دیمانه‌ی تێر و ته‌سه‌لی گۆڤارێکی ئێرانی له‌گه‌ڵ دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم سه‌رۆک کۆماری عێراق
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم سه‌رۆک کۆماری عێراق پاش خولی سه‌رۆکایه‌تی جه‌لال تاڵه‌بانی ئه‌و پۆسته‌ی وه‌ده‌ستهێناوه‌ و داڵغه‌ی زۆری سه‌باره‌ت به‌ دۆخی ئێستای عێراق و ناوچه‌که‌ هه‌یه‌. ناوبراو هه‌ستۆکییه‌کانی نێوان گرووپه‌ ئایینی و ئیتنیکییه‌کان له‌ عێراق به‌ به‌ربه‌ستێک له‌سه‌ر ڕێگای پێشکه‌وتنی دیموکراسی له‌م وڵاته‌ ده‌زانێت و بیر له‌ به‌رژه‌وه‌ندی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئاشتی نیشتمانی ده‌کاته‌وه‌.
له‌ ئاڵوگۆڕه‌ ناوچه‌ییه‌کاندا لایه‌نگری وه‌ده‌ستهێنانی ڕێککه‌وتنێکه‌ که‌ بتوانێت له‌ ڕێگای ئه‌و ڕێککه‌وتنه‌وه‌ به‌ربه‌سته‌کانی هاوکاری نێوان ئێران، تورکیا، عێراق و عه‌ره‌بستانی سه‌عوودی بسڕێته‌وه‌. به‌ ڕای ناوبراو دیموکراسی واتا حکوومه‌تی زۆرینه‌ به‌ڵام پێیوایه‌ ئه‌م زۆرینه‌ نابێت سه‌رجه‌م پۆسته‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کان بخاته‌ پاوانی خۆیه‌وه‌. له‌ ڕوانگه‌ی ناوبراوه‌وه‌ ڕۆحی ده‌ستووریی عێراق هاوسه‌نگییه‌ و هاوسه‌نگی به‌و مانایه‌ که‌ وابه‌سته‌یی فیکری و ئایینی که‌سایه‌تییه‌کان نه‌بێته‌ به‌ربه‌ستێک بۆ پێشکه‌وتنیان. ناوبراو به‌ گێڕانه‌وه‌ بیره‌وه‌ریگه‌لێک له‌ دیداره‌کانی له‌گه‌ڵ ئایه‌توڵڵا سیستانی، ناوبراو به‌ که‌سایه‌تییه‌کی ئاینده‌بین ده‌ناسێنێت که‌ له‌ کاته‌ هه‌ستۆکه‌کاندا هاتووه‌ به‌ هانای به‌رپرسانه‌وه‌ و بۆ چاره‌سه‌ری قه‌یرانه‌کانی عێراق هاتۆته‌ مه‌یدان.
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم وێڕای ده‌ربڕینی ڕه‌زامه‌ندی له‌ ده‌ستێوه‌ردانی ئه‌مه‌ریکا بۆ وه‌لاوه‌نانی سه‌دام حسێن باسی له‌ هه‌ڵه‌کانی به‌رپرسانی ئه‌مه‌ریکا له‌ عێراق ده‌کات. ناوبراو پریمر، حاکمی ئه‌مه‌ریکایی عێراق به‌ بێ ئه‌زموونی پێویست بۆ ئه‌م پۆسته‌ ده‌زانێت و پێیوایه‌ گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌ی ئه‌مه‌ریکاییه‌کان ئه‌وه‌ بوو که‌ وڵاتی عێراقیان به‌ وڵاتێکی داگیرکراو وه‌سف کرد و وه‌کوو داگیرکه‌ران له‌گه‌ڵ میلله‌تی عێراقدا ڕه‌فتاریان کرد.
به‌ ڕای ناوبراو گرووپه‌ توندڕه‌وه‌کان وه‌کوو داعش و ئه‌لقاعیده‌ به‌ ئامانجی تایبه‌ته‌وه‌ دروست کراون. ناوبراو ئه‌لقاعیده‌ به‌ ئامێرێک ده‌زانێت بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ سوپای یه‌کێتیی کۆمارییه‌کانی سۆڤییه‌ت له‌ ئه‌فغانستان و پێیوایه‌ وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌کان یارمه‌تی ئه‌م گرووپه‌یان داوه‌ به‌ڵام له‌ ئێستادا گیریان به‌ ده‌ست ئه‌م گرووپه‌وه‌ خواردووه‌. ناوبراو داهاتوویه‌کی بۆ داعش له‌ عێراقدا نابینێت و هاوکاری سه‌رجه‌م وڵاتانی ناوچه‌که‌ و جیهان بۆ له‌ناوبردنی بیرۆکه‌ی ئه‌م گرووپه‌ له‌ مێشکی گه‌نجان به‌ پێویست ده‌زانێت.
سه‌رنووسه‌ر: جه‌نابی سه‌رۆک کۆمار وێڕای سپاس و پێزانینی خۆم به‌و ده‌رفه‌ته‌ی که‌ بۆ ئه‌م وتووێژه‌ له‌گه‌ڵ وه‌رزنامه‌ی توێژینه‌وه‌کانی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی تاران ته‌رخانتان کردووه‌، حه‌ز ئه‌که‌م سه‌ره‌تا پرسیارێک بکه‌م سه‌باره‌ت به‌ ئه‌وه‌ی که‌ ڕای جه‌نابتان له‌سه‌ر شێوازی ئیداره‌ی حکوومه‌ت له‌ عێراق پاش 14 ساڵ له‌ ڕووخانی سه‌دام حسێن و سه‌رکه‌وتنی ڕه‌وته‌ شۆڕشگێڕه‌کان بریتی له‌ شیعه‌کان و کورده‌کان و ئه‌هلی سوننه‌ چییه‌؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: له‌ ڕاستیدا له‌م 14 ساڵه‌ که‌ هه‌ست به‌ ئازادی ده‌که‌ین ئیتر ترسێکمان له‌ سیسته‌می نوێ نییه‌ و نیگه‌ران نیین به‌ڵام ده‌بێ دان به‌وه‌ش دابنێم به‌ره‌ سیاسییه‌کان که‌ بۆ له‌ناوچوونی ڕژێمی سه‌دام هه‌وڵیان داوه‌ ئه‌زموونی پێویستیان بۆ ئیداره‌ی وڵات نه‌بووه‌. زیاترین شتێک که‌ ئه‌م ڕه‌وتانه‌ بوویانه‌ دژایه‌تی له‌گه‌ڵ سیسته‌می پێشوودا بووه‌ و ئه‌وه‌ی که‌ بتوانن ئه‌م سیسته‌مه‌ له‌ناو به‌رن. سیاسه‌تی سیسته‌می پێشوو به‌ گشتی ئه‌وه‌ بوو که‌ لایه‌نه‌کانی دیکه‌ بخاته‌ په‌راوێزه‌وه‌: په‌راوێزخستنی شیعه‌کان و کورده‌کان. له‌ سه‌رده‌می سیسته‌می پێشوودا ته‌نانه‌ت ئه‌هلی سوننه‌ش له‌ عێراق حکوومه‌تیان نه‌ده‌کرد. به‌ ناوی ئه‌هلی سوننه‌وه‌ شیعه‌کانیان ده‌خسته‌ په‌راوێزه‌وه‌ و به‌ ناوی قه‌ومی عه‌ره‌بییه‌وه‌ کورده‌کانیان ده‌خسته‌ په‌راوێزه‌وه‌. سه‌باره‌ت به‌ ئه‌هلی سوننه‌ ده‌بێ بڵێم هه‌ر کاتێک هه‌ست ده‌کرا که‌ که‌سایه‌تییه‌کی ئه‌هلی سوننه‌ مومکینه‌ جێگه‌ و پێگه‌یه‌ک وه‌ده‌ست بێنێت له‌ مه‌یدان ده‌یانکرده‌ ده‌ره‌وه‌ و له‌ شه‌ڕی ئێران و عێراقدا هه‌ر کاتێک بیاندییایه‌ فه‌رمانده‌یه‌ک شاره‌زا ده‌بوو له‌ بواره‌ ستراتژیکه‌کاندا زاڵ ده‌بوو ده‌ستبه‌جێ له‌ناویان ده‌برد چوونکه‌ ده‌ترسان که‌ ئه‌م که‌سایه‌تییانه‌ گه‌شه‌ بکه‌ن و له‌گه‌ڵ چه‌ند فه‌رمانده‌یه‌کی دیکه‌ دژ به‌ سه‌دام کووده‌تا بکه‌ن. نیگه‌ران بوون له‌به‌ر ئه‌وه‌ش ئه‌و فه‌رماندانه‌یان له‌ناو ده‌برد. له‌م ڕووه‌وه‌ ده‌توانین بڵێین ئه‌هلی سوننه‌ش که‌ به‌ ناوی ئه‌وانه‌وه‌ حکوومه‌ت ده‌کرا له‌ په‌راوێزدا بوون.
پاش ڕووخانی سه‌دام نیگه‌رانی و دڵه‌ڕاوکێی له‌ بیرۆکه‌ی وه‌په‌راوێزخستن به‌ سه‌ر هه‌موواندا زاڵ بوو و ئه‌زموونه‌ پێویسته‌کان بۆ ئیداره‌ی ده‌وڵه‌ت بوونیان نه‌بوو ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئاوڕ له‌ یاسای بنه‌ڕه‌تی بده‌ینه‌وه‌ ئه‌م یاسایه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی له‌لایه‌ن زۆرینه‌وه‌ پشتیوانی کراوه‌ به‌ڵام بۆشاییگه‌لێکیشی تێیدا ده‌بینرێت. بۆچی؟ چوونکه‌ وامانده‌زانی له‌ حاڵه‌تێکه‌وه‌ بۆ حاڵه‌تێکی دیکه‌ گۆڕدراوین که‌ 180 ده‌ره‌جه‌ له‌گه‌ڵ ڕابردوودا جیاوازین. به‌پێی ئه‌م ته‌سه‌وره‌ حیسابی ئه‌وه‌مان نه‌ده‌کرد و هه‌ستۆکییه‌ جۆراوجۆره‌کانمان چاره‌سه‌ر نه‌کرد. ئه‌و هه‌ستۆکییانه‌ی له‌ به‌رانبه‌ر یه‌کدا بوون هه‌ستۆکی شیعه‌کان دژ به‌ ئه‌هلی سوننه‌. شیعه‌کان به‌ نیگه‌رانییه‌وه‌ له‌و ئه‌گه‌ره‌یدا که‌ ئه‌هلی سوننه‌ دیسانه‌وه‌ دژ به‌ حکوومه‌تی شیعی کووده‌تا بکه‌ن و به‌ پشتیوانی وڵاتانی ناوچه‌که‌ بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ده‌سه‌ڵات هه‌وڵ بده‌ن هه‌وڵیان دا ئه‌هلی سوننه‌ بخه‌نه‌ په‌راوێزه‌وه‌. ئه‌مه‌ش له‌ حاڵێکدایه‌ که‌ شیعه‌کان له‌ ڕووی ژماره‌وه‌ زۆرینه‌ بوون و ده‌ڵێین به‌ درێژایی مێژوو له‌ په‌راوێزدا بوونه‌ و ئێستاش که‌ ده‌سه‌ڵاتمان به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ نابێت ئیجازه‌ بده‌ین دیسانه‌وه‌ بخرینه‌وه‌ په‌راوێزه‌وه‌.
کورده‌کان به‌رده‌وام له‌ که‌شێکی ترس و دڵه‌ڕاوکێدا ژیاون. شتێک که‌ به‌ درێژایی مێژوو بۆ ئه‌وان ڕووی داوه‌ وه‌کوو کاره‌ساتی ئه‌نفال که‌ له‌و کاره‌ساته‌یه‌ 182 هه‌زار که‌س قوربانی بوون یان کاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌ که‌ له‌ چاوترووکانێکدا 5 هه‌زار ئینسان قوربانی بوون. ئه‌وان ده‌ڵێین ده‌بێت به‌ شێوازێک ڕه‌فتار بکه‌ین ئه‌م ڕووداوانه‌ دووپات نه‌بنه‌وه‌. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش هه‌ر لایه‌نێک بۆ لایه‌نی به‌رانبه‌ر به‌ نیگه‌رانی و دڵه‌ڕاوکێ و هه‌ستیارییه‌کی تایبه‌ته‌وه‌ ده‌ڕوانێت.
له‌ ئاکامدا ئه‌م نیگه‌رانی و دڵه‌ڕاوکێیه‌ی ئێمه‌ نه‌یتوانی ده‌وڵه‌ت بخاته‌ ڕێبازێکی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌وه‌ که‌ بتوانێت عێراقێکی نوێ چێبکات. عێراقێک که‌ بتوانێت له‌سه‌ر خه‌تێکی سیاسی دیاریکراو بڕوات و بتوانێت له‌ ئه‌زموونه‌کانی پێشوو ده‌رس بگرێت و گرفتاری ئه‌و ئه‌زموونانه‌ نه‌بێت و هه‌ر له‌م که‌شه‌دا سیاسه‌ته‌ ئیداری و ئابوورییه‌کانی خۆی ببێت.
به‌ڵێ زۆرینه‌ی خه‌ڵکی عێراق له‌ ڕابردوودا به‌ حیزبی به‌عسه‌وه‌ وابه‌سته‌ بوون به‌ڵام ئه‌م وابه‌سته‌ییه‌ له‌ ڕووی سیاسییه‌وه‌ بوو له‌ ڕووی ئیعتیقادییه‌وه‌ به‌م حیزبه‌ وابه‌سته‌ نه‌بوون و ئه‌وه‌ش له‌به‌ر ئه‌وه‌ بوو که‌ بتوانن بژین. یه‌کێک له‌ پرسه‌ گرینگ و پێویسته‌کان ئه‌وه‌یه‌ که‌ بتوانین ئه‌م ئینسانانه‌ جیاوه‌ بکه‌ین و بزانین کام یه‌ک له‌ به‌عسییه‌کان که‌ له‌ سیسته‌می پێشوودا به‌شداری حکوومه‌ت بوونه‌ ده‌بێ له‌ حکوومه‌ت ده‌ربکرێن. ئێمه‌ ئه‌م وردبوونه‌وه‌مان نه‌بووه‌ هه‌ر له‌م ڕووه‌شه‌وه‌ مومکینه‌ هه‌ندێ له‌ به‌عسییه‌کان که‌ جێگه‌ و پێگه‌یه‌کی گرینگیان له‌ ڕابردوودا بووه‌ به‌ واسیته‌ و هه‌ڵخه‌ڵاتدنه‌وه‌ له‌ حکوومه‌تدا مابووبێتن و له‌ به‌رانبه‌ردا هه‌ندێ به‌عسی دیکه‌ که‌ ئیعتیقادیان به‌ حیزبی به‌عسیش نه‌بووه‌ و پله‌ و پایه‌ی حیزبی گرینگیشیان نه‌بووه‌ خرابێتنه‌ په‌راوێزه‌وه‌.
