ده‌وری لاوازی کورده‌کان له‌ کۆبوونه‌وه‌ی هۆز و ئایینه‌کانی سه‌رۆکایه‌تیی کۆمار/ محه‌مه‌د هادیفه‌ڕ
کوردپرێس- یه‌کشه‌ممه‌ 21ی سه‌رماوه‌ز کۆبوونه‌وه‌یه‌ک له‌ژێر ناوی "کۆبوونه‌وه‌ی هۆز و ئایینه‌کان" له‌ بنکه‌ی سه‌رۆکایه‌تیی کۆمار به‌ ئاماده‌بوونی سه‌رۆک کۆماری به‌ڕێز و کۆمه‌ڵێک له‌ چالاکوانانی سیاسیی هۆز و ئایینه‌کان و نوێنه‌رانی ناوچه‌ ئیتنیکی و ئایینییه‌کانی وڵات به‌ڕێوه‌چوو.
چوونکه‌ کۆبوونه‌وه‌که‌ هاوکات بوو له‌گه‌ڵ ساڵوه‌گه‌ڕی له‌دایکبوونی پێغه‌مبه‌ری مه‌زنی ئیسلام(د.خ) به‌ کۆبوونه‌وه‌ی وه‌حده‌ت ناوی لێبرا و ئه‌گه‌ر ئه‌م گردبوونه‌وه‌ له‌ هه‌ر کاتێکی تردا ببوایه‌ ڕه‌نگه‌ به‌ بێ نازناوی وه‌حده‌ت ئاماژه‌یان پێ کردایه‌ و به‌پێی داڕشته‌ی بانگهێشت کراوانی کۆبوونه‌وه‌که‌ وا دێته‌ به‌رچاو که‌ کۆبوونه‌وه‌یه‌کی سیاسی له‌گه‌ڵ چالاکوانانی ئیتنیکی و ئایینی بووه‌. هه‌ر به‌م پێیه‌ ئه‌وه‌ی له‌ کۆبوونه‌وه‌که‌ چاوه‌ڕوان ده‌کرێت هاوڕێژه‌ له‌گه‌ڵ چییه‌تی و شوناسیه‌تی. وێڕای ڕێز بۆ هه‌موو داپه‌ڕێک له‌ بواره‌ جۆراوجۆره‌کانی کۆمه‌ڵگا که‌ له‌پێناو وه‌دیهێنانی وه‌حده‌ت ئه‌نجام ده‌درێت، ده‌توانین ئه‌م هه‌وڵانه‌ به‌ هه‌نگاوێکی ئه‌رێنی بۆ هه‌موارکردنه‌وه‌ی تێکڕای ئه‌و شته‌ی که‌ شیاوی کۆمه‌ڵگای ئیسلامییه‌ هه‌ژمار بکه‌ین. وشه‌ی وه‌حده‌ت له‌ شوێنی جیاواز لێکدانه‌وه‌ی جیاوازیشی بۆ ده‌کرێت به‌ڵام که‌ تایبه‌ت ده‌بێته‌وه‌ بۆ هۆز و ئایینه‌کان واتا یه‌کگرتوویی نێوان کۆمه‌ڵگای موسڵمانان وێڕای پاراستنی شوناسی هۆزی و ئایینی به‌رامبه‌ر به‌ لێشاوی هه‌ڕه‌شه‌ی بیانی و خولیای دووبه‌ره‌کی نانه‌وه‌ی ناوخۆ له‌پێناو گه‌یشتن به‌ ئامانجێک بۆ خۆشبه‌ختی و سه‌ربه‌رزیی کۆمه‌ڵگای ئیسلامی به‌ وێنه‌ی ئایه‌تی پیرۆزی "کان الناس امه‌ واحده‌".
هه‌ندێک تێبینی له‌م کۆڕه‌دا هه‌ن که‌ جێگه‌ی بیرکردنه‌وه‌ن. کۆبوونه‌وه‌که‌ بریتی بوو له‌ ژماره‌یه‌کی که‌سی شیعه‌ که‌ زۆربه‌یان کارمه‌ندی ڕێکخراوه‌ پێوه‌ندیداره‌کان بوون و زۆرینه‌یه‌کی سوننه‌ و به‌و جۆره‌ی که‌ باس لێوه‌ کرا ئه‌مه‌ کۆبوونه‌وه‌ی سیاسیی سه‌رۆک کۆمار له‌گه‌ڵ چالاکوانانی هۆز و ئایینه‌کانی وڵات هه‌ژمار ده‌کرا و به‌مه‌شه‌وه‌ چاوه‌ڕوان ده‌کرا هاوڕێژه‌ له‌گه‌ڵ پێگه‌ی هه‌ر هۆز و ئایینێک له‌ وڵات، بانگهێشت بکرێن. ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدایه‌ که‌ داڕشته‌ی بانگهێشت کراوه‌کان پیشانده‌ری دووچاوه‌کییه‌کی ئاشکرا و ناواقیعی له‌گه‌ڵ ئاماری جه‌ماوه‌ری ناوچه‌کانی وڵات بوو. بۆ وێنه‌ هه‌ندێک شاری وه‌کوو تاران و خوراسانی ڕه‌زه‌وی بانگهێشت کراوانی سوننه‌ به‌ئاشکرا زۆرتر له‌ شوێنگه‌لێک وه‌کوو کوردستان و سیستان و به‌لووچستان و گوڵستان و... بوون که‌ جه‌ماوه‌رێکی سوننه‌یان هه‌یه‌.
