; خۆر، واته&zwnj; من سه&zwnj;رسام ماوم ، به&zwnj; شه&zwnj;و و به&zwnj; رۆژ بێدارم و له&zwnj;گه&zwnj;ڵتام، له&zwnj; گه&zwnj;ڵ ئه&zwnj;وه&zwnj;شدا نه&zwnj; به&zwnj; شه&zwnj;و و نه&zwnj; به&zwnj; ڕۆژ چاوم به&zwnj;ڕووتا هه&zwnj;ڵنایه&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; نالی له&zwnj;م شێعره&zwnj;دا ڕووی یاری به&zwnj; خۆر و چاوی خۆشی به&zwnj; ئه&zwnj;ستێره&zwnj; داناوه&zwnj;، ئه&zwnj;گه&zwnj;ر سه&zwnj;رنج بده&zwnj;ین بۆمان ده&zwnj;رده&zwnj;که&zwnj;وێ که&zwnj; جۆره&zwnj; وێچوونێک له&zwnj; نیوان خۆر و ڕووی یار و ئه&zwnj;ستێره&zwnj; و چاوی خۆیدا هه&zwnj;یه&zwnj;.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">یان سه&zwnj;رنجێکی ئه&zwnj;م دوو دێڕه&zwnj; بده&zwnj;ن:</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 0.5in 8pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">1-<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">په&zwnj;نجه&zwnj;م بۆ په&zwnj;ڕه&zwnj; کاغه&zwnj;زێک ده&zwnj;گه&zwnj;ڕێ بۆ تۆماری بیره&zwnj;وه&zwnj;ری ئێواره&zwnj;یکه&zwnj;ی به&zwnj;ر ده&zwnj;رگاتان</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; text-indent: -0.25in; margin: 0in 0.5in 0pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">2-<span style="font: 7pt 'Times New Roman'">&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></span><span style="line-height: 150%">په&zwnj;نجه&zwnj;م یاغییانه&zwnj; سه&zwnj;ر به&zwnj; هه&zwnj;موو که&zwnj;لێن و قوژبنێکدا ده&zwnj;کا بۆ دیتنه&zwnj;وه&zwnj;ی په&zwnj;ڕه&zwnj; کاغه&zwnj;زێک تا بیره&zwnj;وه&zwnj;ریی ئاخرین چاوپێکه&zwnj;وتنمانی تێدا تۆمار بکا.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0.5in 8pt 0in"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma">&nbsp;</span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; سه&zwnj;یرێکی ئه&zwnj;م شێعره&zwnj; بکه&zwnj;ن:</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><b><span style="line-height: 150%">&quot;په&zwnj;نجه&zwnj;م کوڕه&zwnj; غه&zwnj;رینێکه&zwnj; سه&zwnj;ر لێشێواو</span></b></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><b><span style="line-height: 150%">به&zwnj; شوێن په&zwnj;ڕه&zwnj; گریانێدا ده&zwnj;خولێته&zwnj;وه&zwnj;</span></b></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><b><span style="line-height: 150%">تا چیرۆکی دوایین ئێواره&zwnj;ی به&zwnj;ر ده&zwnj;رگاکه&zwnj;تی تێدا</span></b></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><b><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;تۆمار بکا.</span></b></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span><b><span style="line-height: 150%">(کۆچه&zwnj;ریانه&zwnj;، ڕه&zwnj;سووڵ سۆفی سووڵتانی) </span></b></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">&nbsp;&nbsp; به&zwnj; پێی ته&zwnj;وه&zwnj;ره&zwnj;ی هاونشینی پیت و وشه&zwnj;کانی خالی (1) و (2) و هه&zwnj;ر وه&zwnj;ها شێعرکه&zwnj; له&zwnj; ته&zwnj;نیشت یه&zwnj;کتری هه&zwnj;ڵکه&zwnj;وتوونه&zwnj; و پێکهاته&zwnj;ی ڕسته&zwnj; و شێعره&zwnj;که&zwnj;یان پێکهێناوه&zwnj; و به&zwnj; پێی ته&zwnj;وه&zwnj;ره&zwnj;ی جێ نشینیش زۆر وشه&zwnj; که&zwnj; له&zwnj; ناو رسته&zwnj;ی (1) و (2) دا به&zwnj; جۆرێکی تر داڕێژراون و به&zwnj; پێی هه&zwnj;بوونی وێچوون له&zwnj; نێوانیاندا بۆ ناو شێعره&zwnj;که&zwnj; به&zwnj; جۆرێکی تر بانگهێش کراون.</span></span></span></div><div dir="rtl" style="text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0in 0in 8pt"><span style="font-size: 13px"><span style="font-family: Tahoma"><span style="line-height: 150%">دیاره&zwnj; له&zwnj;م وتاره&zwnj;دا نه&zwnj;چووینه&zwnj;ته&zwnj; سه&zwnj;ر بابه&zwnj;تی مه&zwnj;دلوولی ڕها، ئه&zwnj;وه&zwnj;یکه&zwnj; &quot;ڕۆڵان بارت&quot; باسی لێوه&zwnj;ده&zwnj;کا، چوونکه&zwnj; به&zwnj; پێی بۆچوونی بارت، له&zwnj; ده&zwnj;قی کراوه&zwnj;دا، ده&zwnj;ق کاکشانێکه&zwnj; له&zwnj; داله&zwnj;کان و مه&zwnj;دلوول ئافراوی زه&zwnj;ینی خوێنه&zwnj;ره&zwnj; و لێره&zwnj; به&zwnj;سه&zwnj;ر جۆرێک له&zwnj; ته&zwnj;ئویل و ته&zwnj;فسیردا ده&zwnj;که&zwnj;وین که&zwnj; پۆلیفۆنیک و فره&zwnj;ده&zwnj;نگن و له&zwnj; هه&zwnj;ر جار خوێندنه&zwnj;وه&zwnj;ی ده&zwnj;قدا مه&zwnj;دلوولی نوێ و مانای نوێ سه&zwnj;ر هه&zwnj;ڵداداته&zwnj;وه&zwnj; و له&zwnj; ڕاستیدا هیچ جۆره&zwnj; &quot;قطعیت&quot; ێک له&zwnj; بواری ماناییدا نابینرێ و خوێنه&zwnj;ر له&zwnj; پڕۆسه&zwnj;ی به&zwnj;رهه&zwnj;م هێنانی مانادا به&zwnj; ته&zwnj;واویی به&zwnj;شدار و کارایه&zwnj;&zwnj; و ئه&zwnj;وه&zwnj;ی له&zwnj; مانا گشتییه&zwnj;که&zwnj;یدا به&zwnj; &quot;مه&zwnj;رگی نووسه&zwnj;ر&quot; ناسراوه&zwnj;، لێره&zwnj;دا ته&zwnj;نیا مه&zwnj;به&zwnj;ستمان بوو&zwnj; جیاوزییه&zwnj;کانی نێوان مه&zwnj;دلوولی قه&zwnj;راردادی و مه&zwnj;دلوولی شێعری تا ڕاده&zwnj;یه&zwnj;ک ڕوون بکه&zwnj;ینه&zwnj;وه&zwnj;.</span></span></span></div></div></div><p style="text-align: justify">&nbsp;</p>