ڕه‌فتار و ئاکاری ئێمه‌ ده‌بێت وردتر له‌ ساڵانی پێشوو بێت. ئێمه‌ له‌ ئێستادا هه‌وڵ ده‌ده‌ین ئه‌م که‌موکۆڕییانه‌ چاره‌سه‌ر بکه‌ین. ئه‌و که‌موکۆڕییانه‌ی که‌ ئه‌مڕۆ ئاشکرا بوونه‌. ئێمه‌ باس له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئاشتیی نیشتمانی ده‌که‌ین و پاش ئه‌م قۆناغه‌ ده‌بێت به‌ په‌یوه‌ندییه‌ ناوخۆییه‌کانی خۆماندا بچینه‌وه‌. ده‌وڵه‌تگه‌لێک هه‌ن که‌ پێگه‌ی ستراتژێکیان هه‌یه‌. ده‌وڵه‌تگه‌لێکی گه‌وره‌ له‌ ناوچه‌که‌دا که‌ ده‌بێت په‌یوه‌ندییه‌کانی خۆمان له‌گه‌ڵ ئه‌م ده‌وڵه‌تانه‌ ڕێکبخه‌ین. هه‌روه‌ها له‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ هه‌ندێ له‌ وڵاتانی جیهان ده‌بێ بتوانین هاوسه‌نگی دروست بکه‌ین. گرینگ ئه‌وه‌یه‌ که‌ له‌ دانانی یه‌که‌مایه‌تییه‌کاندا گرفتار نه‌بین چ له‌ ڕیزبه‌ندی و میحوه‌ربه‌ندی ناوچه‌ییدا چ نێونه‌ته‌وه‌ییشدا. نابێت له‌ هاوپه‌یمانی له‌گه‌ڵ ڕووسیادا دژ به‌ ئه‌مه‌ریکا ده‌ربکه‌وین. هه‌روه‌هاش نابێت له‌ پاڵ ئه‌مه‌ریکا له‌ به‌رانبه‌ر ڕووسیا و چین بوه‌ستین. هه‌روه‌هاش له‌ به‌رانبه‌ر دوو وڵاتی گه‌وره‌ و دراوسێی واتا ئێران و تورکیا نابێ هه‌ڵوێستمان هه‌بێت. ئێمه‌ له‌ ڕووی مێژووییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئێران په‌یوه‌ندییه‌کی دێرینه‌مان هه‌یه‌. له‌ نێوان دوو وڵاتدا نزیک به‌ 1400 کیلۆمه‌تر سنووری هاوبه‌ش هه‌یه‌. به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌شی فه‌رهه‌نگی و مێژووییمان هه‌یه. هه‌روه‌هاش له‌گه‌ڵ تورکیا په‌یوه‌ندیمان هه‌یه‌. تورکیا پێش ئه‌م سه‌رده‌مه‌ و کاتێک که‌ ده‌وڵه‌تی عوسمانییه‌کان حکوومه‌تیان ده‌کرد به‌ سه‌ر سه‌رجه‌م ناوچه‌که‌دا بریتی له‌ عێراق، سووریا، فه‌له‌ستین، ئۆردۆن، مه‌راکێش و میسردا زاڵ بوون. سه‌رجه‌م ئه‌م وڵاتانه‌ له‌ ژێر ڕکێفی حکوومه‌تی عوسمانیدا بوون به‌ڵام پاش شه‌ڕی یه‌که‌می جیهانی حکوومه‌تی عوسمانی هێرش کرایه‌ سه‌ری و له‌ ئاکامدا حاکمییه‌تێکی نوێ له‌ تورکیا ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌سته‌وه‌ گرت. سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ندی مێژوویی له‌گه‌ڵ تورکیا سنووری هاوبه‌ش، به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌ش و پرسی ئاویشمان له‌ نێواندا هه‌یه‌. ئاوی دوو ڕووباری دیجله‌ و فورات له‌ تورکیا سه‌رچاوه‌ ده‌گرن. هه‌ر به‌و بۆنه‌شه‌وه‌ ده‌بێ له‌ هاوکارییه‌کانمان له‌گه‌ڵ ئه‌م وڵاته‌دا سه‌ره‌تا به‌رژه‌وه‌ندی خۆمان بپارێزین و پاشان له‌گه‌ڵ هه‌رکام له‌م ده‌وڵه‌تانه‌ واتا ئێران، سووریا، تورکیا، ئۆردۆن و کوه‌یت په‌یوه‌ندییه‌کی تۆکمه‌ و پایا دابمه‌زرێنین.
سه‌رنووسه‌ر: زۆر سپاس جه‌نابی سه‌رۆک کۆمار! ئاماژه‌تان به‌ دوو پرسی گرینگ دا: نه‌بوونی ئه‌زموونی پێویست بۆ ئیداره‌ی وڵات، و سیاسه‌ته‌ عه‌شیره‌ییه‌کان. ده‌توانین بڵێین به‌رپرسه‌ عێراقییه‌کان پاش 14 ساڵ ئه‌زموونێکی باشیان له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی وڵات وه‌ده‌ستهێناوه‌ به‌ڵام کێشه‌ی دووهه‌م (هه‌ستۆکییه‌ عه‌شیره‌ییه‌کان) زیادی کردووه‌. به‌ڕێزتان وه‌کوو سه‌رۆک کۆمار چ داهێنه‌ری و پێشنیارێکتان بۆ تێپه‌ڕاندنی ئه‌م کێشه‌یه‌ ئاراسته‌ کردووه‌ به‌ تایبه‌ت ئه‌وه‌ی که‌ هه‌مووان دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم به‌ واریسی بیروڕاکانی سه‌رۆک مام جه‌لال ده‌زانن که‌ به‌ ستراتژی نێوانجی خۆی هه‌وڵی ده‌دا هاوسه‌نگی سیاسی له‌ عێراق حاکم بێت.
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: سیسته‌می عێراق له‌ ڕووی یاساییه‌وه‌ سیسته‌مێکی په‌رله‌مانییه‌. له‌ سیسته‌مه‌ په‌رله‌مانییه‌کاندا ڕۆڵی سه‌رۆک کۆمار بریتییه‌ له‌ هه‌ندێ کاروباری سووری و فورمالیته‌. له‌م سیسته‌مانه‌دا سه‌رۆک کۆمار له‌ کاروباری ئیداری، ده‌وڵه‌تی و پرسه‌کانی حکوومه‌تدا ده‌سه‌ڵاتێکی ئه‌وتۆی نییه‌. له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌ سه‌رۆک کۆمار ده‌توانێت ته‌نانه‌ت له‌ ماڵه‌که‌ی خۆیشی نه‌چێته‌ده‌رێ و ته‌نیا نامه‌ ئیدارییه‌کان واژۆ بکات به‌ڵام له‌ دۆخی ئێستای عێراقدا سه‌رۆک مام جه‌لال که‌ یه‌کێک له‌ ڕۆڵگێڕانی سه‌ره‌کی شۆڕش له‌ عێراق بووه‌ کاریگه‌رییه‌کی چالاکی له‌ مه‌یداندا بوو. ناوبراو به‌هۆی ئه‌و که‌سایه‌تییه‌ چالاکه‌ی که‌ بووی له‌ هه‌موو ده‌رکه‌کانی ده‌دا و له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خۆی ده‌کشایه‌وه‌ و هه‌مووان وه‌کوو برایه‌کی گه‌وره‌تر سه‌یریان ده‌کرد. نه‌ ته‌نیا گرووپه‌ کوردییه‌کان به‌ڵکوو هه‌مووان به‌ ڕێزه‌وه‌ سه‌یریان ده‌کرد. من به‌ ڕێکه‌وت پاش کۆتایی خولی سه‌رۆکایه‌تی جه‌نابیان وه‌کوو جێگری ئه‌و هه‌ڵبژێردرام.
من تێگه‌یشتم که‌ سه‌رۆک کۆمار له‌ چوارچێوه‌ی حکوومه‌تی عێراقدا ده‌سه‌ڵاتێکی نییه‌ که‌ بتوانێت به‌ر به‌ بڕیارێک بگرێت یان نه‌هێڵێت کارێک ئه‌نجام ببێت. هه‌ڵبه‌ت هه‌ندێ ده‌سته‌واژه‌ی ئینتیزاعی له‌ ده‌ستووردا هه‌یه‌ و سه‌رۆک کۆمار وه‌کوو نمانه‌ی وڵات پێناسه‌ ده‌کات یان له‌ کۆبوونه‌وه‌ جۆربه‌جۆره‌کاندا ده‌ڵێین تۆ باوکی هه‌موومانی و منیش سپاسی ئه‌وان ده‌که‌م به‌هۆی ئه‌و ده‌سته‌واژانه‌ی به‌کاری دێنن. ده‌بێ بڵێم تا ئێستا یاسایه‌کمان بۆ سه‌رۆک کۆماری نییه‌. هه‌ڵبه‌ت ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ من له‌ یاسا ڕابردووه‌کان که‌ له‌ سه‌رده‌می پێشووی کاری پێده‌کرا که‌ڵک وه‌ربگرم به‌ڵام ئه‌زانم ئه‌م کاره‌ ده‌بێته‌هۆی سه‌رهه‌ڵدانی کێشه‌ی نوێ. له‌و ڕووه‌شه‌وه‌ ڕوومان هێناوه‌ له‌ لایه‌نی کۆمه‌ڵایه‌تی و گشتی له‌ حکوومه‌ت. بۆ نموونه‌ له‌ هه‌ندێک قۆناغدا که‌ په‌یوه‌ندی نێوان لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان ئاڵۆز بووه‌ و ته‌نانه‌ت پێش له‌وه‌ش سه‌رۆکانی سێ ئیداره‌ و ڕێبه‌ری گرووپه‌کان و دیکه‌ی که‌سایه‌تییه‌کانم بانگهێشت ده‌کرد. سه‌رۆک کۆمار و جێگره‌کانیشی له‌م کۆبوونه‌وه‌دا ئاماده‌ ده‌بوون. سه‌رۆک وه‌زیران و جێگره‌کانیشی بوون. له‌ پاڵ ئه‌واندا سه‌رۆکی په‌رله‌مان و جێگره‌کانیشی ئاماده‌ بوون. سه‌ره‌ڕای ئه‌م که‌سایه‌تییانه‌ به‌رپرسانی پله‌ 1ی سیاسیش ئاماده‌ بوون. سه‌رجه‌م نزیک به‌ 17 که‌س له‌گه‌ڵ یه‌ک دیداریان ده‌کرد و له‌ میدیاکانیشدا ڕایانده‌گه‌یاند که‌ سه‌رجه‌م به‌رپرسان شوێنی سه‌رۆک کۆمار گردبوونه‌ته‌وه‌ و گفتوگۆیان کردووه‌.
هه‌ندێ له‌ به‌شداربووان له‌م کۆبوونه‌وانه‌دا پێبه‌ندی ڕێککه‌وتنه‌کان نه‌بوون و ده‌ستبه‌جێ پاش ڕۆیشتنه‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ کۆبوونه‌وه‌که‌ به‌ کۆنفڕانسی ڕۆژنامه‌وانیی له‌گه‌ڵ میدیا و ته‌له‌فزیۆنییه‌کان که‌ ڕاسته‌وخۆش بڵاو ده‌بوونه‌وه‌ بیروڕایه‌کیان ده‌هێنایه‌ ئاراوه‌ که‌ په‌ره‌ی زیاتری به‌ ته‌نگه‌ژه‌کان ده‌دا. له‌ درێژه‌ی ئه‌م کۆبوونه‌وانه‌دا بڕیارم دا بانگهێشتیان بکه‌م و جه‌خت بکه‌مه‌وه‌ که‌ میدیاکان و کامێراکان که‌ بتوانن کاریگه‌ری نێگه‌تیڤیان ببێت لێره‌ نین و شوێنی دانیشتنی هه‌مووانمان له‌ یه‌ک ئاستدا گونجاند له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و هه‌ستۆکیانه‌ و ئه‌و قه‌یرانانه‌ی له‌سه‌ر شوێنی دانیشتن ڕووی دابوو په‌ره‌ نه‌سێنێت. له‌ ئێستادا کۆبوونه‌وه‌کان ئاوا ئیداره‌ ده‌که‌ین و هه‌ر له‌م نووسینگه‌یه‌دا به‌ بێ به‌شداربوونی هه‌واڵنێران و وێنه‌گران دیدار ده‌که‌ین و شوکر بۆ خودا ده‌توانم بڵێم له‌ دۆخی ئێستادا کاتێک که‌ له‌گه‌ڵ یه‌ک دیدار ده‌که‌ین ئیتر کێشه‌کانی زوومان نییه‌ و ئیتر نیگه‌ران نین له‌وه‌ی که‌ یه‌کێک له‌ که‌سایه‌تییه‌کان دژ به‌ ئه‌وی تر هه‌ڵوێستیان ببێت یان که‌سێکیان ئه‌وی دیکه‌یان تاوانبار بکات. ئه‌مه‌ هه‌مووی ئه‌و شته‌ نییه‌ که‌ له‌ئارادایه‌. واتا کاره‌کان به‌ شێوازێکی ئاسایی و ڕه‌وان ده‌ڕواته‌ پێشێ هه‌ر بۆیه‌ش من هه‌ست به‌ ئارامش ده‌که‌م. له‌لایه‌که‌وه‌ ئه‌رکه‌کانم تێپه‌ڕاندووه‌ و له‌پێناو نزیککردنه‌وه‌ی ڕوانگه‌ جۆربه‌جۆره‌کاندا هه‌نگاو هه‌ڵده‌نێم و له‌لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ ڕۆڵی یاسایی خۆم ده‌گێڕم. من به‌ درێژایی مێژوو له‌ سه‌رده‌می گه‌نجیمه‌وه‌ که‌ له‌ بزووتنه‌وه‌ی ئازادیخوازی کوردی عێراقه‌وه‌ ساڵه‌های ساڵ له‌و به‌ره‌یه‌دا ئاماده‌ بووم و هه‌ست به‌ ئارامشی ڕۆح و ویژدان ده‌که‌م چوونکه‌ هه‌وڵم داوه‌ له‌و کێشانه‌ی که‌ هاتوونه‌ته‌ پێشێ هیچ کاتێک لایه‌نێکی شه‌ڕه‌که‌ نه‌بم. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر پرسێک بێته‌ئاراوه‌ که‌ په‌یوه‌ندی به‌ کورده‌کانه‌وه‌ هه‌یه‌ په‌ره‌ی پێناده‌م و ده‌ستێوه‌ردان ناکه‌م چوونکه‌ نوێنه‌ری گرووپه‌ کوردییه‌کان ئاماده‌ن و من نوێنه‌ری کورده‌کان له‌م پۆسته‌دا نیم. به‌رده‌وام ده‌ڵێم من کاندیدای گرووپه‌ کوردییه‌کانم بۆ ئه‌م پۆسته‌ (سه‌رۆک کۆماری) و به‌ ده‌نگدان و ڕێککه‌وتنی که‌سانی دی ئه‌و پۆسته‌م وه‌ده‌ستهێناوه‌. ئه‌ندامانی په‌رله‌مان به‌ هه‌رێم و غه‌یری هه‌رێمیشه‌وه‌ هه‌روه‌ها نوێنه‌ری حیزبه‌ کوردییه‌کان ئاماده‌ن. من ته‌نانه‌ت نوێنه‌ری یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستان -واتا حیزبێک که‌ خۆم له‌ دامه‌زرێنه‌رانی ئه‌و حزبه‌م- نیم. له‌به‌ر ئه‌وه‌ش ئه‌گه‌ر پرسێکیش له‌ئارادا بێت داوای له‌ نووسینگه‌ی سیاسی یه‌کێتی ده‌که‌م به‌رپرسی نووسینگه‌ی سیاسی بۆ کۆبوونه‌وه‌یه‌ک که‌ له‌ ڕۆژی دیاریکراودا به‌ڕێوه‌ده‌چێت بنێرێت.