چییه‌تیی کۆڕه‌که‌ هه‌رچی بێت دیسانه‌وه‌ ده‌رده‌که‌وێت که‌ کۆمه‌ڵگای کوردستانی بریتی له‌ هۆز و ئایین که‌مترین پشکیان له‌ نێوان دیکه‌ی هۆزه‌کاندا بووه‌. ئه‌گه‌ر کۆڕه‌که‌ تایبه‌ت نه‌بوایه‌ و هاوشێوه‌ی کۆنگره‌یه‌کی گه‌وره‌ی وه‌حده‌ت به‌ڕێوه‌بچوایه‌ ئه‌م بابه‌ته‌ زۆر به‌رچاو نه‌ده‌بوو به‌ڵام ناوچه‌کانی کوردستان له‌ناو هۆز و ئایینه‌کانی وڵاتدا پێگه‌یه‌کی تایبه‌تی هه‌یه‌ و که‌مته‌رخه‌می به‌ کوردستان شیاو نییه‌.
له‌ ڕوانگه‌ی چۆنایه‌تیشه‌وه‌ ئه‌م کۆڕه‌ دوور له‌ ڕه‌خنه‌ نییه‌ چوونکه‌ نوێنه‌ری لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان و نوێنه‌رانی ئاماده‌بووی مه‌جلیس له‌ کۆڕه‌که‌ به‌ شوناسی سیاسییه‌وه‌ قسه‌یان کردووه‌. که‌واته‌ کۆڕه‌که‌ کۆبوونه‌وه‌یه‌کی سیاسی بوو که‌ له‌ سێ ساڵی ڕابردوودا به‌م ڕێژه‌یه‌ له‌گه‌ڵ سه‌رۆک کۆمار ئه‌نجام نه‌دراوه‌ و ئه‌مه‌ش له‌ سه‌روبه‌ندی هه‌ڵبژاردنه‌کاندا ناتوانێ ئامانج و مه‌به‌ستی سیاسیی پێوه‌ نه‌بێت وێڕای ئه‌وه‌ی هه‌موو ئاماده‌بووانی ئاماژه‌پێکراو یان به‌ جۆرێک بیر له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی لایه‌نی خۆیان ده‌که‌نه‌وه‌ و یان بۆ مژاری هه‌ڵبژاردن سوودی لێده‌به‌ن. دیاره‌ به‌م هه‌لومه‌رجه‌وه‌ ڕوانینێکی یه‌کسان بۆ هۆز و ئایینه‌کان له‌ ئاستێکی باشدا ده‌سته‌به‌ر نابێت چوونکه‌ که‌سایه‌تییه‌ ناسیاسی و ته‌قریبییه‌کان له‌م کۆڕه‌دا دیار نه‌بوون. که‌واته‌ پێش له‌وه‌ی کۆڕه‌که‌ ببێته‌ هۆکاری وه‌حده‌تی سیاسی ده‌بێته‌ هۆی چه‌ندبه‌ره‌کی له‌ نێوان مه‌زهه‌به‌ ئیسلامییه‌کان و هۆزه‌کانی ئێران.
له‌م کۆڕه‌دا ده‌وری کۆمه‌ڵگای سوننه‌ی کوردستان له‌ چاو دیکه‌ی ناوچه‌کان که‌مڕه‌نگتر بوو و هاوئاستی پێگه‌ی خۆی ڕێگای به‌شداریی پێنه‌درابوو و یان ڕه‌نگه‌ که‌سانێکیش بووبێتن به‌ڵام ده‌رفه‌تی وته‌دانیان پێنه‌دراوه‌ که‌ ئه‌مه‌شیان جێگای قبووڵ کردن نییه‌. سه‌ره‌ڕای هه‌بوونی مامۆستایانی ئایینیی به‌رجسته‌ و بیربه‌رز له‌ کۆمه‌ڵگای کوردستان ته‌نیا که‌سانێکی تایبه‌ت و هه‌ڵبژێردراو بانگهێشت کرابوون.
وێڕای ڕێز بۆ هه‌موو لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان له‌ به‌ڕێوه‌به‌رانی کۆڕه‌که‌ چاوه‌ڕوان ده‌کرا بانگهێشتی دیکه‌ی لایه‌نه‌ سیاسییه‌کانیش بکه‌ن تا وه‌کوو گومانی سیاسی بوونی کۆڕه‌که‌ زه‌ق نه‌بێته‌وه‌. شیاوی ئه‌م ده‌وڵه‌ته نییه‌ که‌ کارناس و ڕاوێژکاری لێزانی سیاسی و ئه‌منیه‌تیی له‌م ده‌ڤه‌ره‌دا له‌گه‌ڵدایه‌ که‌ به‌ شێوه‌یه‌کی دووچاوه‌کی و پیس و پاکانه‌ بڕوانێته‌ هۆز و ئاینیه‌کانه‌وه‌. ئه‌و ئه‌گه‌ره‌ش هه‌یه‌ که‌ کاربه‌ده‌ستانی کۆڕه‌که‌ ده‌سئه‌نقه‌ست ده‌یانه‌وێ کۆمه‌ڵگای ئه‌هلی سوننه‌ سیاسی بکه‌نه‌وه‌ که‌ ئه‌مه‌ش بابه‌تێکی جیاوازه‌.