من به‌م شێوازه‌ کاره‌کانم تێده‌په‌ڕێنم. هه‌روه‌ها سه‌باره‌ت به‌ پرسی یه‌که‌م که‌ ئێران و تورکیام هه‌ڵسه‌نگاند ده‌بێ بڵێم وڵاتێکی دیکه‌ش له‌ ناوچه‌که‌دا هه‌یه‌ واتا ده‌وڵه‌ته‌کانی که‌نداوی فارس و ئێمه‌ش چ بمانه‌وێ و نه‌مانه‌وێ عه‌ره‌بستانی سه‌عوودی سه‌رکردایه‌تیی ئه‌م وڵاتانه‌ی وه‌ئه‌ستۆیه‌. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش ده‌بێ هه‌وڵ بده‌ین. چه‌ندین جار ئه‌م بیروڕایه‌م هێناوه‌ته‌ئاراوه‌ که‌ بۆچی ڕێککه‌وتنێک له‌ نێوان کۆماری ئیسلامی، کۆماری تورکیا، کۆماری عێراق و وڵاتی پاشایه‌تی عه‌ره‌بستان سه‌باره‌ت به‌ پرسه‌ گرینگه‌کان ده‌سته‌به‌ر نابێت؟ بابه‌تگه‌لێکی زۆر هه‌ن که‌ ده‌توانین له‌سه‌ریان ڕێکبکه‌وین. پرسگه‌لێک وه‌کوو که‌شوهه‌وا، ژینگه‌ و پاراستنی ژینگه‌ زۆر گرینگن و له‌ سه‌رووی پرسه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی وڵاتانی که‌نداوی فارس دێته‌ ئه‌ژمار. ئه‌مانه‌ پرسی سیاسی نین به‌ڵکوو له‌و پرسه‌ ئیجراییانه‌ن که‌ ده‌کرێت له‌وانه‌وه‌ ده‌ستپێبکرێت و هه‌نگاو هه‌نگاو به‌ره‌وپێش بچین. من هه‌روه‌ها بیر له‌وه‌ ده‌که‌مه‌وه‌ ئایا عێراق ده‌توانێت له‌ بواری نزیککردنه‌وه‌ی بیروڕاکاندا ڕۆڵی هه‌بێت؟ به‌ ڕای من له‌ بنه‌ماوه‌ ئه‌م کاره‌ مومکینه‌ به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی بچێته‌ قۆناغی جێبه‌جێ کردنه‌وه‌ ده‌بێت کۆمه‌ڵێک هه‌نگاوی ناڕاسته‌وخۆ هه‌ڵبگرین و تۆزێکیش چاوه‌ڕوانی ده‌رفه‌ته‌کانی داهاتوو بین. من له‌ یه‌که‌م سه‌فه‌ری خۆم که‌ پاش سه‌رۆک کۆماری بۆ ئه‌مه‌ریکا بووم له‌گه‌ڵ جه‌نابی جۆ بایدن دیدارم کرد. ناوبراو له‌م دیداره‌دا گوتی: ئێمه‌ دژ به‌ ئێران نین و نامانه‌وێت کێشه‌یان بۆ دروست بکه‌ین. ئێمه‌ ته‌نیا کێشه‌ی ئه‌منییه‌تیمان له‌گه‌ڵ ئێران هه‌یه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ بواری ڕێککه‌وتنه‌ ناڤۆکییه‌کاندا. ناوبراو ڕوو له‌ من وتی: "ئایا مومکینه‌ کاتێک که‌ له‌گه‌ڵ دۆسته‌ ئێرانییه‌کانی خۆت دیدار ده‌که‌یت ئه‌م قسانه‌یان له‌گه‌ڵ بکه‌یت" منیش به‌وم گوت ئایا ده‌ته‌وێت من له‌ نێوان ئێوه‌دا نێوبژیڤان بم؟ وه‌ڵامی دایه‌وه‌: "نامانه‌وێ نێوبژیڤانی بکه‌یت به‌ڵام چوونکه‌ ئه‌وان له‌گه‌ڵ ئه‌وان دۆستن هیوادارم ئه‌م بابه‌ته‌یان پێ بگه‌یێنیت که‌ واژۆی ڕێککه‌وتنه‌ ناڤۆکییه‌کان زۆر گرینگه‌."
سه‌رنووسه‌ر: ئایا به‌ ڕای جه‌نابتان جۆ بایدن له‌ لێدوانه‌کانیدا ڕاست ده‌کات؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: له‌ ڕوانگه‌ی ئه‌وانه‌وه‌ واژۆی ئه‌م دۆسیه‌یه‌ له‌لایه‌ن ئێرانه‌وه‌ زۆر گرینگ بوو.
 
 
سه‌رنووسه‌ر: به‌ڵێ واژۆی ڕێککه‌وتننامه‌ی ناڤۆکی بۆ ئه‌وان زۆر گرینگ بوو به‌ڵام له‌وه‌یدا که‌ ئیدعای کردووه‌ که‌ له‌گه‌ڵ ئێران دژایه‌تی نییه‌ یان ئه‌وه‌ی که‌ نایانه‌وێت کێشه‌ بۆ ئێران ساز بکه‌ن ئایا ڕاستی وتووه‌؟ کێ فڕۆکه‌ی موسافیری ئێرانی کرده‌ ئامانج؟ کێ له‌سه‌ر ڕێگه‌ی میلله‌تی ئێراندا ئه‌م هه‌موو کێشه‌یه‌ی ساز کردووه‌؟ ئایا ئه‌مه‌ریکییه‌کان نه‌بوون؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: نامانه‌وێت ئه‌م پرسه‌یه‌ درێژه‌ پێبده‌م که‌ ئایا کێشه‌کان ده‌مێننه‌وه‌ یان خه‌یر. ئه‌مانه‌ بابه‌تێکی دیکه‌یه‌. من به‌وم گوت ئێمه‌ به‌ چاوی ئێوه‌ سه‌یری ئێران نه‌که‌ین. هه‌روه‌ها که‌ به‌ چاوی ئێرانیش سه‌یری ئێوه‌ ناکه‌ین. چوونکه‌ په‌یوه‌ندی نێوان ئێوه‌ و ئێران ئاڵۆزه‌ به‌ڵام په‌یوه‌ندی نێوان ئێمه‌ و ئێوه‌ به‌ شێوازێکی دیکه‌یه‌ چوونکه‌ ئێوه‌ پشتیوانی له‌ ئێمه‌ ده‌که‌ن و بۆ له‌ناوبردنی ڕژێمی به‌عس کاریگه‌ریتان بووه‌. مه‌به‌ستی من ئه‌وه‌یه‌ که‌ پێویسته‌ عێراق له‌ دوو ڕێبازدا هه‌نگاو هه‌ڵبێنێت:
یه‌که‌م؛ له‌ ناوخۆی عێراق بۆ له‌ناوبردنی هه‌ستۆکییه‌کانی نێوان لایه‌نه‌کان هه‌وڵ بده‌ین و له‌ نزیککردنه‌وه‌ی ڕوانگه‌ی وڵاتانی ناوچه‌که‌دا ڕۆڵمان هه‌بێت چوونکه‌ بۆ نموونه‌ ئه‌هلی سوننه‌ ناتوانن شیعه‌کان و کورده‌کان بخه‌نه‌ ڕووبارێکه‌وه‌ یان شیعه‌کانیش توانای پاککردنه‌وه‌ی عێراقیان ببێت له‌ ئه‌هلی سوننه‌ و کورده‌کان. هه‌روه‌ها کورده‌کانیش ناتوانن هیچ کام له‌ دوو لایه‌نه‌که‌ی دیکه‌ له‌ناو به‌رن هه‌ر به‌و بۆنه‌شه‌وه‌ هیچ ڕێچارێک نییه‌ جیا له‌ ئاشتی.
دووهه‌م ئه‌وه‌ی که‌ هه‌ر جۆره‌ ئاڵۆزی له‌ په‌یوه‌ندی نێوان وڵاتانی ناوچه‌که‌ بۆ هه‌مووان کاره‌ساتبار ده‌بێت. بۆ نموونه‌ شه‌ڕی عێراق و ئێران که‌ به‌ بێ هیچ جۆره‌ پاساوێک ده‌ستیپێکرد و سه‌دام حسێن له‌لایه‌ن وڵاتانی جۆربه‌جۆره‌وه‌ به‌ ئامانجی سیاسی پشتیوانی لێکرا له‌ ئاکامی ئه‌م شه‌ڕه‌دا ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ هاووڵاتیانی عێراق و ئێران شه‌هید بوون و سه‌دان هه‌زاری دیکه‌ش به‌هۆی برینی قووڵه‌وه‌ له‌کار که‌وتن. ئه‌م شه‌ڕه‌ له‌سه‌ر ئابووری هه‌ر دوو لایه‌ن کاریگه‌ری هه‌بوو بۆچی سه‌دام شه‌ڕی به‌ سه‌ر ئێراندا سه‌پاند؟ پاشان بۆچی بۆ کوه‌یت هێرشی برد و کوه‌یتی داگیر کرد؟ له‌م ڕووه‌وه‌ ده‌بێت بیر له‌وه‌ بکه‌ینه‌وه‌ که‌ بیروڕای وڵاتانی دراوسێ لێکنزیک بکه‌ینه‌وه‌ و له‌م بواره‌دا بین به‌ هۆکاری خێر.
سه‌رنووسه‌ر: جه‌نابی سه‌رۆک کۆمار پرسیارێکی دیکه‌ له‌ بواری پرسه‌ ناوخۆییه‌کانی عێراق ده‌پرسم. هه‌ندێ له‌ به‌ربه‌سته‌کانی جێبه‌جێ کردنی دیموکراسیتان ناو برد. واده‌زانم دیموکراسی واتا حکوومه‌تی زۆرینه‌. چی ده‌بێته‌هۆی جێبه‌جێ کردنی دیموکراسی له‌ عێراق و ڕێگری له‌ حکوومه‌تی زۆرینه‌ هه‌ڵبه‌ت به‌ به‌شداری که‌مینه‌کان؟ له‌ عێراقدا ده‌بێت یان حکوومه‌تی تاکه‌که‌سی دیکتاتۆری قبووڵ بکرێت یان یارمه‌تی به‌ زۆرینه‌ بدرێت که‌ به‌ یارمه‌تی دیکه‌ی لایه‌نه‌کان وڵات ئیداره‌ بکات وه‌کوو هه‌ر وڵاتێکی دیکه‌. ئایا به‌ ڕای جه‌نابتان خه‌ڵکی عێراق به‌ دیموکراسییه‌وه‌ پێبه‌ندن؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: کێشه‌ی سه‌ره‌کی له‌ پێناسه‌کردنی ده‌سته‌واژه‌ی زۆرینه‌دایه‌. مه‌به‌ست له‌ زۆرینه‌ چییه‌؟ فه‌رز ده‌که‌ین که‌ کاتێک ده‌ڵێن زۆرینه‌ مه‌به‌ستمان زۆرینه‌ی ده‌نگه‌کان بێت. زۆرینه‌یه‌ک که‌ به‌ به‌رنامه‌کانی ئه‌م حیزبه‌ یان ئه‌م گرووپه‌ مه‌یلیان هه‌یه‌ و ئه‌وه‌ش به‌و مانا نییه‌ که‌ ژماره‌ی که‌سه‌کانی ئه‌و به‌شه‌ له‌ کۆمه‌ڵگا که‌ زیاترن حه‌قی حاکمییه‌تیان هه‌یه‌.
سه‌رنووسه‌ر: کاتێک که‌ زۆرینه‌ له‌ ئه‌مه‌ریکا ده‌نگی به‌ جه‌نابی تره‌مپ دا هیچ که‌سێک پرسی له‌ وابه‌سته‌یی عه‌قیده‌یی ئه‌و نه‌کرد.
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: ئه‌وان ده‌نگیان دا به‌ڵام ئایا ده‌نگده‌ره‌کان به‌ تره‌مپ وابه‌سته‌ به‌ ئایینێکی دیاریکراوه‌وه‌ بوون؟
سه‌رنووسه‌ر: هاووڵاتیان له‌ ڕووی شعوور و تێگه‌یشتنی خۆیانه‌وه‌ ده‌نگیان به‌و داوه‌.
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: ئێمه‌ پشتیوانی له‌م بیرۆکه‌ ده‌که‌ین که‌ ده‌نگی زیاتر له‌سه‌ر قبووڵکردنی به‌رنامه‌کان بێت.
سه‌رنووسه‌ر: ئینسان به‌هۆی مرۆڤایه‌تییه‌وه‌ به‌ڕێزه‌ و ده‌نگی ئینسانیش ڕێزی لێ ده‌گیرێت چ یه‌ک که‌س بێت چ 60 له‌سه‌دی کۆمه‌ڵگایه‌ک بێت. چ ئه‌م ئینسانه‌ مه‌یلی به‌م ڕوانگه‌ ببێت چ به‌ ڕوانگه‌یه‌کی دیکه‌. کاتێک که‌ زۆرینه‌یه‌ک به‌ بێ له‌به‌رچاوگرتنی وابه‌سته‌یی ئایینی ئه‌وان به‌ که‌سێک یان حزبێک ده‌نگ ئه‌ده‌ن بۆچی ده‌بێ به‌ربه‌ستێک له‌سه‌ر ڕێگای به‌کارهێنانی ده‌نگه‌کانیان دروست ببێت.
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: ده‌نگی ئه‌وان جێگای ڕێزه‌. مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌بێت به‌ ده‌سته‌واژه‌ی زۆرینه‌ به‌ مانایه‌کی تایبه‌ته‌وه‌ بڕوانین. ئه‌وه‌ی که‌ به‌ ده‌نگی زۆرینه‌ له‌ به‌شێکی کۆمه‌ڵگاوه‌ (بۆ نموونه‌ شیعه‌کان) بڕوانینه‌ کۆمه‌ڵگاوه‌ مه‌ترسیدارن یان ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ده‌ره‌چه‌ی توانای مه‌یدانییه‌وه‌ بڕوانین ئه‌وه‌ش دیسان مه‌ترسیداره‌. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئێمه‌ له‌ ده‌ره‌چه‌ی شارۆمه‌ندییه‌وه‌ ده‌ڕوانینه‌ زۆرینه‌ی عێراق. ئێمه‌ وه‌کوو شیعه‌ یان سوننه‌ یان کورد ناڕۆینه‌ پڕۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ به‌ڵکوو وه‌کوو کۆمه‌ڵێک له‌ شارۆمه‌ندانی عێراقی ئه‌و پڕۆسه‌یه‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ین.
سه‌رنووسه‌ر: ئه‌گه‌ر خه‌ڵک و هاووڵاتیانی عێراقی له‌سه‌ر سندوقه‌کانی ده‌نگدان ئاماده‌ ده‌بن و به‌ دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم وه‌کوو سه‌رۆک کۆمار ده‌نگ ده‌ده‌ن چ کێشه‌یه‌کی هه‌یه‌؟ زۆرینه‌ی خه‌ڵکی عێراق شیعه‌ن به‌ڵام ده‌نگیان داوه‌ به‌ سه‌رۆک کۆمارێکی کورد ئایا ئه‌مه‌ کێشه‌یه‌کی ده‌بێت؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: ئێمه‌ هه‌ر ئه‌م مانایه‌مان ده‌وێت به‌ڵام ئه‌م مانایه‌ له‌ زۆرینه‌ مانای ئایینی، مانای مه‌زهه‌بی یان مانای ئیتنیکی نییه‌ بۆچی؟ چوونکه‌ مانای ئیتنیکی و مه‌زهه‌بی له‌ عێراق کاره‌ساته‌. ئه‌م مانایه‌ به‌رده‌وام وه‌کوو به‌ربه‌ستێک له‌ به‌رانبه‌ر شیعه‌کان و کورده‌کان بووه‌. له‌م ڕووه‌وه‌ زۆرینه‌یه‌ک که‌ له‌ژێر کاریگه‌ری ده‌وڵه‌تدایه‌ به‌ مه‌یلی حکوومه‌ت ده‌نگ ده‌ده‌ن. ئه‌مه‌ش به‌ مانای ده‌نگی سالم و بێ کاریگه‌ر له‌ بیرۆکه‌ ئایینییه‌کان، مه‌زهه‌بییه‌کان و ئیتنیکییه‌کان نییه‌. بۆ نموونه‌ له‌ ئێستادا له‌ ڕۆمانی پۆستی سه‌رۆک وه‌زیران له‌ ئه‌ستۆی ژنێکی موسڵماندایه‌ که‌ په‌نابه‌ری ئه‌و وڵاته‌یه‌. سه‌یر بکه‌ن ئه‌مه‌ چ جوانه‌.
ئۆباما کوڕی حسێن گه‌نجێک بوو له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌کی موسڵمان و ڕه‌ش پێست و له‌ هه‌مان کاتدا ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌سته‌وه‌ گرت. ناوبراو به‌هۆی ڕه‌ش پێست بوونه‌وه‌ 50 ساڵ له‌مه‌وپێش مافی ئه‌وه‌ی نه‌بوو بچێته‌ ڕێستوورانتێکه‌وه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ وه‌ڵامی نامه‌ی زۆرینه‌ به‌ڵێیه‌ و دیموکراسی به‌ مانای زۆرینه‌یه‌ به‌ڵام به‌و مه‌رجه‌ی ئه‌و زۆرینه‌ نه‌یه‌وێت سه‌رجه‌م پۆسته‌ حکوومه‌تییه‌کان داگیر بکات. بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر زۆرینه ده‌سه‌ڵات بخاته‌ ده‌ست‌ حزب یان گرووپێک مانای ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ ئه‌م گرووپه‌ سه‌رجه‌م پۆسته‌ حکوومه‌تییه‌کان بخاته‌ پاوانی خۆیه‌وه‌. له‌و حاڵه‌ته‌دا کێشه‌ و کاره‌سات ده‌ستپێده‌کات. هه‌روه‌ها که‌ له‌ سه‌رده‌می سه‌دام حسێن له‌ عێراقدا ڕووی دا. ئه‌وان زۆرینه‌یان به‌ زۆرینه‌ی حیزبی به‌عس ته‌فسیر ده‌کرد و هه‌ر که‌سێک که‌ له‌گه‌ڵ حیزبی به‌عسدا نه‌بوایه‌ ئه‌یانسڕییه‌وه‌ ته‌نانه‌ت وه‌کوو فه‌رمانبه‌رێکی ئاساییش قبووڵیان نه‌ده‌کرد.
ئێستا ده‌بێ دان به‌وه‌ دابنین که‌ له‌م بواره‌دا کێشه‌مان هه‌یه‌. له‌ هه‌ندێ له‌ وه‌زاره‌تخانه‌ و موئه‌سساته‌ حکوومییه‌کاندا به‌رپرسانی خزمه‌تگوزار به‌ چاوی شیعه‌ و سوننه‌ ده‌بینرێن و له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ ئه‌رکه‌کان دابه‌ش ده‌کرێن. ئه‌مه‌ سه‌رچاوه‌ی له‌ یاسای بنه‌ڕه‌تی نه‌گرتووه‌. یاسای بنه‌ڕه‌تی چاوی له‌ هاوسه‌نگییه‌. هاوسه‌نگیش به‌ یه‌که‌ی ژماردن وه‌کوو گرام، کیلۆ، سانتی مه‌تر یان میلی مه‌تر هه‌ڵناسه‌نگێندرێت. هاوسه‌نگی یانی ئه‌گه‌ر که‌سێک به‌ مه‌زه‌ب یان ئیتنیکێکی تایبه‌ته‌وه‌ وابه‌سته‌ بوو ئه‌م وابه‌سته‌ییه‌ به‌ربه‌ستێک نه‌بێت بۆ ئه‌و.
هاوسه‌نگی به‌ شێوازێک پاراستنی ماف و حاڵی که‌سانی تره‌ به‌ڵام پشک خستنی پۆسته‌ حکوومه‌تییه‌کان کاتێک که‌ وه‌زیر پۆستی وه‌زاره‌ت ده‌گرێت به‌ پێویستی ده‌زانێت سه‌رجه‌م ئه‌ندامانی ئه‌م وه‌زاره‌ته‌ له‌ قه‌وم و که‌سوکاری خۆی دابین بکات و ئه‌مه‌ مه‌ترسیداره‌ و هه‌ستۆکییه‌کان لێره‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت به‌ڵام دیموکراسی به‌ مانای زۆرینه‌یه‌. بۆ نموونه‌ تره‌مپ گه‌یشته‌ پۆسته‌ سه‌رۆک کۆماری. ناوبراو نزیک به‌ دوو هه‌زار پۆستی حکوومه‌تی به‌ بزواندنێکی قه‌ڵه‌م جێبه‌جێ کرد به‌ڵام ناتوانێت بڕواته‌ هه‌موو ئیاله‌ته‌کان و سه‌رجه‌م لایه‌نگرانی خۆی بۆ پۆست یان مه‌قامێک دیاری بکات.
له‌ هه‌مان کاتدا ده‌بێ بڵێم کاتێک که‌ زۆرینه‌مان به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ به‌و مانا نییه‌ که‌ جێبه‌جێ بوونی ده‌سه‌ڵات ده‌بێت به‌ شێوازێکی ڕه‌وان ڕوو بدات. نابێ به‌ ده‌ستێوه‌ردان و هه‌ڕه‌شه‌ کاره‌کان بڕواته‌ پێشێ. هه‌ر هاووڵاتییه‌ک ده‌بێت به‌ ئازادی بتوانێت ده‌نگی خۆی بخاته‌ سندوقه‌وه‌ و له‌ ئاکامی ئه‌و ده‌نگانه‌دا هه‌ر که‌س بووه‌ سه‌رکه‌وتووی هه‌ڵبژاردنه‌کان وه‌کوو حاکمی یاسایی ڕۆڵ بگێڕێت.
سه‌رنووسه‌ر: ئایا یاسای بنه‌ڕه‌تیی نوێی عێراق ده‌فرایه‌تی پێویستی بۆ دابینکردنی به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو عه‌شیره‌ عێراقییه‌کان هه‌یه‌؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: ئه‌گه‌ر به‌ ڕۆحی ئه‌م یاسایه‌ کار بکرێت به‌ڵێ. چوونکه‌ ئێمه‌ یاسایه‌کمان هه‌یه‌ ڕۆحی یاسایه‌کمان هه‌یه‌.
سه‌رنووسه‌ر: ڕۆحی یاسا چۆن دیاری ده‌کرێت؟ ڕۆحی یاسا نه‌نووسراوه‌ و خوێندنه‌وه‌ی جۆربه‌جۆری لێده‌کرێت.
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: یاسای بنه‌ڕه‌تی چوارچێوه‌ و بنه‌ماگه‌لێکی هه‌یه‌ که‌ له‌ ڕێگای یاساوه‌ خوێندنه‌وه‌ی بۆ ده‌کرێت. له‌ ئێستادا نزیک به‌ 60 ماده‌ی یاسایی هه‌یه‌ که‌ هێشتا نه‌چوونه‌ته‌ قۆناغی جێبه‌جێ کردنه‌وه‌ بۆچی؟ چوونکه‌ یاسای پێویست بۆ ئه‌وان بوونی نییه‌. ماده‌یاسایه‌ک هێشتاکه‌ هه‌ڵپه‌سێردراوه‌ تاکوو یاسای پێوه‌ندیدار به‌وه‌وه‌ په‌سه‌ند بکرێت. زۆرینه‌ی ماده‌یاساکانی ده‌ستوور چاوه‌ڕێی په‌سه‌ندبوونی یاسایه‌ک ده‌که‌ن و تا ئه‌و کاته‌ی یاسایه‌ک نه‌بێت ناکرێت بچێته‌ قۆناغی جێبه‌جێ کردنه‌وه‌. بۆ نموونه‌ ئێمه‌ یاسایه‌کی نوێمان سه‌باره‌ت به‌ نه‌وت و گاز نییه‌ و هه‌ر به‌و بۆنه‌شه‌وه‌ له‌م بواره‌دا تووشی ئاڵۆزی هاتووین. هه‌ر که‌س بۆ خۆی له‌لای خۆیه‌وه‌ خوێندنه‌وه‌یه‌ک جیاواز بۆ ماده‌یاسایه‌ک ده‌کات هه‌ر به‌و بۆنه‌شه‌وه‌ زۆرینه‌ی پرسه‌کان له‌سه‌ر یاسای پێشوو کاری بۆ ده‌کرێت. له‌م ڕووه‌وه‌ پرسی نه‌وت و گاز سه‌رچاوه‌ی هه‌موو کێشه‌کانی ئێمه‌یه‌ به‌ڵام له‌م بواره‌دا یاسایه‌کمان له‌به‌رده‌ستدا نییه‌.
سه‌رنووسه‌ر: چی بووه‌ته‌ به‌ربه‌ست بۆ په‌سه‌ندکردنی یاساکانی له‌ عێراق؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: په‌سه‌ندکردنی یاساکان پێویستی به‌ بوێری و ڕێککه‌وتنی سیاسی هه‌یه‌ بۆ نموونه‌ "مه‌حکه‌مه‌ی فیدڕاڵ" که‌ به‌ بڕیاری پریمر حاکمی دیاریکراوی ئه‌مه‌ریکا له‌ عێراق دامه‌زرا تا ئێستا بۆ ڕێکخستنی نه‌گه‌یشتوونه‌ته‌ ڕێککه‌وتن.
ئه‌م مه‌جلیسه‌ "مه‌حکه‌مه‌ی فیدڕاڵ" وه‌کوو دووهه‌مین ڕێکخراوی یاسادانه‌ریی له‌ عێراق ده‌ناسرێت. له‌ هه‌ندێ له‌ وڵاتاندا مه‌جلیسی سێنا یان مه‌جلیسی ئه‌علامان هه‌یه‌. ئێمه‌ له‌ عێراقدا مه‌جلیسی فیدڕاڵمان هه‌یه‌. به‌هۆی ئه‌وه‌وه‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ بۆ نووسینی ده‌ستوور په‌له‌مان کرد و ده‌رفه‌تی پێویستمان بۆ یاسادانه‌ری له‌ بواری بنه‌ماکانی په‌یوه‌ندیدار به‌ مه‌جلیسی فیدڕاڵه‌وه‌ نه‌بوو. ئه‌م ئه‌رکه‌ خرایه‌ سه‌ر شانی په‌رله‌مانه‌وه‌. له‌ حاڵێکدا که‌ په‌رله‌مانی فیدڕاڵ له‌ سه‌ره‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانه‌ و چاودێری به‌ سه‌ر یاسا په‌سه‌ندکراوه‌کانی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌راندا ده‌کات له‌وانه‌یه‌ یاساکانی ئه‌م ئه‌نجومه‌نه‌ پێویستی به‌ لێکدانه‌وه‌ هه‌بێت. له‌ هه‌ندێ بابه‌تیشدا ڕیزبه‌ندی نوێنه‌ره‌کان ته‌نگه‌ژه‌ سیاسییه‌کانی ئه‌وان و... له‌ دۆخی یاساکاندا کاریگه‌ری نێگه‌تیڤی هه‌یه‌. ئاوه‌ها یاسایه‌ک پێویستی به‌ وردبوونه‌وه‌ و پێداچوونه‌وه‌ هه‌یه‌ نه‌ سه‌رۆک کۆمار مافی پێداچوونه‌وه‌ی به‌ یاسادا هه‌یه‌ نه‌ مه‌جلیسێکیش بوونی هه‌یه‌ که‌ به‌ تاوتوێ و لێکدانه‌وه‌ی یاساکان دیسانه‌وه‌ بیاننێرێته‌وه‌ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران. له‌م ڕووه‌وه‌ تا ئێستا مه‌جلیسی یه‌کێتی (فیدڕاڵ) دانه‌مه‌زراوه‌.