له‌ ده‌رهاویشته‌ی ئه‌م داپه‌ڕانه‌ وه‌ها دێته‌ به‌رچاو که‌ مه‌به‌ستی به‌ڕێوه‌چوونی ئه‌م چه‌شنه‌ کۆڕ و کۆبوونه‌وانه‌ له‌ لایه‌ن به‌ڕێوه‌به‌ره‌کانیه‌وه‌ که‌ بۆ خۆیان پێشینه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی سیاسی و ئایینی و ئه‌تنیکیان بووه‌ کاتی و وه‌رزییه‌. ئه‌وان به‌ یارمه‌تیی ئه‌زموونه‌کانی پێشووی خۆیان و به‌ سیاسی کردنی بابه‌تی ئه‌تنیک و ئایین ته‌نیا به‌رژه‌وه‌ندیی هه‌ڵبژاردن په‌یڕه‌و ده‌که‌ن. ده‌نا ئه‌وان که‌ خۆیان دانه‌ری شێوازی چۆنایه‌تی به‌ڕێوه‌بردنی هۆز و ئایینه‌کان بوون و به‌ سه‌ر سنوور و ده‌ره‌تانه‌کانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌دا زاڵن، ئیتر بۆ بیری کۆمه‌ڵگا به‌لاڕێدا ده‌به‌ن و بابه‌ته‌که‌ هه‌ستیارانه‌ ده‌که‌نه‌وه‌؟ بریا له‌ جیاتی ئه‌م داپه‌ڕه‌ دووچاوه‌کیانه‌، به‌ڵێن و به‌یاننامه‌کانی سه‌رۆک کۆمار سه‌باره‌ت به‌ هۆز و ئایینه‌کان له‌م سێ ساڵه‌یان به‌سه‌ر ده‌کرده‌وه‌.
ئه‌زموونی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی باڵا هه‌موومانی فێر کردووه‌ که‌ به‌ڕێوه‌بردنی وڵات و کۆمه‌ڵگا به‌ دروشمی هه‌ڵبژاردن ناکرێت و شایسته‌ سالاری به‌ دروشم وه‌دی نایه‌ت به‌ڵکوو ده‌بێ کۆمه‌ڵگا هه‌ستی پێبکات. به‌ مانه‌وه‌ ده‌رده‌که‌وێت که‌ له‌م دۆخه‌ی ئێستادا خۆ سه‌رقاڵ کردن به‌ مژاری هۆز و ئایینه‌کان بۆ هه‌ڵبژاردنه‌کان ته‌نیا له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی لایه‌نه‌کان ده‌بێت و به‌رژه‌وه‌ندیی ڕاسته‌قینه‌ی هیچ هۆز و ئایینێکی تێدا نییه‌. کۆمه‌ڵگای هۆز و ئایینه‌کانیش ئه‌م بابه‌تانه‌ به‌ باشی ده‌ناسێته‌وه‌.
گۆرانکارییه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی ئێران ده‌رده‌خات که‌ له‌م هه‌لومه‌رجه‌ی ئێستادا هه‌ل قۆستنه‌وه‌ی سیاسی که‌ بابه‌تی هۆز و ئایینه‌کان له‌ لایه‌ن هه‌ر ڕه‌وتێکه‌وه‌ بێت هه‌ڵه‌یه‌کی گه‌وره‌ و قه‌ره‌بوونه‌کراوه‌. له‌ سه‌رۆک کۆماری به‌ڕێزی کۆماری ئیسلامیی ئێران که‌ پێشینه‌یه‌کی زۆری له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی باڵای سیاسی و ئه‌منیه‌تی هه‌یه‌ که‌ هۆز و ئایینه‌کانیش له‌ خۆوه‌ گرتووه‌ چاوه‌ڕوان ده‌کرا ڕوانگه‌یه‌کی هاوسه‌نگی به‌م بابه‌ته‌ گرینگ و وه‌حده‌ت به‌خشه‌ له‌ سه‌روبه‌ندی حه‌فته‌ی وه‌حده‌ت هه‌بێت.
 
وه‌رگێڕان له‌ فارسییه‌وه‌: هیوا ڕۆسته‌می زاده‌
 
 

کۆدی بابه‌ت: 66346  |  به‌روار: ۱۳۹۵/۹/۲۸  |  کاتژمێر: 14 : 28

FaceBook   Twitter   Delicious   Digg   Buzz   Google Bookmarks   ˜áæÈ  
ناردنی بۆچوون
ناو و شۆره‌ت:
ئیمه‌یل:
بۆچوون:
بۆچوونی نێردراو‬
ئیمکانات