ڕیشه‌ی سه‌رجه‌م ئه‌م کێشانه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هه‌ستۆکییه‌کانی ئێستا. له‌م ڕووه‌وه‌ سه‌رجه‌م لایه‌نه‌کان له‌ باری ڕوانگه‌وه‌ گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌و ئاکامه‌ که‌ ده‌بێت به‌ره‌و ئایدیا و بیرۆکه‌ی شارۆمه‌ندی بڕۆن تاکوو بنه‌ماکانی شارۆمه‌ندی ببێته‌ ژێرخانی سه‌رجه‌م بابه‌ته‌کان واتا هیچ جۆره‌ به‌رترییه‌ک بۆ هیچ لایه‌نێکی به‌شداربووی حکوومه‌ت نییه‌. هه‌ر که‌س به‌ هه‌ر وابه‌سته‌ییه‌کی ئیعتیقادی و سیاسییه‌وه‌ هاووڵاتییه‌که‌ و له‌سه‌ر بنه‌مای مافی شارۆمه‌ندی هه‌موو جۆره‌ هه‌نگاوێک هه‌ڵده‌هێندرێت. ئه‌مه‌ بڕوایه‌که‌ که‌ له‌ ڕووی تیئۆرییه‌وه‌ قبووڵ کراوه‌ و هیوادارم له‌ قۆناغه‌کانی داهاتوودا تۆکمه‌ بکرێت و ببێته‌ واقیعییه‌تێک.
من له‌م بواره‌دا نموونه‌یه‌ک ده‌هێنمه‌وه‌ کاتێک که‌ له‌ کۆمیته‌ی داڕێژانی ده‌ستووری عێراقدا بووم من وه‌کوو جێگری یه‌که‌می سه‌رۆکی ئه‌م کۆمیته‌یه‌ چالاکیم ده‌کرد. چووینه‌ خزمه‌ت ئایه‌توڵڵا سیستانی. تێبینییه‌کی ناوبراوم وه‌بیر هاته‌وه‌ ئه‌وان ده‌یانوت "بۆچی ئێوه‌ بۆ دانانی ده‌ستوور ئه‌وه‌نده‌ به‌په‌له‌ن. دانانی ده‌ستوور 5 ساڵ بخه‌نه‌ دواوه‌. ئێمه‌ 35 ساڵه‌ به‌ بێ ده‌ستوور بووین. 5 ساڵی دیکه‌ش با بێ ده‌ستوور بین. ئێوه‌ له‌سه‌ر چه‌ند بنه‌مایه‌ک ڕێکبکه‌ون و باقییه‌که‌ی دابنێن بۆ دوایی. به‌ریتانیا تا ئێستا ده‌ستووری نییه‌." به‌ڵام ئه‌مه‌ریکییه‌کان پێداگرییان ده‌کرد و به‌په‌له‌ بوون چوونکه‌ له‌م ساڵانه‌ی دوایی حکوومه‌تدا ئه‌وان بوون ده‌یانه‌ویست کاری دانانی یاسای بنه‌ڕه‌تی بگه‌یێنه‌ ئه‌نجام به‌ڵکوو بتوانن ڕابگه‌یێنن که‌ له‌ ماوه‌ی یه‌ک ساڵدا توانیان ئه‌م کاره‌ گرینگه‌ ئه‌نجام بده‌ن. پرسێکی دیکه‌ش ئه‌وه‌یه‌ له‌ یه‌که‌مین هه‌ڵبژاردنه‌کاندا که‌ له‌ سه‌رده‌می نوێی عێراقدا به‌ڕێوه‌چوو ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی هه‌ڵبژێردران و به‌پێی ئه‌م ئه‌نجومه‌نه‌ حکوومه‌تی ئینتیقالی دامه‌زرا. له‌ ئاکامی ئه‌م هه‌ڵبژاردنانه‌دا نزیک به‌ 10 یان 11 که‌س چووینه‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانییه‌وه‌. هۆکاره‌که‌شی مه‌یلی زۆری شیعه‌کان و کورده‌کان بۆ به‌شداربوون له‌سه‌ر سندوقه‌کانی ده‌نگدان بوو. له‌ به‌رانبه‌ردا ئه‌هلی سوننه‌ هه‌ڵوێستی توندیان له‌م بواره‌دا بوو و بۆ به‌شداری له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کاندا بێ مه‌یل و ناڕازی بوون.
ئاکامه‌که‌یشی بوو به‌وه‌ نوێنه‌رانی ئه‌هلی سوننه‌ ڕێژه‌یه‌کی زۆریان وه‌ده‌ست نه‌هێنا و کاتێکیش که‌ بڕیاره‌ یاسای بنه‌ڕه‌تیی نوێ بنووسرێت مه‌عقووڵ نییه‌ ئه‌وان ڕێژه‌ی پێویستیان ببێت. له‌به‌ر ئه‌وه‌ش بڕیاردرا ژماره‌یه‌ک له‌وان له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانی زیاد ببن له‌م ڕووه‌وه‌ ژماره‌یه‌ک له‌ ئه‌هلی سوننه‌یان له‌ قه‌باره‌ی ڕاوێژکاراندا به‌ ئه‌نجومه‌نی نیشتمانییه‌وه‌ لکاند تاکوو له‌ ئه‌زموونه‌کان و بیروڕایان که‌ڵک وه‌ربگرین و له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کانی داهاتوودا ئایه‌توڵڵا سیستانی پێداگری ده‌کرد که‌ ناتوانین له‌م هه‌ڵبژاردنانه‌دا به‌پێی "عێراق یه‌ک ناوچه‌ی هه‌ڵبژاردن" کار بکه‌ین. ئایه‌توڵڵا سیستانی به‌ ئێمه‌یان فه‌رموو "کورده‌کان و شیعه‌کان به‌ مه‌یلێکی زۆره‌وه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کاندا به‌شداری ده‌که‌ن به‌ڵام ئه‌هلی سوننه‌ ئه‌م مه‌یله‌یان بۆ به‌شداری نییه‌ له‌ ئاکامدا ئه‌هلی سوننه‌ له‌ به‌شداری له‌ په‌رله‌مان بێبه‌ش بوون". له‌به‌ر ئه‌وه‌ش به‌ڕێزیان جه‌ختیان ده‌کرد هه‌ر پارێزگایه‌ک ده‌بێت ناوچه‌یه‌کی هه‌ڵبژاردنی بۆ خۆی ببێت. له‌ ڕاستیدا ئه‌م پیشانده‌ری داهاتووبینی و ڕۆشنبینی ئایه‌توڵڵا سیستانییه‌ که‌ یارمه‌تی زۆری به‌ ئێمه‌ داوه‌.
سه‌رنووسه‌ر: جه‌نابی سه‌رۆک کۆمار زۆر سپاس بۆ تێبینییه‌کانتان. ئاماژه‌تان به‌ ڕۆڵی ئه‌مه‌ریکا له‌ وه‌لاوه‌نانی سه‌دام حسێن کرد. که‌ره‌م بکه‌ بفه‌رموو ئایا کاریگه‌ریی ئه‌مه‌ریکا له‌ عێراق هه‌ر به‌م بابه‌ته‌وه‌ کۆتایی پێدێت یان خه‌یر ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌م وڵاته‌ له‌ هاوکێشه‌ ئه‌منی و ستراتژییه‌کانی عێراقدا ڕۆڵی نێگه‌تیڤیشی ده‌بێت؟ به‌ گشتی ڕۆڵی ئه‌مه‌ریکا له‌ عێراقی پاش سه‌دام چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: ده‌بێ وه‌ڵامه‌کان جیا جیا بن. به‌رپرسانی ئه‌مه‌ریکا له‌و سه‌رده‌مه‌دا مه‌یلێکی زۆریان به‌ ده‌ستێوه‌ردانیی سه‌ربازی له‌ عێراق نه‌بوو و له‌ ئاکامدا موعاریزه‌ی عێراق ڕۆڵێکی گرینگی له‌ به‌کارهێنانی گوشار بۆ سه‌ر کلینتۆن [به‌ ئه‌گه‌ری زۆره‌وه‌ مه‌به‌ستیان بووش بووه‌] له‌پێناو ڕێککه‌وتن له‌سه‌ر ده‌ستێوه‌ردان و ته‌رخان کردنی بودجه‌ بۆ یارمه‌تی به‌ بزووتنه‌وه‌ی نیشتمانیی عێراق، گێڕاوه‌. ئه‌و موعاریزانه‌ی که‌ له‌ بواری دیدار و گفتوگۆ له‌گه‌ڵ نوێنه‌رانی سه‌رجه‌م لایه‌نه‌کاندا هاوکارییان ده‌کرد. ئه‌گه‌ر ئه‌م ده‌ستێوه‌ردانه‌ی ئه‌مه‌ریکا نه‌بوایه‌ و کۆمه‌ڵگای نێونه‌ته‌وه‌یی کۆنه‌کردایه‌ته‌وه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ ئه‌نجومه‌نی ئاسایشدا ڕۆڵی نه‌گێڕایه‌ ئه‌م یه‌کده‌نگییه‌ نێونه‌ته‌وه‌ییه‌ دژ به‌ سه‌دام پێکنه‌ده‌هات. (له‌و کاته‌دا سووریا نوێنه‌ری وڵاتانی عه‌ره‌بی له‌ ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی ڕێکخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کاندا بوو. سه‌رجه‌م ئه‌ندامان به‌ ئه‌نجامدانی ئۆپه‌راسیۆن دژ به‌ سه‌دام هاوڕا بوون. ته‌نانه‌ت یه‌ک ده‌نگیش له‌وێدا دژ به‌م هه‌نگاوه‌ سه‌ربازییه‌ نه‌بوو. ئه‌مه‌ خۆی له‌ نه‌وعی خۆیدا مه‌شرووعییه‌تێکی نێونه‌ته‌وه‌یی بۆ ئه‌م هێرشه‌ ده‌هاته‌ ئه‌ژمار.)
به‌ڵام پرسیاره‌که ئه‌وه‌یه‌ هه‌موو داپه‌ڕه‌کانی ئه‌مه‌ریکا هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ دروست بوون؟ نا، گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌ی ئه‌مه‌ریکییه‌کان ئه‌وه‌ بوو که‌ ڕایانگه‌یاند عێراق وڵاتێکی داگیرکراوه‌، واتا پێوه‌ندیی نێوان ئه‌مه‌ریکا و عێراق بوویه‌ په‌یوه‌ندییه‌کی داگیرکارانه‌ به‌رانبه‌ر به‌ گه‌لێکی داگیرکراو. واتا ئه‌مه‌ریکا بوویه‌ داگیرکه‌ر و ئه‌م خه‌ڵکه‌ش بوونه‌ گه‌لێکی داگیرکراو و جه‌نابی پریمر (حاکمی ئه‌مه‌ریکایی) هه‌ڵه‌ی زۆری ئه‌نجام دا چوونکه‌ به‌ ڕاده‌ی پێویست ئه‌زموونی نه‌بوو بۆ ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌کی گونجاو له‌گه‌ڵ وڵاتانی عه‌ره‌بی و وڵاتانی ناوچه‌که‌ دامه‌زرێنێت و له‌ هه‌مان کاتیشدا هه‌ندێ له‌ عێراقییه‌کان له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌مه‌ریکاییه‌کان ئاکارێکی کۆیلانه‌یان هه‌بوو و ئه‌مه‌ش هه‌ڵه‌یه‌کی گه‌وره‌ ئه‌ژمار ده‌کرا. به‌ڵام ئه‌گه‌ر ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان نه‌ده‌هاته‌ ناو یارییه‌که‌وه‌ هێشتاش هه‌ر سه‌دام مابوویه‌وه‌. هه‌ڵبه‌ت مومکینه‌ بڵێین له‌ به‌هاری عه‌ره‌بیدا چاره‌نووسی سه‌دامیش وه‌کوو هه‌ندێکی دیکه‌ له‌ سه‌رکرده‌ عه‌ره‌بییه‌کانی لێده‌هات به‌ڵام من بڕوام وایه‌ ڕووخانی سه‌دام یاریده‌رێک بوو بۆ سه‌رهه‌ڵدانی به‌هاری عه‌ره‌بی. به‌ گشتی ئه‌وه‌یکه‌ بڵێین تێکڕای هه‌نگاوه‌کانی ئه‌مه‌ریکا له‌ عێراقدا دروست بوونه‌ ئه‌مه‌ قسه‌یه‌کی دروست نییه‌ چوونکه‌ ئه‌مه‌ریکا له‌ ده‌ره‌چه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆیه‌وه‌ ده‌ڕوانێته‌ کاروباری عه‌ره‌به‌کانه‌وه‌ نه‌ک له‌ ده‌ره‌چه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی عێراقه‌وه‌ و کاتێکیش نێوان به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ و ده‌وڵه‌تی ئه‌مه‌ریکا نزیکییه‌کی وه‌دیبێت ڕه‌نگه‌ ڕووداوێک ڕوو بدات و باسی عێراقیش هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ بوو.
سه‌رنووسه‌ر: ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ وه‌ها داوا بکات که‌ له‌ داعش وه‌کوو ئامرازێک دژ به‌ حکوومه‌ت و گه‌له‌کانی ناوچه‌که‌ که‌ڵک وه‌ربگیرێت؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: سه‌باره‌ت به‌م بزووتنه‌وانه‌ که‌ ڕه‌نگه‌ ناوی ئیسلامیشیان لێبنرێت یان پێیان بگوترێت گرووپی توندئاژۆی ئیسلامی وه‌کوو ئه‌لقاعیده‌ ده‌بێ بپرسین چۆن دامه‌زران؟ بۆ وێنه‌ ئه‌لقاعیده‌ بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ یه‌کێتی کۆماره‌کانی سۆڤییه‌ت دامه‌زران. کاتێک هێزه‌کانی سۆڤییه‌ت چوونه‌ ناو ئه‌فغانستانه‌وه‌ پێویست بوو هه‌ندێ گرووپ که‌ کاریگه‌ری ئایینیان هه‌یه‌ دابمه‌زرێن. کۆمه‌ڵگای ئه‌فغانستان ئایینییه‌. ئه‌وان تێنه‌ده‌گه‌یشتن که‌ گرووپه‌ توندئاژۆکان له‌ داهاتوودا سوار ملیان ده‌بن. وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌کان حکوومه‌تی ئه‌لقاعیده‌یان ده‌کرد. له‌ پشتی ئه‌لقاعیده‌ بوون و ئێستاش له‌م گرووپه‌ ئازار ده‌بینن. له‌ یه‌که‌م ڕوانیندا ئه‌لقاعیده‌ له‌ شوێنی دوژمنی یه‌کێتی کۆماره‌کانی سۆڤییه‌ت ده‌بینین پاشان سۆڤییه‌ت به‌ تێکڕای تواناوه‌ ده‌کرێته‌ ئامانج و ئه‌وه‌ی که‌ بڕیاره‌ له‌ ئۆپه‌راسیۆنی دژ به‌وان به‌شداری بکات پشتیوانی لێده‌کرێت، ئه‌نجامیشی ده‌بێته‌ ئه‌مه‌.
وڵاتانی دیکه‌ش به‌رانبه‌ر به‌ داعش بێده‌نگ بوون ته‌نانه‌ت تۆمه‌تباریان کردن که‌ له‌گه‌ڵ داعش په‌یوه‌ندییان هه‌یه‌ و له‌ ئێستادا ده‌یبینین که‌ داعش چه‌پ و ڕاست پێکه‌وه‌ لێده‌دات و وابه‌سته‌ی که‌س نییه‌. گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ حکوومه‌تێک وا بیر بکاته‌وه‌ که‌ پشتیوانی کردن له‌ گرووپێکی تیرۆریستی بۆ ماوه‌یه‌کی زۆر کورت ده‌توانێت بیگه‌یێنێته‌ ئامانجه‌کانی. وه‌ها بیروڕایه‌ک ده‌گاته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی که‌ ئه‌و حکوومه‌ته‌ له‌ هه‌مان گرووپی تیرۆریستی خه‌سار و زیان ببێنێت.
سه‌رنووسه‌ر: دۆخی ئه‌وڕۆکه‌ی داعش له‌ عێراق چۆن لێکده‌ده‌نه‌وه‌؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: پێویسته‌ داعش له‌ عێراقدا دابه‌ش بکه‌ین. داعش وه‌کوو گرووپێکی شه‌ڕڤان، داعش وه‌کوو کۆمه‌ڵه‌یه‌کی تیرۆریستی و داعش وه‌کوو ده‌سته‌یه‌ک له‌ خه‌ڵکی ئاسایی که‌ ته‌ڤلی ئه‌و گرووپه‌ بوون.
یه‌که‌م ئه‌وه‌ی که‌ بڕوام وایه‌ داعش وه‌کوو بزووتنه‌وه‌یه‌کی تیرۆریستی و چه‌کدار تا چه‌ند مانگی داهاتوو چیدی به‌ شێوه‌یه‌کی کاریگه‌ر له‌ عێراقدا نامێنێته‌وه‌. وه‌کوو بزووتنه‌وه‌یه‌کی چه‌کدار خه‌سار و زه‌بری زۆریان لێدراوه‌ و ده‌بێ دانی پێدابنێم ئه‌گه‌رچی له‌ هه‌نگاوی یه‌که‌مدا ئه‌گه‌رچی ته‌نیا ئێران بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م گرووپه‌ کومه‌کی عێراقی ده‌کرد، له‌ ئێستادا کومه‌که‌کان به‌ربڵاو بوونه‌ته‌وه‌. له‌ ئێستادا کۆمه‌ڵگای نێونه‌ته‌وه‌یی پاڵه‌پشتی عێراقه‌. ئه‌وان ئه‌زموونه‌کانی خۆیان بۆ به‌شداری له‌ شه‌ڕ ڕاده‌ستی ئێمه‌ ده‌که‌ن به‌ڵام ئه‌م گرووپه‌ وه‌کوو ژماره‌یه‌ک شانه‌ی نوستوو و هه‌روه‌ها وه‌کوو گرووپێکی ئیعتیقادی ده‌مێنێته‌وه‌. هه‌ر بۆیه‌ش پێویسته‌ ئه‌م خاڵه‌ش بگرینه‌به‌رچاو که‌ عێراق هیچ بژارێکی نییه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که پێویسته‌‌ له‌گه‌ڵ هه‌موو وڵاتانی ئیسلامی و وڵاتانی دراوسێ و وڵاتانی عه‌ره‌بی هه‌ماهه‌نگ بێت. پێویسته‌ له‌گه‌ڵ هه‌موو وڵاتانی جیهان بۆ ڕاوه‌دوونانی چه‌کدارانی داعش هه‌ماهه‌نگی بکرێت هه‌ڵبه‌ت دیاره‌ ژماره‌یه‌کیش په‌یوه‌ستی ئه‌و گرووپه‌ بوون به‌ڵام ده‌ستیان له‌ جینایه‌تی گه‌وره‌ نه‌ئاڵاوه‌. هیوادارین که‌ ئاشتی ئه‌وان له‌خۆوه‌ بگرێت.
له‌ عێراقدا نموونه‌ی له‌م چه‌شنه‌مان هه‌یه‌. ساڵی 1991 که‌ بیرۆکه‌ی ڕاپه‌ڕین له‌ نێوان گرووپه‌ کورده‌کان په‌ره‌ی سه‌ندبوو ژماره‌ی هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌ له‌ نێوان گرووپه‌کانی کورددا نه‌ده‌گه‌یشته‌ 10 هه‌زار که‌س هه‌ر له‌و کاته‌دا ژماره‌ی ئه‌و گرووپه‌ چه‌کدارانه‌ی سه‌ر به‌ سه‌دام حسێن بوون 125 هه‌زار که‌س بوون. به‌ره‌ی کوردستان له‌و کاته‌دا له‌ یه‌که‌م بڕیاری خۆیدا ڕایگه‌یاند ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ ناچار کراون چه‌ک هه‌ڵبگرن و له‌پێناو سه‌دام حسێندا شه‌ڕ بکه‌ن شموولی عه‌فو ده‌بن و ئه‌وانیش بڕوایان به‌م قسه‌یه‌ کرد و نزیک به‌ 70 هه‌زار که‌سیان گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ناو پێشمه‌رگه‌ و له‌ ئه‌نجامدا ڕاپه‌ڕینه‌که‌ سه‌رکه‌وت. به‌ بێ ئه‌و هێزانه‌ ڕاپه‌ڕین سه‌رنه‌ده‌که‌وت و له‌ ئێستاشدا هه‌ڵوێستی توندوتیژ دژ به‌وان کۆتایی پێهاتووه‌. خه‌ڵکی کوردستان له‌ ڕابردوودا [به‌ داوای لێبوردنه‌وه‌] پێیان ده‌گوتن حه‌یوان به‌ڵام ئێستا منداڵه‌کانیان له‌ پۆسته‌ گرینگه‌کانی هه‌رێمی کوردستان و له‌ ناو پارته‌ کوردییه‌کاندا به‌شدارییان هه‌یه‌ که‌واته‌ سه‌باره‌ت به‌و که‌سانه‌ی که‌ بێ وابه‌سته‌یی فیکری په‌یوه‌ستی داعش بوون یان له‌ کوشتاری خه‌ڵکدا ڕۆڵێکی ئه‌وتۆیان نه‌بووه‌ ده‌توانین له‌ ڕێگای ئاشتییه‌وه‌ جیایان بکه‌ینه‌وه‌.
سه‌رنووسه‌ر: وابه‌سته‌یی فیکری ئه‌م که‌سانه‌ له‌ وابه‌سته‌یی ڕێکخراوه‌یی گرینگتره‌ و ده‌بێ ڕیشه‌ فیکرییه‌کان به‌ زمانی فیکر و ئه‌ندێشه‌ و نه‌ک به‌ چه‌که‌وه‌ له‌ زه‌ینی ئه‌واندا ببه‌ینه‌ده‌ره‌وه‌.
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: ئێمه‌ له‌ ئێستادا ئه‌م گرووپه‌ چه‌کدارانه‌ به‌ به‌کارهێنانی چه‌ک و له‌ ڕێگای سه‌ربازییه‌وه‌ به‌دوداچوونی یاسایی بۆ ئه‌م گرووپانه‌ ده‌که‌ین به‌ڵام له‌ به‌ره‌وڕووبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئیعتیقاداتی ئه‌وان و بیرۆکه‌یه‌ک که‌ داعش به‌وه‌ پێبه‌نده‌ و پێش له‌وان خه‌وارج به‌وه‌ پێبه‌ند بووه‌ ده‌بێ زانایانی ئایینی ڕۆڵی سه‌ره‌کی بگێڕن و دواتر مامۆستایان و ڕاهێنه‌رانی قوتابخانه‌کان ئه‌م ئه‌رکه‌یان له‌ئه‌ستۆدایه‌. له‌ مووسڵ که‌ له‌ ئێستادا له‌ ژێر کۆنتڕۆڵی حکوومه‌تی داعشدایه‌، قوتابخانه‌کان کار ده‌که‌ن و منداڵان فێر ده‌که‌ن. زه‌ینی به‌شێک له‌م منداڵانه‌ له‌ فیکر و بیرۆکه‌ی ئه‌واندا پڕ بووه‌. که‌واته‌ زانایانی ئایینی، ڕاهێنه‌رانی په‌روه‌رده‌ و بلیمه‌تان ده‌بێ بۆ پاککردنه‌وه‌ی فیکری خه‌ڵک له‌م باوه‌ڕانه‌ هه‌وڵ بده‌ن و ئه‌م کاره‌ ته‌نیا به‌ خوتبه‌کانی نوێژی هه‌ینی مومکین نییه‌ به‌ڵکوو ده‌بێ پڕۆژه‌یه‌کی باش له‌به‌رده‌ستدا ببێت که‌ تێیدا زانایانی ئایینی به‌شداری بکه‌ن. هه‌ڵبه‌ت تێکڕای زانایانی ئایینی سه‌لاحییه‌تی ئه‌م کاره‌یان نییه‌. هه‌ندێ له‌وان خۆیان بڕه‌و به‌م باوه‌ڕانه‌ ده‌ده‌ن. نا! ده‌بێ له‌ زانایانی ناسراو که‌ ئه‌ندێشه‌یه‌کی میانه‌ڕه‌ویان هه‌یه‌ که‌ڵک وه‌ربگیردرێت. که‌سانێک که‌ مه‌یل و خواستی توندڕه‌وانه‌یان نییه‌، هه‌روه‌ها مامۆستایانی په‌روه‌رده‌. ده‌بێ بنه‌مایه‌کی تایبه‌ت بۆ ئه‌م کاره‌ دابڕێژرێت تاوه‌کوو ئه‌و بیرۆکه‌یه‌ی له‌ زه‌ینی منداڵان و لاواندا ماوه‌ته‌وه‌ پاک بکرێته‌وه‌.
سه‌رنووسه‌ر: ئاماژه‌تان به‌ ڕۆڵی ئایه‌توڵڵا سیستانی له‌ ئیداره‌دانی دۆسیه‌کانی ناوخۆی عێراق کرد جه‌نابتان ده‌وری ئه‌وان له‌ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ داعش و خڕکردنه‌وه‌ی هێزی خه‌ڵک چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: ئایه‌توڵڵا سیستانی به‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌وه‌ ناسراوه‌ که‌ له‌ کاروباری سیاسیدا ده‌ستێوه‌ر نادات و ئه‌مه‌ش له‌ مه‌رجه‌عه‌ پێشووه‌کانی نه‌جه‌دا هه‌ر بینراوه‌ واتا بۆچوونه‌کانی خۆیان ئاراسته‌ ده‌که‌ن و هه‌ر ئه‌وه‌نده‌. چیدی ئاوڕ له‌وه‌ ناده‌نه‌وه‌ که‌ ئایا به‌رپرسان پێبه‌ندی بۆچوونه‌کانیان هه‌ن یان نا وه‌ک بڵێی ئه‌و بۆچوونانه‌ وه‌کوو واجبێکی ئایینی که‌ ڕایانده‌گه‌یێنن ئه‌و خۆی به‌ به‌رپرس ده‌زانێت که‌ ئه‌و واجبه‌ ئایینییه‌ ئه‌نجام بدات. کاتێک داعش هێرشی کرده‌ سه‌ر مووسڵ له‌وێدا ته‌نیا له‌شکه‌رێک و لیوایه‌کی سه‌ربازی هه‌بوون. ئه‌فسه‌ره‌ باڵاکان له‌ یه‌ک چرکه‌دا داڕمان. له‌ بنه‌ڕه‌تدا چه‌کدارانی داعش بۆ ئازادکردنی چه‌ند زیندانی که‌ له‌ زیندانی مووسڵدا به‌ند کرابوون هێرشیان کرده‌ سه‌ر ئه‌و شاره‌ و کاتێک هاتنه‌ ناو شاره‌که‌وه‌ دیتیان بابه‌ته‌که‌ زۆر ئاسانتره‌ له‌و شته‌ی بیری لێ ده‌که‌نه‌وه‌ و به‌ربه‌ستێکی زۆریان له‌به‌رده‌مدا نییه‌. هێزه‌کانی سوپا خه‌ریکن هه‌ڵدێن و ئه‌فسه‌ره‌کان خۆیان ده‌شارنه‌وه‌ هه‌ر بۆیه‌ش به‌ ئاسانی مووسڵیان داگیر کرد.
ئه‌وان پێش له‌ مووسڵ ئه‌نبار و سه‌لاحه‌ددینیشیان داگیر کردبوو. ئه‌مه‌ش واتا زۆربه‌ی مه‌ڵبه‌نده‌کانی عێراق داگیر کرابوون. نیگه‌رانییه‌کان له‌سه‌ر به‌غدا و پارێزگاکانی ناوه‌ڕاست به‌ تایبه‌ت که‌ربه‌لا و نه‌جه‌ف بوو له‌و کاته‌دا په‌یامی ئایه‌توڵڵا سیستانی وه‌کوو فه‌رمانێکی واجب بۆ تێکڕای گه‌لی عێراق بوو تا چه‌ک هه‌ڵبگرن و وه‌ڵامی ئه‌رێنی به‌ فه‌رمانه‌که‌ بده‌نه‌وه‌. ئه‌م پێشوازییه‌ له‌لایه‌ن خه‌ڵکه‌وه‌ له‌ قۆناغه‌کانی دوایی وه‌کوو حه‌شدی شه‌عبی ناسرا. حه‌شدی شه‌عبی ده‌ورێکی زۆر گرینگی هه‌بوو و شه‌هیدێکی زۆری پێشکه‌ش کرد و فیداکارییه‌کی زۆری له‌خۆی نیشان دا. خاڵی گرینگ و نوێ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌م کۆمه‌ڵه‌یه‌ له‌ ڕێگای یاساوه‌ بوو به‌ شوناسێکی یاسایی و بۆیه‌ش ڕێگری ده‌کرێت له‌و ناڕێکوپێکییانه‌ی که‌ ڕه‌نگه‌ که‌سێک په‌یوه‌ستی حه‌شدی شه‌عبی ببێت و پێبه‌ندی یاسا و ڕێساکانی نه‌بێت. ئه‌م بڕیار و ڕێدۆزه‌ شتێکی ئه‌رێنی بوو.
سه‌رنووسه‌ر: جه‌نابی سه‌رۆک کۆمار دوو وشه‌ و ده‌سته‌واژه‌مان زۆر جار بیستووه‌ یه‌کێکیان سه‌ربه‌خۆیی کورد و دیکه‌یان دابه‌ش بوونی عێراق. پێشتریش هه‌ر له‌ زاری جه‌نابتانه‌وه‌ بیستوومانه‌ که‌ پێکهاتنی ده‌وڵه‌تێکی کوردی ئاواتی هه‌موو گه‌لی کورده‌ به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌ واتای جیابوونه‌وه‌ له‌ عێراق نییه‌. جه‌نابتان مانای سه‌ربه‌خۆیی چۆن لێکده‌ده‌نه‌وه‌ که‌ به‌ واتای دابه‌ش بوو نه‌بێت یان ئه‌وه‌ی که‌ له‌ غه‌یری مانای خۆیشیدا به‌کار نه‌چووبێت؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: مه‌به‌ست له‌ دابه‌شبوونی عێراق ته‌نیا کورده‌کان نین. بیرۆکه‌ی تریش هه‌ن به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئێستا گرینگه‌ سه‌ربه‌خۆیی کوردستانه‌. له‌ قۆناغی یه‌که‌مدا کاتێک بیرۆکه‌ی سه‌ربه‌خۆیی کوردستان دێته‌ئاراوه‌ پێویسته‌ پارته‌ کوردییه‌کان له‌ نێوان خۆیاندا ڕێکبکه‌ون. تا ئێستا ئه‌و ڕێککه‌وتنه‌ وه‌ده‌ست نه‌هاتووه‌ هه‌روه‌ها که‌ له‌ دیداره‌ پێشووه‌کانیشدا وتوومه‌ ئه‌م پرسه‌ وه‌کوو ئاواتێکه‌. هه‌ر تاکێکی کورد ئاواتی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ که‌ ده‌وڵه‌تی کوردی هه‌بێت. سه‌باره‌ت به‌م ده‌وڵه‌ته‌ پێویسته‌ بڵێین که‌ ئاخۆ چۆن ده‌بێت؟ ئایا پڕۆژه‌ی کوردی که‌ بریتی بێت له‌ هه‌ندێک به‌رنامه‌ی قۆناغ به‌ قۆناغ و کاتبه‌ندیکراو هه‌بوونی هه‌یه‌؟ هه‌نگاوی یه‌که‌م ڕێککه‌وتن له‌گه‌ڵ گرووپه‌ کورده‌کانه‌ پاشان ڕاپرسی له‌ حکوومه‌تی عێراقه‌ هه‌نگاوی سێهه‌م پرسینی بیروبۆچوونی ئێران و تورکیایه‌ سه‌ربه‌خۆیی به‌ بێ ئه‌م داپه‌ڕانه‌ ته‌نیا دروشمێکی په‌تییه‌ که‌ له‌ گفتوگۆوه‌ ته‌له‌فزیۆنییه‌کاندا ئاراسته‌ ده‌کرێت. من له‌ لێدوانێکی ته‌له‌فزیۆنیدا له‌گه‌ڵ ئه‌م پرسیاره‌ ڕووبه‌ڕوو بووم که‌ ئه‌گه‌ر ڕێفراندۆم به‌ڕێوه‌بچێت ئایا ده‌نگ به‌ سه‌ربه‌خۆیی کوردستان ده‌ده‌م؟ وتم بێگومان ده‌نگ به‌ سه‌ربه‌خۆیی کوردستان ده‌ده‌م و هۆکاریشی ئه‌وه‌یه‌ که‌ نامه‌وێت منداڵان و نه‌وه‌کانم بڵێین که‌ باوک یان باپیرمان له‌ به‌رژه‌وه‌ندی کورده‌کاندا ده‌نگی نه‌داوه‌ که‌واته‌ بێگومان ده‌نگی ئه‌رێنی پێده‌ده‌م. پرسیاریان وه‌کوو سه‌رۆک کۆماری ئه‌م وڵاته‌ چۆن ده‌نگ به‌ سه‌ربه‌خۆیی کوردستان ده‌ده‌یت؟ له‌ وه‌ڵامدا گوتم ئه‌گه‌ر وه‌ها شتێک ڕوو بدات بێگومان ده‌ڕۆمه‌ ته‌له‌فزیۆنه‌وه‌ و له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی عێراق قسه‌ ده‌که‌م. پێیان ده‌ڵێم من به‌رزتان ڕاده‌گرم. ئێوه‌ پۆستی سه‌رۆکایه‌تی کۆمارتان بۆ من هه‌ڵبژارد به‌ڵام ئێستا دۆخێکی نوێ هاتۆته‌ئاراوه‌ و من نامه‌وێ له‌گه‌ڵ ویژدانی خۆم ململانێی بکه‌م و له‌ هه‌مان کاتیشدا نامه‌وێت کڵاو بکه‌مه‌ سه‌ر ئێوه‌ گه‌لی عێراق. من بۆ ئه‌م ماوه‌ هاوکارییه‌ له‌ پۆستی سه‌رۆکایه‌تی کۆماردا سپاستان ده‌که‌م و هه‌ر لێره‌شه‌وه‌ له‌م کاره‌ی خۆم ده‌کشێمه‌وه‌ ئه‌مه‌ هه‌ڵوێستی منه‌.
به‌ڵام ئه‌گه‌ر بگه‌ڕینه‌وه‌ سه‌ر خودی بابه‌ته‌که‌ پێکهاتنی ده‌وڵه‌تێک بڕیاری یه‌ک که‌س نییه‌ بۆ وێنه‌ بۆتان ده‌ڵێم ئه‌گه‌ر لاوێک بیه‌وێت هاوسه‌رگیری بکات و کچێکی جوان و قورس و ماقووڵ بدۆزێته‌وه‌ و له‌لایه‌ن خۆیه‌وه‌ بڕیار بدات که‌ ده‌یهێنێت ئه‌م کاره‌ نه‌کراوه‌. پێویسته‌ که‌ لایه‌نی دیکه‌ش بڕیار بدات و ئه‌ویش بیر بکاته‌وه‌ که‌ ئاخۆ بڕوانامه‌ی خوێندکاری هه‌یه‌. دۆخی ماڵی چۆنه‌. ئه‌خلاق و دۆخی کۆمه‌ڵایه‌تی و... و هه‌موو ئه‌مانه‌ پرسگه‌لێکن که‌ دێننه‌ ئاراوه‌ و له‌ ئه‌نجامدا ڕه‌نگه‌ ئه‌نجامه‌که‌شی ئه‌رێنی نه‌بێت. باسی به‌ریتانیا و سکاتله‌ندیشم ئاراسته‌ کرد. سکاتله‌ند له‌گه‌ڵ په‌یوه‌ست بوونی به‌ڕێوه‌چوونی ڕێفراندۆم ڕه‌زامه‌ندی ده‌ربڕی تا سه‌ربه‌خۆبوونی خۆی وه‌کوو ده‌وڵه‌تێک ڕابگه‌یێنێت و هاوکات له‌گه‌ڵ حکوومه‌تی به‌ریتانیا ڕێککه‌وتن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌گه‌ر ئه‌نجامی گشتپرسییه‌ک له‌ به‌رژه‌وه‌ندی سه‌ربه‌خۆیی سکاتله‌ند بوو و پاشان کێشه‌یه‌ک پێش هات چۆن چاره‌سه‌ری بکه‌ن.
ئێمه‌ له‌ ئێستادا له‌ عێراق وه‌ها کارێکمان ئه‌نجام داوه‌ و پێویسته‌ لێکی بده‌ینه‌وه‌ و ببینین ئاخۆ هه‌موو به‌ستێنه‌که‌ ڕه‌خساوه‌. پێویسته‌ له‌گه‌ڵ لایه‌نی عێراقی قسه‌ بکه‌ین و پێیان بڵێین ئێمه‌ وه‌ها بیر ده‌که‌ینه‌وه‌ ڕای ئێوه‌ چییه‌؟ پاشان سه‌باره‌ت به‌ ناوچه‌ جێناکۆکییه‌کان ئایا سه‌ربه‌خۆیی ته‌نیا شموولی سلێمانی، هه‌ولێر و دهۆکه‌ یان هه‌موو ناوچه‌ کوردییه‌کان له‌خۆوه‌ ده‌گرێت؟ ئایا ناوچه‌ جێناکۆکییه‌کانیش له‌م سه‌ربه‌خۆییه‌دا ده‌بن؟ ئایا عێراق به‌و پرسه‌ ڕازی ده‌بێت؟ ئایا کورده‌کان واز له‌ ناوچه‌ جێناکۆکییه‌کان ده‌هێنن؟ بیروڕای کۆماری ئیسلامی له‌مباره‌وه‌ چییه‌؟ ئایا له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی نوێی په‌یوه‌ندییه‌کی باش داده‌مه‌زرێنێت؟ ئایا تورکیا له‌گه‌ڵ ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ نوێیه‌ په‌یوه‌ندییه‌کی باشی ده‌بێت؟
ئێمه‌ سێ بوارمان زیاتر نییه‌ بۆ هاتوچۆ ئێران، سووریا و تورکیا. ده‌وڵه‌تی سووریا هه‌ر له‌ سه‌رده‌می پارتی به‌عسه‌وه‌ توندڕه‌وییه‌کی نه‌ته‌وه‌یی هه‌یه‌ و که‌مه‌ربه‌ندێکی عه‌ره‌بی ناوچه‌ کوردنشینه‌کانی سووریای گه‌مارۆ داوه‌ و هه‌ر بۆیه‌ش ئێمه‌ وه‌کوو پارته‌ کورده‌کان ئه‌م پرسه‌مان لێکنه‌داوه‌ته‌وه‌ و له‌گه‌ڵ عێراقیش ئاراسته‌مان نه‌کردووه‌. له‌گه‌ڵ وڵاتانی ناوچه‌که‌ش هیچ ڕێککه‌وتنێک له‌ئارادا نییه‌ ته‌نیا دروشم ده‌ده‌ین که‌ ده‌مانه‌وێت سه‌ربه‌خۆ بین و ئه‌نجامیشی دیار نییه‌.
سه‌رنووسه‌ر: ئه‌م دروشمانه‌ زۆرتر هی کاتێکن که‌ کێشه‌یه‌ک بێته‌ ئاراوه‌، وایه‌؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: به‌ڵێ ڕێک وایه‌. ئه‌وه‌ی که‌ له‌گه‌ڵ گوشاری ده‌روونی بۆ هه‌ر کوردێک له‌ هه‌ر پۆستێکی کۆمه‌ڵایه‌تیدا لێبپرسن له‌گه‌ڵ سه‌ربه‌خۆیی کوردستان هه‌یت یان نا، ده‌ڵێت هه‌م که‌واته‌ ئه‌م پرسه‌ سیاسی نییه‌ به‌ڵکوو بانگه‌شه‌ییه‌.
سه‌رنووسه‌ر: دوور له‌ دروشمی بانگه‌شه‌کارانه‌، ئایا سه‌ربه‌خۆیی کوردستان له‌ ئێستادا به‌هێزبوونی کوردستانی لێده‌که‌وێته‌وه‌ یان لاوازبوون؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: دۆخی عێراق به‌ شێوه‌یه‌کی گشتی له‌ ئێستادا ئاماده‌ نییه‌.
سه‌رنووسه‌ر: ئه‌گه‌ر هه‌موو هه‌لومه‌رجه‌کان له‌به‌رچاو بگرین و هه‌مووان ده‌نگ به‌ سه‌ربه‌خۆیی کوردستان بده‌ن و کورده‌کان خۆیان سنووره‌کانی خۆیان دابین بکه‌ن ئایا ئه‌مه‌ به‌هێزبوونی کوردستانی لێده‌که‌وێته‌وه‌ یان لاوازبوون؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: ئه‌گه‌ر کوردستان بیه‌وێت هه‌مووان له‌گه‌ڵی هاوده‌نگ بن و سیاسه‌تێکی عه‌قڵانی بگرنه‌به‌ر و ئه‌م کاره‌ به‌ هه‌ڕه‌شه‌ و به‌ زه‌بر نه‌بێت و هه‌موو له‌سه‌ری ڕازی بن کارێکی نه‌کراو نییه‌ به‌ڵام ئه‌گه‌ر ته‌نانه‌ت دروشم بده‌ین خه‌ڵک ئه‌خه‌ینه‌ ناو هه‌ڵه‌وه‌. بۆ وێنه‌ جه‌نابی بارزانی له‌گه‌ڵ جه‌نابی جۆ بایدن دیدار ده‌کات و ئه‌م بیرۆکه‌یه‌ ئاراسته‌ی ده‌کات. جۆ بایدن به‌ بارزانیی ده‌ڵێت ڕه‌نگه‌ من و ئێوه‌ ده‌وڵه‌تی کوردی ببینین به‌ڵام وه‌کوو ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان ئه‌م پرسه‌مان نه‌خستۆته‌ ناو ده‌ستووری کاری خۆمانه‌وه‌.
سه‌رنووسه‌ر: ئاماژه‌تان کرده‌ ڕۆڵی ئێران له‌ ناوخۆی عێراق. ئه‌وڕۆکه‌ و پاش گۆڕانکارییه‌کانی ئێستای عێراق و سووریا ڕۆڵی ئێران له‌ دابینکردنی ئاسایشی ناوچه‌که‌ چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: ئێران له‌سه‌رێکه‌وه‌ خه‌ریکه‌ له‌گه‌ڵ داعش شه‌ڕ ده‌کات و ئه‌مه‌ زۆر گرینگه‌ به‌ڵام له‌ ڕوانگه‌یه‌کی دیکه‌وه‌ ئێران حکوومه‌تێکی ئایدیۆلۆژیکه‌. نێوان ده‌وڵه‌تێک که‌ بیروبڕوایه‌کی تایبه‌ت هه‌ڵده‌بژێرێت و ده‌وڵه‌تێک که‌ به‌و شێوه‌یه‌ نییه‌ جیاوازی هه‌یه‌. ئه‌م چه‌شنه‌ ده‌وڵه‌تانه‌ زۆر که‌س ده‌ترسێنن زۆر پێویسته‌ که‌ ئێران هه‌وڵ بدات ئه‌م نیگه‌رانییانه‌ له‌ ڕێگای گفتوگۆی ڕاسته‌وخۆوه‌ چاره‌سه‌ر بکات. په‌یوه‌ندی ئێران و ژماره‌یه‌ک له‌ وڵاتانی ناوچه‌که‌ هه‌ر له‌ مێژه‌وه‌ شڵه‌ژاوه‌ به‌شێکیشی بۆ مێژوو ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ وێنه‌ په‌یوه‌ندی نێوان ئێران و تورکیا. له‌ ئێستادا ده‌ڵێین ئێران و تورکیا به‌ڵام له‌ ڕابردوودا ده‌مانگوت ده‌وڵه‌تی عوسمانی و ده‌وڵه‌تی سه‌فه‌وی. ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت ڕابردوویه‌کی دوورتریش ببینین ده‌مانگوت ڕووم و پارس. ئه‌م ته‌نگه‌ژه‌یه‌ هه‌ر له‌ ڕابردوودا هه‌بوونی بووه‌ و ئه‌م قه‌یرانه‌ش ئێستا هه‌یه‌ و کۆماری ئیسلامیی ئێران ده‌توانێت له‌ ڕێگای گفتوگۆوه‌ ڕێگه‌چاره‌یه‌ک بۆ ئه‌م چه‌شنه‌ ته‌نگه‌ژانه‌ بدۆزێته‌وه‌.
من له‌ یه‌که‌م سه‌ردانی عه‌ره‌بستاندا کاتی دیدارم له‌گه‌ڵ پاشای ئه‌و وڵاته‌ بۆ کاتژمێر 9ی شه‌و دانرابوو. سه‌رله‌به‌یانیی ئه‌و ڕۆژه‌ چوومه‌ نه‌جه‌ف و له‌گه‌ڵ مه‌رجه‌عه‌کانی نه‌جه‌ف و له‌گه‌ڵ ئایه‌توڵڵا سیستانی دیدارم کرد و پێمگوت بڕیاروایه‌ به‌ره‌و عه‌ره‌بستانی سه‌عوودی بڕۆم هیچ داواکارییه‌کتان نییه‌؟ ئه‌وانیش وتیان: ئێمه‌ هۆگری ئه‌وه‌ین په‌یوه‌ندییه‌کانمان له‌گه‌ڵ عه‌ره‌بستان به‌هێز بکه‌ینه‌وه‌. هیچمان سوودێک له‌ ململانێی و قه‌یران نابه‌ین. من چوومه‌ عه‌ره‌بستان و له‌گه‌ڵ پاشای ئه‌و وڵاته‌ دیدارم کرد. له‌گه‌ڵم شاندێکی گه‌وره‌ی به‌رپرسانی عێراقیش هاتبوون و پێمگوت له‌ نه‌جه‌وه‌ دێم (له‌م بواره‌دا پێم خۆش بوو پێی بڵێم له‌ نه‌جه‌وه‌ دێم) و گوتم مه‌رجه‌عه‌کانی باڵای عێراق هه‌موو هۆگری په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ پاشایه‌تی سه‌عوودییه‌ن و به‌ شێوه‌ی تایبه‌ت جه‌نابی سیستانیش ئه‌مه‌یه‌ی وتووه‌.
مه‌له‌ک عه‌بدوڵڵا وتی: جه‌نابی سیستانی پیاوێکی حه‌کیم و عاقڵه‌. ئه‌مه‌ قسه‌ی ئه‌و بوو له‌به‌رچاوی هه‌موو ئه‌ندامانی لێژنه‌ی عێراقی.
زیادیشی کرد: "جه‌نابی ڕه‌فسه‌نجانی زه‌مانێک داوای له‌ من کرد که‌ کۆنفڕانسی ئیسلامی له‌ تاران به‌ڕێوه‌بچێت و منیش به‌ڵێنم پێ دا که‌ ئه‌م کاره‌ ئه‌نجام ده‌ده‌م و پاشان له‌گه‌ڵ هه‌موو وڵاتانی ئیسلامی په‌یوه‌ندیم گرت و گوتم دانیشتنی دوایی کۆنفڕانسی ئیسلامی له‌ تاران ده‌بێت و هه‌روایشی لێهات." مه‌له‌ک عه‌بدوڵڵا گوتی: "من کێشه‌یه‌کم له‌گه‌ڵ ئێران نییه‌ به‌ڵام به‌داخه‌وه‌...".
داوای لێکردم دیدارێکی دوو به‌ دوومان هه‌بێت. نزیک به‌ 15 خوله‌ک پێکه‌وه‌ گفتوگۆمان کرد. له‌و قسانه‌ی که‌ ته‌نانه‌ت له‌ به‌رچاوی ئه‌وانی دیکه‌شدا گوتی ئه‌وه‌ بوو که‌: "ئێوه‌ به‌ وه‌هابییه‌ت تۆمه‌تبارمان ده‌که‌ن و ده‌ڵێن که‌ سه‌عوودییه‌کان وه‌هابین و ئه‌مه‌ش له‌ حاڵێکدایه‌ که‌ وه‌هابییه‌ت ته‌نیا یه‌کێکه‌ له‌ چه‌ند مه‌زهه‌ب و هه‌موو مه‌زهه‌به‌کان نییه‌." ئه‌و به‌م شێوه‌یه‌ قسه‌ی ده‌کرد. له‌ دیداره‌ دوو به‌ دووه‌که‌شدا وتی: "تکات لێده‌که‌م هه‌ر بابه‌تێک که‌ هاته‌ پێشه‌وه‌ ڕاسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ خۆم په‌یوه‌ندی بکه‌." و ژماره‌ی ته‌له‌فۆنیی تایبه‌تی خۆیشی دایه‌ سکرتێره‌ تایبه‌ته‌که‌ی من به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ پاش چه‌ند مانگ کۆچی دوایی کرد و ئه‌میری دابینکراویش بڕوای به‌ پێوه‌ندی ئه‌رێنی له‌گه‌ڵ عێراق هه‌بوو و مه‌یلێکی به‌ شێوه‌ی دوژمنانه‌ نه‌بوو. سه‌عوود فه‌یسه‌ڵیش هه‌ر به‌م شێوه‌یه‌ بوو به‌ڵام له‌ناکاو هه‌رسێکیان کۆچی دواییان کرد.
ئێران به‌رده‌وام بۆ دامه‌زراندنی په‌یوه‌ندی شێوه‌یه‌کی بوێرانه‌ی هه‌یه‌. ڕه‌نگه‌ پێتان بڵێن که‌ له‌ سووریادا ده‌ستێوه‌ردان ده‌که‌ن. باشه‌ ئێوه‌ش ده‌ڵێن که‌ سه‌عوودیش ده‌ستێوه‌ردان ده‌کات. وه‌رن با پێکه‌وه‌ ڕێکبکه‌وین و سووریا چۆڵ بکه‌ین و ده‌ستی لێ بکیشین. من بڕوام وایه‌ که‌ سه‌خته‌ ده‌وڵه‌تێک خۆی له‌ مه‌ترسیدار ببێنێت که‌واته‌ پێویسته‌ هه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ ڕوو له‌ گفتوگۆ بکات.
سه‌رنووسه‌ر: جه‌نابی سه‌رۆک کۆمار ڕۆڵی ناوچه‌یی تورکیا به‌ تایبه‌ت پاش داگیرکردنی چه‌ند به‌شێک له‌ خاکی عێراق و به‌ شێوه‌یه‌کی دیاریکراو باشیک چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟
دوکتۆر فوئاد مه‌عسووم: سه‌ره‌تا ئه‌وه‌ بڵێم که‌ له‌ ڕوانگه‌ی یاساییه‌وه‌ من مافی ئه‌وه‌م نییه‌ که‌ له‌ کاروباری ئه‌و وڵاته‌دا ده‌ستێوه‌ردان بکه‌م به‌ڵام ئاماژه‌ ده‌که‌مه‌ چه‌ند بابه‌تێکی گشتی. ئه‌وان بانگهێشتیان کردم بۆ سه‌ردانێکی تورکیا و منیش چوومه‌ ئه‌وێ. له‌و پرسانه‌ی که‌ له‌گه‌ڵ جه‌نابی ئه‌ردۆغان ئاراسته‌ کرا پرسیاری سووریا بوو به‌ تایبه‌ت له‌ دیداره‌ دوو به‌ دووه‌که‌ماندا من وام بۆ ده‌رکه‌وت که‌ له‌ ڕوانگه‌ی تاکه‌که‌سییه‌وه‌ ته‌واو دژ به‌ به‌شار ئه‌سه‌ده‌. ڕه‌خنه‌ی له‌ عێراقیش هه‌بوو و ده‌یگوت هه‌ڵوێسته‌کانتان زۆر لێڵ و ناڕوونن پێم گوت سه‌باره‌ت به‌ سووریا سه‌ره‌تا ده‌بێ له‌سه‌ر جێگره‌وه‌یه‌ک بۆ به‌شار ئه‌سه‌د ڕێکبکه‌وین ئه‌گه‌ر ڕێککه‌وتین ئه‌مجار هه‌موو کارێک ده‌کرێت ئه‌و گوتی نا.
پێمگوت ئه‌گه‌ر به‌شار ئه‌سه‌د هه‌ڵگرن جا کێ له‌ جێگایدا داده‌نێن؟ وه‌ڵامی دایه‌وه‌ به‌ کاتی خۆی له‌م بواره‌دا ڕێکده‌که‌وین من جه‌ختم کرد که‌ ئێستا کاتی ئه‌وه‌یه‌ ڕێکبکه‌وین ئه‌ویش پرسی بۆ ئه‌م دوو پرسه‌ پێکه‌وه‌ ده‌لکێنی؟ وه‌ڵامم دایه‌وه‌: له‌و ساته‌یدا که‌ به‌شار بڕووخێت ده‌سه‌ڵاتێک جێگاکه‌ی ده‌گرێته‌وه‌. ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ کێیه‌ که‌واته‌ پێویسته‌ له‌م بواره‌دا ڕێکبکه‌وین.
ئه‌وان سیاسه‌تی ناوچه‌یی خۆیانیان هه‌یه‌ و ئێمه‌ له‌ کاروباری ئه‌واندا خۆمان وه‌رناده‌ین و به‌ڵام له‌ بواری ناردنی هێزه‌کانیان بۆ ناوچه‌ی باشیک پێکه‌وه‌ ناکۆکین. ئه‌م کاره‌ به‌ بێ ته‌بایی عێراق ئه‌نجام دراوه‌. به‌ ڕاستی له‌م بواره‌دا هه‌ڵوێستی خۆمانمان ڕاگه‌یاندووه‌. ئه‌م کاره‌ دژایه‌تی و دوژمنایه‌تییه‌. کاتێک باڵوێزی تورکیا سه‌ردانی منی کرد وتم ڕه‌نگه‌ سه‌رۆک وه‌زیران یان سه‌رۆک کۆماره‌که‌تان بڵێن بڕیاریان داوه‌ هێزه‌کانی ناو باشیک بگه‌ڕێننه‌وه‌ و بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی به‌رگری عێراق په‌یوه‌ندیمان گرتووه‌ و پاشان ڕه‌نگه‌ ئه‌م کاره‌ش تا شه‌ش مانگ درێژه‌ بکێشێت. مافی سه‌ره‌وه‌ریی عێراق بۆ ئێمه‌ گرینگه‌. هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ که‌ جه‌نابی ئه‌ردۆغان ده‌ڵێت ئه‌بێ بیرۆکه‌ی گشتی تورکیا له‌ به‌رچاو بگرین، ئێمه‌ش سه‌باره‌ت به‌ بیرۆکه‌ی گشتی خه‌ڵکی عێراق هه‌ستۆکین.
کاتێک که‌ له‌ تورکیا کووده‌تا کرا سه‌رۆک کۆماری عێراق یه‌که‌م که‌سێک بوو که‌ کووده‌تاکه‌ی ئیدانه‌ کرد و یه‌که‌م که‌سێک بوو که‌ سه‌رکه‌وتن به‌رانبه‌ر به‌ کووده‌تاچیانی پیرۆزبایی کرد چوونکه‌ کووده‌تای سه‌ربازی پێشینه‌یه‌کی نیگه‌رانکه‌ری له‌ ناوچه‌که‌دا هه‌یه‌ واتا کاتێک هێزه‌ سه‌ربازییه‌کان دیسانه‌وه‌ به‌ سه‌ر حکوومه‌ته‌کانی ناوچه‌که‌دا زاڵ بن مێژوو دیسانه‌وه‌ دووپات ده‌بێته‌وه‌. پێویسته‌ حکوومه‌تی سه‌ر به‌ خه‌ڵک و دیموکراتیک بگه‌نه‌ ده‌سه‌ڵات. له‌م قۆناغه‌ی دواییدا کاتێک که‌ ده‌ستگیرییه‌کان له‌ تورکیا ده‌ستیپێکرد له‌ وته‌گه‌لێکی فه‌رمیدا ڕامگه‌یاند که‌ له‌ ڕوانگه‌ی دیموکراسییه‌وه‌ هه‌وڵ بۆ کووده‌تا ئیدانه‌ ده‌که‌ین و هه‌ر له‌م ڕوانگه‌شه‌وه‌ بۆ ئه‌و شتانه‌ی ئێستا له‌ تورکیادا ده‌گوزه‌رێت (ده‌ستگیرییه‌ به‌ربڵاوه‌کان) نیگه‌رانین.
دیسانه‌وه‌ وێڕای سپاس له‌ جه‌نابتان که‌ کاتتان بۆ وه‌رزنامه‌ی توێژینه‌وه‌کانی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی تاران دانا و هه‌روه‌ها بۆ ئه‌و وه‌ڵامه‌ ڕێکوپێک و وردانه‌ی که‌ ئاراسته‌تان کرد.
 
 وه‌رگێڕان له‌ فارسییه‌وه‌: سروور خدری

کۆدی بابه‌ت: 68468  |  به‌روار: ۱۳۹۵/۱۱/۱۳  |  کاتژمێر: 14 : 21

FaceBook   Twitter   Delicious   Digg   Buzz   Google Bookmarks   ˜áæÈ  
ناردنی بۆچوون
ناو و شۆره‌ت:
ئیمه‌یل:
بۆچوون:
بۆچوونی نێردراو‬
هه‌واڵی پێوه ندیدار
دوایین هه‌واڵه‌کان
ڕۆژی هه‌ینی خزمه‌تگوزاریی فریاکه‌وتن به‌ 29 برینداری ڕووداوی هاتوچۆ ئاراسته‌ کراوه‌
گشتپرسیی یاسای بنه‌ڕه‌تیی په‌رله‌مانی تورکیا له‌ 5 وڵاتی ئه‌ورووپاییدا ده‌ست­پێده‌کات
قایه‌قوانی به‌ئه‌زموونی کوردستانی بانگهێشتی هه‌ڵبژارده‌ی نه‌ته‌وه‌یی وڵات
530 هه‌زار گه‌شتیار سه‌ردانی کرماشانیان کردووه‌
کورته‌فیلمی "ئێستا کچێک نیشتمانمه" به‌رهه‌می ده‌رهێنه‌ری سه‌قزی له‌فستیڤاڵی وه‌نکۆویری کانادا وەرگیردرا.
کرانه‌وه‌ی پڕۆژه‌ی پێترۆکیمیای له‌ لایه‌ن سه‌رۆک کۆماره‌وه‌
سوپای سووریا سوپایێکی نەتەوەییە/ لە بەشداریی سوپای سووریا لە ئۆپەراسیۆنی ڕەقە پێشوازی دەکەین
٤ ساڵ و ٨ مانگ زیندان بۆ نورسەل ئایدۆغان
فڕۆکە شەڕکەرەکانی تورکیا بنکە و بارەگای پەکەکە لە باکووری عێراقیان بوردومان کرد
سوپای دیموکراتیکی سووریا لە بەری ڕۆژهەڵاتەوە چۆتە ناو ڕەقە
هەواڵنێرە ناحوکمییەکان لە سەردانەکەی رۆحانیدا بۆ کوردستان نامەحرەم بوون
پیرەمێردی 101ساڵان خۆی بۆ هەڵبژاردنی شۆراکان لە سەردەشت دەپاڵێوێت
هەڵکردنی ئاڵای هەرێمی کوردستان لە کەرکووک پێشێل‌کردنی دەستووری عێراق نییە
بەغدا هیوای بە هاوکارییە ئەمنییەکانی رووسیایە
کۆگه‌ی پترۆکیمیای کوردستان کرایه‌وه‌
ئیمکانات